Trải qua hai thập kỷ đồng hành cùng y tế dự phòng, vắc-xin HPV đang đứng trước một ngã rẽ lịch sử. Từ cột mốc bảo vệ sức khỏe cộng đồng qua nhiều thế hệ, các chuyên gia nay đang hướng tới việc tối ưu hóa phác đồ tiêm chủng, mở ra kỳ vọng tinh gọn liều lượng mà vẫn duy trì trọn vẹn hiệu quả phòng ngừa ung thư cho thế hệ trẻ.
Giới chuyên gia y tế toàn cầu đang thảo luận về khả năng chỉ cần tiêm một mũi vắc-xin HPV phòng ung thư thay vì hai mũi như trước đây là đã đủ để bảo vệ các em.
Tuy nhiên, trong năm qua, các khuyến cáo tiêm chủng tại Mỹ cũng trải qua giai đoạn nhiều bất đồng và tranh cãi pháp lý giữa các cơ quan liên bang và tổ chức y tế. Dù vậy, cả hai phía đều đang nghiêm túc nhìn nhận và xem xét lại các hướng dẫn lâu đời về loại vắc-xin này. Nhận định về sự thay đổi tiềm năng này, ông Jason Schwartz, nhà nghiên cứu chính sách vắc-xin tại Đại học Yale, cho biết: "Đây sẽ là một bước ngoặt lớn so với những gì đã được truyền thông trong nhiều năm qua về phương pháp tối ưu để bảo vệ lứa tuổi thiếu niên trước virus HPV”.
Dưới đây là cái nhìn toàn diện về vắc-xin HPV, loại vắc-xin ra mắt cách đây 20 năm và hiện có thể đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng.
HPV liên quan đến hàng nghìn ca ung thư
HPV (vi-rút u nhú ở người) là căn bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến nhất tại Mỹ. Có hơn 40 chủng HPV có khả năng lây nhiễm vào các vùng niêm mạc nhạy cảm trên cơ thể của cả nam lẫn nữ, bao gồm cả niêm mạc miệng và vòm họng. Trong đó, một số chủng nhất định chính là nguyên nhân gây ra phần lớn các trường hợp mắc bệnh sùi mào gà.
Bên cạnh đó, loại vi-rút này cũng là thủ phạm hàng đầu dẫn đến gần 50.000 ca ung thư tại Mỹ mỗi năm tại các vùng cơ thể kể trên. Thống kê từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) cho thấy, khoảng 90% các trường hợp mắc ung thư cổ tử cung và ung thư vùng trực tràng - hậu môn đều có liên quan trực tiếp đến các chủng nhiễm HPV.
Năm 2006, các quan chức y tế liên bang đã phê duyệt vắc-xin HPV đầu tiên là Gardasil của hãng Merck & Co. Loại vắc-xin thứ hai được phê duyệt vào năm 2009 là Cervarix của GlaxoSmithKline. Cả hai loại vắc-xin này đều được phê duyệt sử dụng cho cả nam và nữ, từ trẻ em 9 tuổi cho đến người lớn ở độ tuổi 20. Tuy nhiên, vắc-xin được ưu tiên tiêm cho trẻ từ 11 và 12 tuổi, bởi vì thuốc phát huy hiệu quả tốt nhất nếu được tiêm trước khi một người có quan hệ tình dục.
Khuyến cáo tiêm vắc-xin HPV từng có tiền lệ thay đổi
Ban đầu, vào năm 2006, vắc-xin HPV chỉ được khuyến cáo cho các bé gái với phác đồ ba mũi trong sáu tháng. Các bé trai được đưa vào diện tiêm chủng từ năm 2011, chủ yếu nhằm ngăn chặn việc truyền virus sang bé gái có thể gây ung thư cổ tử cung.
10 năm trước, chính phủ đã thay đổi khuyến cáo về liều lượng. Cơ quan chức năng đã giảm số mũi tiêm khuyến nghị từ 3 xuống còn 2 sau khi các nghiên cứu cho thấy mức độ đó vẫn mang lại sự bảo vệ đầy đủ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hai mũi tiêm sẽ hiệu quả hơn nếu cách nhau từ 6 đến 12 tháng, đồng nghĩa với việc có thể tiêm kèm trong các đợt khám sức khỏe định kỳ hằng năm.
Kể từ đó, các nghiên cứu tại nhiều quốc gia đã ghi nhận sự sụt giảm mạnh mẽ về tỷ lệ nhiễm bệnh, các ca sùi mào gà và tổn thương tiền ung thư cổ tử cung. Năm 2020, Hiệp hội Ung thư Mỹ đã cập nhật hướng dẫn dành cho phụ nữ, nâng độ tuổi bắt đầu tầm soát từ 21 lên 25 tuổi. Tổ chức này lý giải sự thay đổi đó là nhờ dữ liệu cho thấy việc tiêm chủng đã làm giảm tỷ lệ biến đổi tế bào cổ tử cung vốn được xem là tiền thân của ung thư.
Các bằng chứng thực tế tiếp tục mang lại tín hiệu khả quan.
