Biết tôi có ý định vào Sán Cáu, thôn xa xôi và khó khăn nhất của xã Quảng An (Đầm Hà), Bí thư Đảng uỷ xã Nguyễn Văn Chinh có vẻ ngần ngại vì thấy trời sắp đổ mưa. Anh Nguyễn Đăng Chiêm, Chủ tịch Hội Nông dân xã thấy tôi quyết tâm nên cũng không ngần ngại đội mưa đi cùng, bất chấp con đường trơn trượt...
Tổ chức sinh hoạt hè cho thiếu nhi thôn Sán Cáu. 
Trong lúc ngồi ăn cơm trưa, anh Chiêm trấn an tôi: “Từ đây vào đó khoảng hơn chục cây số, kể ra thì cũng khó đi nhưng được Đảng bộ xã phân công nên tháng nào tôi cũng vào sinh hoạt với chi bộ trong đó. Vừa đi vừa nói chuyện, nhanh thôi mà”. Đi xe máy được chừng ba, bốn cây số, chúng tôi phải gửi xe ở nhà một người dân để đi bộ theo lối mòn trong rừng. Leo núi được khoảng vài trăm mét, tôi mệt lử vì dốc cao và trơn do trời mưa. Vừa leo, tôi vừa phải bám vào các cành cây ven đường để khỏi bị trượt ngã. Thấy vẻ khó nhọc của tôi, anh Chiêm vặt đưa cho tôi một thứ lá cây rừng ven đường bảo nhai cho đỡ mệt. Nhưng vẫn chưa hết mệt, nên tôi bảo ngồi nghỉ một lát, nhưng anh không nghe: “Chú có nhìn thấy gì kia không? Dừng lại cho nó làm thịt à?” - anh Chiêm chỉ mấy con vắt ven đường. Thế là tôi đành phải theo anh đi tiếp.
Để tôi quên đi cái mệt, trên đường đi anh Chiêm kể cho tôi nghe nhiều chuyện. Chuyện về những việc làm thiết thực giúp nhân dân các thôn trong xã của các bạn sinh viên khi về địa phương. Chuyện về sự háo hức của thiếu nhi trong xã khi được các anh, chị sinh viên tình nguyện về tổ chức sinh hoạt hè. Chuyện về đời sống còn nhiều khó khăn của đồng bào các thôn, bản, những cố gắng của Đảng bộ, chính quyền xã trong việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi để xoá đói, giảm nghèo cho nhân dân. Qua lời kể của anh, tôi được biết Quảng An hiện là một trong 30 xã đặc biệt khó khăn của tỉnh, có tới 8/11 thôn, bản người dân đều là dân tộc thiểu số, đời sống còn nhiều khó khăn. Xa xôi và khó khăn nhất là Tầm Làng và Sán Cáu. Nếu tỷ lệ hộ nghèo bình quân của xã là 36%, thì ở các thôn, bản này, tỷ lệ hộ nghèo đều chiếm trên 50%. Những năm qua, xã đã có nhiều giải pháp, như đưa giống mới năng suất cao vào canh tác; giao đất, giao rừng cho nhân dân và gần đây là hỗ trợ giống, kỹ thuật trồng dong riềng cho bà con 2 thôn, bản này trồng thử nghiệm… “Thế nhưng, cái khó, cái nghèo vẫn đeo bám bà con Tầm Làng, Sán Cáu và các thôn, bản vùng sâu khác, mà nguyên nhân chủ yếu là đường sá quá khó khăn”. Chủ tịch Hội Nông dân xã dẫn chứng: “Cây keo rất hợp đất này, nhưng trồng được mà không bán được. Giá mỗi cây keo ngoài xã là 10 ngàn đồng, thì riêng công vận chuyển từ trong này ra phải gấp rưỡi. Lương thực, thực phẩm nhà nào có dư thừa cũng chỉ để chăn nuôi chứ không thành hàng hoá được. Mà chăn nuôi được gà lợn thì cũng khó bán lắm”.
