Liên minh châu Âu (EU), ngày 31/7, chính thức thành lập một lực lượng chuyên trách mới tại Brussels nhằm tăng cường giám sát các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu, đánh dấu bước đi quyết liệt nhất từ trước đến nay của khối trong quản lý công nghệ AI, trong bối cảnh những lo ngại về các rủi ro mà công nghệ phát triển nhanh chóng này có thể gây ra đối với con người, an ninh và sự thịnh vượng ngày càng gia tăng.
Theo Ủy ban châu Âu (EC), lực lượng mới sẽ giám sát việc sử dụng các mô hình AI nhằm phát hiện các hành vi vi phạm Đạo luật AI của EU, như phát tán nội dung khiêu dâm, tạo ảnh và video giả mạo (deepfake), cũng như các mối đe dọa tấn công mạng nhằm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu.
Đạo luật AI (AI Act) của EU sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 3/8. Theo quy định mới, các doanh nghiệp phát triển AI phải gắn nhãn hoặc sử dụng dấu nhận diện kỹ thuật số (digital watermark) để thông báo rõ cho người dùng khi chatbot hoặc hình ảnh được tạo ra bằng AI.
“Việc bắt đầu thực thi Đạo luật AI là bước tiến quan trọng nhằm xây dựng một hệ sinh thái AI mà người dân và doanh nghiệp có thể hiểu rõ, tin tưởng, đồng thời bảo đảm lợi ích của công nghệ này được chia sẻ rộng rãi trong toàn xã hội.” Phó Chủ tịch điều hành EC phụ trách chủ quyền công nghệ Henna Virkkunen nói.
Theo EC, các quy định mới cũng tập trung vào những "rủi ro mang tính hệ thống" của AI, bao gồm nguy cơ gây ra các sự cố hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân; mất kiểm soát hệ thống; tấn công mạng; thao túng gây hại; và các mối đe dọa đối với những quyền cơ bản của con người.
Động thái này là một phần trong chiến lược tăng cường "chủ quyền công nghệ" của EU, kết hợp giữa việc siết chặt quản lý các nền tảng số với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh công nghệ của khối. Chỉ trong tuần qua, EU đã áp các khoản phạt chống độc quyền lên tới hàng tỷ euro đối với các tập đoàn công nghệ lớn, đồng thời công bố kế hoạch đầu tư kỷ lục vào hạ tầng AI trong khu vực.
Việc triển khai lực lượng mới diễn ra trong bối cảnh ngành AI liên tiếp ghi nhận các sự cố về an toàn. Mới đây, công ty Anthropic cho biết các mô hình AI của hãng đã xâm nhập thành công vào ba tổ chức khác trong quá trình thử nghiệm, chỉ vài ngày sau khi OpenAI tiết lộ một số mô hình AI của họ đã tự ý tấn công hệ thống của công ty Hugging Face trong một bài kiểm tra an toàn.
EU sẽ mở rộng Văn phòng AI (AI Office) tại Brussels với thêm 38 chuyên gia, chịu trách nhiệm giám sát các doanh nghiệp AI, từ các công ty khởi nghiệp đến những tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ và Trung Quốc như OpenAI và DeepSeek.
Theo quy định, các doanh nghiệp AI phải lưu trữ và cung cấp một số tài liệu theo yêu cầu của cơ quan quản lý. EC cũng có quyền phỏng vấn nhân viên doanh nghiệp trong quá trình điều tra.
Bên cạnh đó, EU đã đưa vào hoạt động Công cụ tố giác (Whistleblower Tool) dành cho nhân viên ngành công nghệ và Công cụ tuân thủ (Compliance Tool) dành cho người sử dụng, cho phép bí mật báo cáo các hành vi vi phạm.
Nếu các mô hình AI hoặc sản phẩm liên quan vi phạm Đạo luật AI, EC có thể áp dụng các khoản phạt lớn hoặc cấm doanh nghiệp tiếp cận thị trường EU.
Giới quan sát nhận định EU ngày càng coi sự phụ thuộc vào các tập đoàn công nghệ Mỹ như Amazon, Google và Microsoft, cũng như nguồn cung hàng hóa công nghiệp và khoáng sản quan trọng từ Trung Quốc, là một điểm yếu chiến lược.
Trong khi tăng cường kiểm soát AI nhằm giảm thiểu rủi ro, EU cũng đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc trong cuộc đua AI thông qua đầu tư mạnh vào hạ tầng AI, khôi phục năng lực sản xuất trong nước, tăng cường ngành quốc phòng và mở rộng các thỏa thuận thương mại với nhiều đối tác trên thế giới.
