Thời gian qua, Chi cục Hải quan khu vực VIII đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực, từ rà soát, kiến nghị cắt giảm các thủ tục chồng chéo, giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa, đến ứng dụng công nghệ hiện đại, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Một trong những yêu cầu xuyên suốt mà Chính phủ và tỉnh đặt ra hiện nay là giảm tối đa chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Muốn vậy, trước hết phải loại bỏ những quy định bất hợp lý, những thủ tục còn chồng chéo giữa các cơ quan quản lý nhà nước.
Bám sát tinh thần đó, Chi cục Hải quan khu vực VIII đã chủ động rà soát thực tiễn hoạt động XNK trên địa bàn để phát hiện những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục. Qua rà soát, chi cục đã kiến nghị các bộ, ngành đối với 9 nhóm mặt hàng đang phải thực hiện kiểm tra chuyên ngành chưa phù hợp, hoặc còn những thủ tục chồng chéo. Nhiều sản phẩm cùng lúc chịu sự quản lý của 2 bộ khác nhau, dẫn đến doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục kiểm tra đối với cùng một lô hàng.
Điển hình như các mặt hàng sữa tươi và phô mai vừa phải kiểm tra an toàn thực phẩm thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Công Thương, vừa phải kiểm dịch theo quy định của Bộ NN&MT. Hay các sản phẩm điện lạnh như tủ kết đông liên hợp, tủ lạnh gia dụng, tủ trưng bày có thiết bị làm lạnh, vừa phải kiểm tra chất lượng, vừa phải kiểm tra hiệu suất năng lượng theo quy định của 2 bộ khác nhau...
Những bất cập này không chỉ làm tăng thời gian thông quan, mà còn khiến doanh nghiệp phát sinh thêm nhiều chi phí về nhân lực, lưu kho bãi, kiểm nghiệm và hoàn thiện hồ sơ. Hải quan khu vực VIII đã kiến nghị đưa các mặt hàng về một đầu mối quản lý, hoặc chuyển sang thực hiện hậu kiểm sau thông quan.
Cùng với đó, đơn vị cũng kiến nghị đưa 3 thủ tục kiểm tra chuyên ngành còn thực hiện thủ công lên hệ thống một cửa quốc gia, đồng thời kiến nghị bỏ 1 thủ tục hải quan phải xác nhận trên giấy phép CITES điện tử (vì từ ngày 1/3/2026 CITES Việt Nam cấp giấy phép CITES điện tử qua dịch vụ công, việc xác nhận của hải quan trên giấy phép CITES điện tử nộp qua hệ thống sẽ không còn phù hợp).
Trong hoạt động hải quan, tỷ lệ tờ khai luồng đỏ luôn là một trong những chỉ số phản ánh mức độ thuận lợi hóa thương mại. Luồng đỏ đồng nghĩa với việc hàng hóa phải kiểm tra thực tế, thời gian thông quan kéo dài hơn và chi phí phát sinh nhiều hơn. Nhờ làm tốt chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan, tỷ lệ tờ khai luồng đỏ của Chi cục Hải quan khu vực VIII đã giảm đáng kể, từ 3% trong năm 2025 xuống còn 1,8% vào tháng 5/2026.
Theo kết quả đánh giá trên hệ thống quản lý tuân thủ, trong tổng số 3.023 doanh nghiệp có hoạt động XNK qua địa bàn Quảng Ninh, có tới 760 doanh nghiệp đạt mức 2 (mức tuân thủ rất cao) và 492 doanh nghiệp đạt mức 3 (mức tuân thủ cao). Đặc biệt, trong số 19 doanh nghiệp tham gia chương trình tự nguyện tuân thủ do đơn vị quản lý, có 9 doanh nghiệp nâng hạng từ mức tuân thủ cao lên mức tuân thủ rất cao, chiếm gần một nửa tổng số doanh nghiệp tham gia.
Bên cạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy quá trình hiện đại hóa của đơn vị. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn đã được đẩy mạnh ứng dụng, tiến tới số hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Hải quan khu vực VIII đã tiếp nhận, xử lý trên 3.500 hồ sơ trên dịch vụ công trực tuyến; 5.003 tờ khai nhập khẩu phải kiểm tra chuyên ngành được trả trên hệ thống một cửa quốc gia; tiếp nhận 738 C/O form D điện tử các nước được tiếp nhận qua hệ thống một cửa ASEAN. Đồng thời, làm thủ tục cho hơn 101.500 tờ khai XNK của 2.432 doanh nghiệp (tăng gần 29% về số lượng tờ khai so với cùng kỳ năm 2025). Tổng kim ngạch XNK đạt 18,95 tỷ USD (tăng trên 23% so với cùng kỳ). Sự gia tăng cả về số lượng doanh nghiệp lẫn kim ngạch XNK cũng là thước đo quan trọng phản ánh chất lượng cải cách hành chính của cơ quan hải quan.
Mới đây nhất, ngày 15/6/2026, Hải quan khu vực cửa khẩu cảng Hòn Gai đã đưa trạm Mobilab vào vận hành. Nếu như trước đây nhiều mẫu hàng hóa phải gửi về đơn vị kiểm định chuyên ngành để phân tích, dẫn đến kéo dài thời gian xử lý, thì nay việc lấy mẫu, kiểm tra và phân tích có thể thực hiện trực tiếp tại địa bàn thông quan, tăng tính chủ động trong công tác phân tích, phân loại hàng hóa. Đại diện Công ty TNHH Calofic, chia sẻ: Lợi ích lớn nhất là doanh nghiệp được rút ngắn thời gian chờ đợi, giảm chi phí vận chuyển mẫu và chi phí lưu kho bãi. Đây là điều mà tất cả các doanh nghiệp đều mong muốn.
Những cách làm và kết quả đạt được cho thấy Hải quan khu vực VIII đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hải quan hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, tạo thêm động lực thúc đẩy hoạt động XNK.