Đi mãi đến xế chiều, chúng tôi leo lên được đỉnh một ngọn đồi cao, từ đây trông xuống thấy toàn bộ thôn Sán Cáu. Gần đến thôn, trời mới tạnh mưa. Đến lúc này anh Chiêm mới “bật mí”, trước đây khi còn làm Bí thư Đoàn xã Quảng An, anh đã từng đoạt giải nhất chạy việt dã cấp tỉnh. Thảo nào trên đường đi, nhất là những đoạn dốc cao, anh luôn phải chờ tôi...
Gặp các sinh viên tình nguyện
Các thành viên trong đội Sinh viên tình nguyện Trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh làm thuỷ lợi đưa nước về đồng ruộng
cho nhân dân.
Đến Sán Cáu, gia đình mà chúng ghé thăm đầu tiên là nhà bác Lỷ Say Mằn. Vào đến sân, thấy mấy bạn thanh niên tình nguyện đang xếp gọn những đống lúa mới gặt về vào một chỗ để đợi sáng mai tuốt. Một bạn cho biết, Đội sinh viên tình nguyện của Trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh đang triển khai chương trình mùa hè xanh năm 2008 ở đây. Đội có 18 thành viên, chia làm 3 nhóm đi làm các công việc khác nhau để giúp bà con. Nhóm thứ nhất đang sửa lại đường vào phân hiệu các trường học của Quảng An ở thôn để chuẩn bị cho các em học sinh bước vào năm học mới. Nhóm thứ hai đi thu hoạch ngô cho nhà chị Phương, một hộ neo đơn của thôn. Nhóm thứ ba thì ở đây, các bạn vừa mới đi gặt lúa cho nhà bác Tằng Chi Sính, một người cao tuổi, nhà mãi ở phía trên đồi. Do nhà bác Sính không có sân phơi, ngõ quá hẹp và dốc thì cao, nên các bạn sinh viên tình nguyện đành đem về nhà bác Mằn dưới này để tuốt và phơi cho gia đình bác Sính.
Chúng tôi đến đại bản doanh của Đội đặt ở một phân hiệu trường học của xã Quảng An ở Sán Cáu. Trời đã nhá nhem, thế mà các bạn trong nhóm sửa đường vào trường học vẫn đang miệt mài cuốc đất san đường. Lê Minh Trường (sinh viên K17, Khoa Khai thác) cho biết, nhóm của các bạn phải tranh thủ làm cho xong việc hôm nay để ngày mai cả Đội sẽ cùng bắt tay vào công trình mới là làm mương thoát nước cho đường thôn và khơi thông kênh mương dẫn nước cho cánh đồng lúa của bà con Sán Cáu. Trò chuyện với các bạn trong nhóm sửa đường một lúc thì Phạm Thanh Cảnh, Chủ tịch Hội Sinh viên của Trường và cũng là Đội trưởng Đội sinh viên tình nguyện của Trường ở đây dẫn các bạn của hai nhóm kia về. Cảnh nhắc nhở các bạn về chuẩn bị cơm nước để tối còn tổ chức sinh hoạt hè cho các em thiếu nhi trong thôn.
Bữa cơm tối của các bạn sinh viên tuy đạm bạc chỉ với cá kho, lạc rang và canh bầu (món này do bà con trong thôn cho) nhưng ai cũng ăn rất ngon lành. Các bạn kể cho nhau nghe những gì đã làm trong ngày, rồi cười như ngô rang. Vũ Quang Toàn (K17, Khoa Trắc địa - Địa chất), mới đi tình nguyện lần đầu, ấn tượng mãi về kỷ niệm của nhóm trên đường đi thu hoạch ngô cho nhà chị Phương. Toàn kể, cả nhóm phải mất 30 phút mới leo lên tới rẫy. Thế mà lúc về, do bị vắt cắn nhiều, nên ai cũng ù té chạy mặc dù phải mang vác theo những bao tải ngô, nên chỉ mất khoảng 10 phút. Nguyễn Xuân Lượng (K16, Khoa Mỏ hầm lò) thì rất tự hào với thành tích mỗi bữa ăn được tới 6 bát cơm, trong khi ở nhà và ở trường chỉ ăn được 3 bát. Không chỉ Lượng, mà ai cũng ăn khoẻ do phải đi bộ, leo núi nhiều và làm các công việc nặng nhọc. Nguyễn Văn Thắng (K17, Khoa Khai thác) tuy đã quen với những chuyến hành quân giúp dân khi còn tại ngũ, nhưng trong đợt tình nguyện này cũng có thêm nhiều kỷ niệm đẹp và kinh nghiệm quý. Thắng tâm sự: “Đồng bào ở đây nghèo nhưng thật tình cảm. Chênh lệch giàu nghèo giữa miền núi, vùng sâu, vùng xa với thành thị còn lớn quá. Thế nên làm việc gì bọn em cũng cố gắng hết sức để giúp bà con trong thôn”.