Dự án Toàn vẹn vắc-xin (Vaccine Integrity Project) của Đại học Minnesota năm nay đã công bố một tổng quan nghiên cứu cho thấy vắc-xin HPV đã làm giảm nguy cơ mắc các bệnh ung thư vùng kín ở phụ nữ. Bên cạnh đó, một nghiên cứu công bố vào tháng 4 trên tạp chí JAMA Oncology cho thấy nam giới đã tiêm chủng có nguy cơ mắc các bệnh ung thư đầu, cổ, thực quản, hậu môn hoặc dương vật thấp hơn gần 50%.
Hơn thế nữa, Angela Ulrich, người đứng đầu nhóm tổng quan của dự án này chia sẻ: "Thời gian bảo vệ kéo dài rất lâu. Chúng ta đang thấy những người ở độ tuổi 20, 30, 40 vẫn nhận được sự bảo vệ từ vắc-xin HPV".
Tỷ lệ tiêm chủng HPV thấp hơn so với các loại vắc-xin khác
Một báo cáo gần đây của CDC cho thấy tỷ lệ tiêm chủng phòng ngừa HPV thấp hơn so với một số mũi tiêm khác dành cho lứa tuổi thiếu niên, một phần vì hầu hết các tiểu bang không bắt buộc tiêm HPV như một điều kiện để đến trường. Mặc dù vậy, tỷ lệ tiêm vắc-xin HPV vẫn chững lại trong bốn năm liên tiếp, với khoảng 63% thanh thiếu niên hoàn thành cả hai mũi.
Một yếu tố khác là vắc-xin HPV vốn nổi tiếng có cảm giác đau buốt hơn khi tiêm (các bác sĩ lưu ý hiện tượng ngất xỉu phổ biến hơn sau khi tiêm HPV). Tiến sĩ Scott Hadland, làm việc tại một phòng khám ở Boston chuyên điều trị cho thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi, cho biết các thắc mắc về cơn đau là rất phổ biến. "Một số bệnh nhân nói với tôi rằng mũi tiêm này đau hơn các loại vắc-xin khác mà họ từng nhận, nhưng cảm giác đó chỉ kéo dài trong chốc lát", ông chia sẻ.
Nghiên cứu cho thấy một mũi có thể đã đủ đối với nữ giới
Vào tháng 1, Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy đã ra lệnh cắt giảm số mũi tiêm HPV khuyến nghị xuống còn 1 mũi, như một phần trong quyết định đơn phương thay đổi lịch tiêm chủng thời thơ ấu. Trước khi được bổ nhiệm đứng đầu các cơ quan y tế liên bang vào năm 2025, ông Kennedy từng là luật sư kiêm cố vấn trong các vụ kiện chống lại hãng Merck liên quan đến vắc-xin Gardasil, đồng thời đưa ra tuyên bố sai sự thật rằng loại vắc-xin này làm tăng nguy cơ ung thư cổ tử cung.
Thay đổi đó đã bị thẩm phán liên bang chặn lại, nhưng trên thực tế, đây lại là điều mà các chuyên gia y tế đã cân nhắc từ lâu.
Ý tưởng này thu hút sự chú ý vào cuối năm ngoái sau khi công bố một nghiên cứu tại Costa Rica theo dõi hơn 20.000 bé gái trong suốt 5 năm. Nghiên cứu cho thấy một mũi vắc-xin HPV duy nhất mang lại hiệu quả bảo vệ khoảng 97% chống lại ung thư cổ tử cung, tương đương với hai mũi.
Một năm trước đó, vào năm 2024, những tiến triển trong nghiên cứu đã thúc đẩy một ủy ban cố vấn của CDC thành lập một nhóm công tác để khám phá khả năng sửa đổi khuyến cáo. Công việc đó đã bị gián đoạn khi ông Kennedy cách chức các thành viên trong ủy ban.
Tiến sĩ James Campbell, Chủ tịch ủy ban các bệnh truyền nhiễm thuộc Viện Hàn lâm Nhi khoa Mỹ, một trong số các nhóm y tế đã kiện ông Kennedy, cho biết tổ chức này đang tự đưa ra các khuyến cáo tiêm chủng riêng. Họ đang xem xét việc thay đổi hướng dẫn, tìm hiểu các vấn đề như liệu một mũi có đủ cho ít nhất một số đối tượng hay không và nên bắt đầu tiêm từ độ tuổi nào.
Trẻ em nên tiêm một hay hai mũi?
Các khuyến cáo vẫn đang trong quá trình chuyển dịch. Tuy nhiên, hiện tại các chuyên gia vẫn khuyên trẻ em nên tiêm đủ hai mũi.
Mặc dù có các bằng chứng cho thấy một mũi là đủ đối với bé gái trong việc phòng ngừa ung thư cổ tử cung, nhưng các dữ liệu về các loại ung thư khác ở bé gái còn hạn chế hơn. Theo tổng quan của Dự án Toàn vẹn Vắc-xin, các dữ liệu xác định một mũi có đủ sức bảo vệ các bé trai trước các bệnh ung thư liên quan đến HPV mà các em có nguy cơ mắc phải hay không vẫn còn thiếu.
Tiến sĩ Hadland nhấn mạnh rằng dù khuyến cáo tiếp tục giữ nguyên hai mũi hay thay đổi thành một mũi, điều quan trọng nhất là trẻ em vẫn phải được tiêm phòng đầy đủ. "Lợi ích đã quá rõ ràng. Vắc-xin giúp ngăn ngừa ung thư", ông khẳng định.
