Hai tháng sau khi nhậm chức, Thủ tướng Anh Andy Burnham bước vào hội nghị thường niên của Công đảng với bầu không khí tích cực hơn so với một năm trước. Tuy nhiên, phía sau thông điệp lạc quan là hàng loạt lựa chọn khó về thuế, chi tiêu, năng lượng, nhập cư và quan hệ với Liên minh châu Âu (EU), trong bối cảnh kinh tế Anh chịu thêm sức ép từ xung đột Trung Đông.
Công đảng khai mạc hội nghị thường niên bên bờ sông Mersey tại Liverpool ngày 27/9. Ông Burnham, Thủ tướng thứ bảy của Anh kể từ cuộc trưng cầu dân ý Brexit năm 2016, tuyên bố muốn khép lại một thập kỷ bất ổn kinh tế và chính trị.
Thông điệp chính trong bài phát biểu của ông dự kiến vào ngày 29/9 sẽ là: “Đã đến lúc nước Anh có hy vọng trở lại”.
“Tôi ở đây để chấm dứt một thập kỷ trì trệ và chia rẽ kể từ Brexit, bởi đó không phải là một thập kỷ tốt đẹp đối với nước Anh” - thủ tướng Burnham tuyên bố.
Thông điệp này hướng tới cả cử tri và một Công đảng đang có thêm hy vọng sau khi thay lãnh đạo, nhưng vẫn lo ngại trước những khó khăn kinh tế. Giáo sư khoa học chính trị Rob Ford của Đại học Manchester cho rằng thách thức của ông Burnham là thuyết phục một bộ phận cử tri hoài nghi đang mong muốn thay đổi, trong khi phải hoạt động trong những giới hạn tài chính và kinh tế rất khó khăn.
Công đảng hưởng hiệu ứng tích cực sau khi thay lãnh đạo
Hội nghị Công đảng năm ngoái diễn ra trong bầu không khí ảm đạm khi mức độ ủng hộ đối với Thủ tướng Keir Starmer suy giảm, trong khi đảng đối lập Reform UK gia tăng ảnh hưởng. Vài tháng sau, ông Starmer từ chức và ông Burnham, khi đó là Thị trưởng Greater Manchester, lên thay làm lãnh đạo Công đảng và Thủ tướng vào tháng 7.
Từ đó, Công đảng ghi nhận một “hiệu ứng Burnham” nhờ phong cách lạc quan của nhà lãnh đạo mới cùng một số biện pháp như giảm thuế đối với hóa đơn điện và áp trần giá vé xe buýt. Trong khi đó, Reform UK đang đối mặt với các cuộc điều tra của Quốc hội và cảnh sát liên quan tới tài chính của đảng.
Ông Burnham cũng đã đưa ra một số ưu tiên, gồm trao thêm quyền cho lãnh đạo địa phương để thúc đẩy tăng trưởng, cải cách các dịch vụ công ích đã tư nhân hóa, đặc biệt là hệ thống cấp nước, và giảm sức ép chi phí nhà ở bằng chương trình cho vay có sự hỗ trợ của chính phủ dành cho người mua nhà lần đầu.
Tuy nhiên, sự đoàn kết hiện tại trong Công đảng có thể bị thử thách bởi một số vấn đề gây chia rẽ. Chính phủ phải quyết định có cho phép khai thác dầu mới ở Biển Bắc hay không, một phương án bị các tổ chức môi trường phản đối nhưng được các công đoàn ủng hộ. Ông Burnham cũng đối mặt với phản ứng về kế hoạch được thông qua dưới thời ông Starmer nhằm siết điều kiện để người nhập cư được định cư lâu dài tại Anh.
Dù cuộc tổng tuyển cử tiếp theo chưa bắt buộc phải tổ chức trước năm 2029, sự phục hồi của Công đảng đã làm xuất hiện đồn đoán về khả năng bầu cử sớm. Ông Burnham bác bỏ khả năng này.
“Tôi có thể chấm dứt mọi đồn đoán về một cuộc bầu cử sớm” - ông nói trên sóng đài truyền hình ITV ngày 25/9.
Ngân sách sẽ là phép thử lớn
Thách thức lớn hơn đối với ông Burnham nằm ở kinh tế. Chính phủ phải xử lý tác động từ xung đột Trung Đông, trong đó hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz bị hạn chế đáng kể, làm gia tăng sức ép đối với giá năng lượng và lạm phát.
Bộ trưởng Tài chính John Healey dự kiến trình ngân sách đầu tiên của chính phủ Burnham ngày 28/10. Giá năng lượng tăng đang đẩy lạm phát và chi phí vay của chính phủ lên cao, trong khi Anh cũng cần thêm nguồn lực để tăng chi tiêu quốc phòng nhằm ứng phó các mối đe dọa.
Cùng lúc, ông Burnham cam kết củng cố Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) do nhà nước tài trợ và xây dựng một “dịch vụ chăm sóc quốc gia” nhằm cải tổ hệ thống chăm sóc xã hội mà ông mô tả là đang trong tình trạng “đổ vỡ”.
Những cam kết này đồng nghĩa chính phủ có thể phải tăng thuế, cắt giảm chi tiêu hoặc kết hợp cả hai.
Một hướng khác có thể hỗ trợ tăng trưởng là giảm bớt một số rào cản thương mại hình thành sau Brexit. Ông Burnham cam kết thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn với EU, nhưng hiện vẫn bị ràng buộc bởi cam kết tranh cử năm 2024 của ông Starmer rằng Anh sẽ không tái gia nhập EU hay thị trường chung của khối.
Tiến triển trong việc cải thiện quan hệ Anh - EU đến nay còn chậm. Hội nghị thượng đỉnh nhằm tái khởi động quan hệ, ban đầu dự kiến vào tháng 7, đã bị lùi ít nhất đến tháng 11 do hai bên còn bất đồng về các quy định “sản xuất tại châu Âu”, mà Anh cho rằng có thể gây bất lợi cho các nhà sản xuất trong nước.
Theo Giáo sư Ford, ông Burnham đến nay vẫn giữ được hình ảnh là một chính trị gia lạc quan và giao tiếp hiệu quả, nhưng phép thử khó khăn nhất vẫn ở phía trước. Khi các hóa đơn và sức ép kinh tế tiếp tục tác động tới người dân, khả năng duy trì niềm tin của cử tri sẽ phụ thuộc vào cách chính phủ giải quyết những lựa chọn tài chính ngày càng khó khăn.