Chưa ăn tối xong, các em học sinh phổ thông cùng nhiều bậc phụ huynh nữa đã kéo đến. Thế là ai vào việc nấy, mọi người nhanh chóng dọn dẹp để lấy chỗ tổ chức dạy múa, dạy hát và tổ chức trò chơi cho thiếu nhi trong thôn. Ban đầu các em học sinh trong thôn còn ngần ngại, rụt rè, nhưng khi thấy các anh chị sinh viên chơi đàn, múa hát và tổ chức các trò chơi rất rôm rả, thì tất cả thiếu nhi đều tích cực tham gia.
Sau khi dự sinh hoạt cùng, đêm hôm đó tôi còn được các bạn trong Đội mời ở lại để ngủ “giao lưu”. Trước khi đi ngủ, các bạn sinh viên kể cho tôi nghe nhiều chuyện thú vị xung quanh chuyến tình nguyện này. Bắt đầu từ việc lựa chọn ai đi cũng là vấn đề nan giải, vì có quá nhiều sinh viên đăng ký tham gia. Theo lời các bạn trong Đội, thì thanh viên tham gia đợt nguyện này phải có sức khoẻ, chịu khó, nhiệt tình, có ý thức kỷ luật cao và phải biết nhiều việc như gặt hái, nấu nướng, có khả năng dân vận tốt… Phạm Thanh Cảnh cho biết, trước khi vào Quảng An, Hội Sinh viên của Trường đã cử người tiền trạm và lên kế hoạch giúp dân thu hoạch mùa vụ; sửa đường sá và kênh mương thuỷ lợi; thăm và giúp các gia đình chính sách sửa lại nhà cửa; biểu diễn văn nghệ phục vụ nhân dân; tổ chức sinh hoạt hè cho thiếu nhi; tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và cách làm ăn, sinh hoạt hợp vệ sinh cho bà con… “Tất cả các bạn trong Đội đều đã có ý thức khắc phục khó khăn, đem sức trẻ, trí tuệ của mình để giúp nhân dân những việc có thể làm được” - Phạm Thanh Cảnh tự hào. Qua trò chuyện, tôi được biết, do nguồn kinh phí hỗ trợ của Ban Giám hiệu nhà trường có hạn, nên mỗi bạn đều sinh viên đều tự nguyện đóng góp thêm kinh phí để có đủ tiền mua gạo, thực phẩm cho cả chuyến đi.
Sáng hôm sau, đúng 5h, sau khi nghe còi báo thức của Đội trưởng, tất cả các thành viên đều dậy tập thể dục, vệ sinh cá nhân rồi ăn sáng để chuẩn bị cho ngày làm việc mới. Đến 6 rưỡi, cả đội bắt đầu hành quân đi dân vận mượn thêm cuốc xẻng, sau đó tiến hành cải tạo đường sá và khơi thông kênh mương thuỷ lợi cho bà con.
Chia tay các bạn sinh viên tình nguyện, tôi không còn thấy ngại khi phải tiếp tục đi bộ gần 10km đường rừng về trung tâm xã. Bởi so với các bạn trong Đội tình nguyện hằng ngày phải đi bộ với quãng đường rất xa, còn phải mang vác bao nhiêu đồ đạc mà vẫn rất hăng hái làm việc giúp dân, thì những mệt nhọc của tôi chẳng thấm tháp gì. Chuyến đi này đã giúp tôi hiểu thêm về tinh thần tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng của các bạn trẻ.
