Những ngày đầu tháng 8, chúng tôi về có dịp về xã Hà Lâu (huyện Tiên Yên) tham dự phiên chợ vùng cao của đồng bào nơi đây. Cuộc sống của người dân bản địa hiện lên vô cùng thú vị trong không khí mua bán, trao đổi hàng hóa với đầy đủ sắc màu văn hóa của các đồng bào dân tộc Dao, Tày, Sán Chỉ... Đến với chợ phiên du khách có thể vừa mua sắm, vừa có thể khám phá được những nét đặc trưng của con người và vùng đất Hà Lâu.
Trên đường vào chợ phiên, tôi bắt gặp những cô gái người Dao Thanh Y trong trang phục truyền thống với những sắc màu rực rỡ tụ họp về chợ phiên hằng tháng. Mặc dù phải đi bộ một quãng đường dài để đến chợ, nhưng khuôn mặt ai cũng lộ vẻ hân hoan, háo hức. Chợ phiên Hà Lâu ở thôn Bắc Lù - Nà Trang nằm ở ngay trung tâm của xã, cách thị trấn Tiên Yên (huyện Tiên Yên) khoảng 30km, mỗi tháng chợ phiên họp 2 lần. Được phục dựng từ cuối năm 2018, chợ phiên Hà Lâu thực sự trở thành một nét văn hóa đặc trưng không thể thiếu của đồng bào các dân tộc ở đây. Chợ là nơi hội tụ, trao đổi, mua bán sản vật của người dân các dân tộc Dao Thanh Y, Tày và Sán Chỉ của xã Hà Lâu.
Đến với chợ phiên, du khách không chỉ được tham quan, mua sắm những sản phẩm do chính những người dân nơi đây sản xuất, mà còn được thưởng thức văn nghệ, được tặng quà, vui chơi. Có lẽ hiếm có chợ phiên nào trong tỉnh còn giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc đến như vậy, khi chợ vừa là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa, vừa là nơi lưu giữ các giá trị văn hóa phi vật thể của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây, như: Hát then, kèn lá, hát giao duyên, các trò chơi dân gian…
Một điều đặc biệt mà chợ phiên Hà Lâu vẫn duy trì được kể từ khi phục dựng đến nay, đó là duy trì được các hoạt động văn hóa, văn nghệ với nhiều hoạt động vui chơi, giải trí hấp dẫn thu hút đông đảo người dân và du khách tham quan, trải nghiệm. Ông Vi Đức Phúc, Chủ tịch UBND xã Hà Lâu, cho biết: “Chợ phiên Hà Lâu không chỉ là một phiên chợ bình thường của đồng bào các dân tộc trên địa bàn xã, mà còn là nét đẹp văn hóa truyền thống, tạo không gian gắn kết cộng đồng giữa các dân tộc trên địa bàn huyện Tiên Yên. Đến với chợ phiên du khách có thể tham gia vào các hoạt động giải trí văn nghệ tại sân khấu của phiên chợ, giao lưu cùng bà con tận hưởng những món ăn mang đặc trưng của vùng cao Hà Lâu".
Nhân dân quanh vùng đến với chợ phiên rất đông. Họ xem đây thật sự là một hoạt động văn hóa, văn nghệ, giải trí lý thú, cùng say men rượu nồng, tạm quên đi những ngày lao động vất vả. Những gian hàng bày trí đẹp mắt, hàng hóa mới lạ so với hàng trong chợ thường ngày. Những sản vật nổi tiếng của Tiên Yên như bánh gật gù, khâu nhục, gà Tiên Yên, mật ong, nấm hương, miến dong…, các sản phẩm thủ công truyền thống của dân tộc Dao, Tày… đều có ở chợ phiên Hà Lâu. Đến với chợ phiên, ngoài việc mua sắm, du khách có thể thưởng thức những món ăn đặc trưng do chính những “đầu bếp vùng cao” thể hiện, với đủ các món ăn đặc trưng của đồng bào dân tộc nơi đây, như cá suối chao, ốc khe luộc, gà bản nướng, măng rừng xào..., nhâm nhi với rượu nho rừng thì quả thực đó là một trải nghiệm ẩm thực không thể nào quên. Với người dân ở đây, chợ phiên còn là nơi gặp gỡ, giao lưu thưởng thức chén rượu khoai thơm nức, ăn bát phở, hay tận hưởng những đĩa bánh đúc thịt dẻo ngon, mang vị đặc trưng riêng mà chỉ ở chợ phiên Hà Lâu mới có.
Cũng như nhiều gia đình khác, sáng nay anh Sằn Phu Cắm (thôn Khe Lẹ, xã Hà Lâu) đưa cả gia đình đi chơi chợ phiên, kết hợp mua thêm một số vật dụng sinh hoạt trong gia đình. Anh Cắm chia sẻ: “Đến chợ phiên không nhất thiết để mua sắm. Chúng tôi đến đây để được gặp gỡ, giao lưu và chuyện trò cùng bạn bè, thư giãn sau 2 tuần làm việc vất vả. Hơn 1 năm nay, chợ phiên được chính quyền quan tâm đầu tư mở rộng và có thêm nhiều chương trình văn nghệ, nên mỗi lần đến phiên chợ người dân đều háo hức mong chờ”.
Tất cả những điều đẹp đẽ ấy đã hun đúc cho phiên chợ nơi đây thêm sức cuốn hút. Đến với chợ phiên Hà Lâu, mỗi người đều cảm nhận được sự “thay da đổi thịt”, sự đi lên từng ngày trong cuộc sống của người dân nơi đây. Không khí vui vẻ thân mật ở chợ thu hút du khách từ dưới xuôi lên và thậm chí cả du khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, trải nghiệm. Những ấn tượng đậm nét về chợ phiên Hà Lâu còn nhiều nét văn hóa đặc trưng, khiến ai đến một lần còn muốn đến lại, bởi chợ phiên vùng cao có sức hút kỳ lạ. Chị Hoàng Thị Mai, du khách đến từ Hải Phòng, cho biết: “Đây là lần đầu tiên tôi được tham gia một phiên chợ vùng cao vui vẻ và đầm ấm đến vậy. Người dân ở nơi đây rất mến khách, nông sản rất tươi, ngon, giá rất rẻ. Nếu có dịp đến Tiên Yên tôi nhất định quay trở lại đây để tận hưởng không khí vui tươi, nhộn nhịp phiên chợ vùng cao Hà Lâu một lần nữa”.
Khi ông mặt trời xế bóng cũng là lúc chợ tan. Những người bạn tri kỷ chia tay, những nông dân thuần chất trở về bản, bắt đầu cho ngày lao động mới, chuẩn bị cho một phiên chợ sau, mang theo những sản vật của núi rừng, đậm đà bản sắc, nhưng không kém phần náo nhiệt của đồng bào vùng cao Hà Lâu. Cùng với các điểm du lịch như Thác Pạc Sủi, Phố đi bộ, Mũi Lòng Vàng…, chợ phiên Hà Lâu hứa hẹn là một điểm đến du lịch độc đáo hấp dẫn thu hút du khách khi đến Tiên Yên.
Trần Hoàn (Trung tâm TT-VH Tiên Yên)
