Thời gian gần đây, rất nhiều kênh truyền hình xây dựng chương trình hướng đến giới trẻ, đó là điều đáng mừng. Thế nhưng, một ngày bỗng giật mình khi nghe câu nói: "Cháu học được cách ăn chơi này trên... ti vi". Chuyện gì đã xảy ra?
Con người bị... "số hóa"
Hầu hết các chương trình của Đài truyền hình kỹ thuật số VTC đều liên quan đến... kỹ thuật số: Hội tụ số, Hành tinh số, Chat với 8X, Café @... rồi thì Điểm tin mạng, Giải trí @, Sự lựa chọn @, Thú chơi @...
Nếu xem riêng rẽ từng chương trình thì không sao, nhưng thử bật một kênh truyền hình từ đầu đến cuối để nghe lặp đi lặp lại các từ này có cảm giác như con người đang bị "số hóa". Ấy là chưa kể, trong mỗi chương trình nói trên, tần số lặp lại của các từ thế hệ 8X, thế hệ 9X, thế hệ @, tuổi teen... là dày đặc. (Mà không chỉ truyền hình kỹ thuật số, trên VTV cũng thế, ví như Cuộc sống số, serie 7 ngày công nghệ...). Cái gì thái quá cũng dễ gây nên phản cảm. Có người cho rằng, không cần biết người ta đặt tên chương trình là gì, chỉ cần biết nội dung trong chương trình đó nói gì là được. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ đề cập đến các chương trình hướng đến lứa tuổi mới lớn để thấy họ nói gì.
Có những thú chơi nào của @?
Để viết bài này, chúng tôi đã xem rất nhiều chương trình Café @ của VCT5 và rất chú ý đến mục Sự lựa chọn @. Sự lựa chọn đó là gì? Chương trình đầu tiên chúng tôi xin dẫn ra đó là thú nuôi chó. Nuôi chó, yêu động vật thì có gì đáng phê phán? Không! Chỉ rất lấy làm ngạc nhiên vì các cô các cậu tuổi teen làm sao có thể có tiền để mua những con chó quý (và nhiều tiền) như thế. Chó quý thì phải được chăm sóc công phu, tốn kém, nhiều thời gian mà họ đâu có nhiều thời gian, chẳng lẽ họ không phải học hành, làm việc? Bao nhiêu người trong thế hệ @ có điều kiện và thời gian để theo đuổi thú chơi này?
Người không nuôi chó thì chơi xe. Họ mua xe Nouvo (cỡ chừng 28 triệu đồng), rồi (theo các nhân vật chơi xe) họ phải cất công qua tận Thái Lan để mua các phụ tùng về "độ" lại cho thành chiếc xe "độc". Họ lắp thêm dàn đèn sáng trưng từ trước ra sau, từ trên xuống dưới. Có người còn bảo mỗi tuần họ thay màu sơn (hoặc dán) 3 lần để thể hiện "cá tính". Tính ra mỗi chiếc xe "độ" xong giá cao ngất trời!
Không trách người xem khi xét nét hỏi rằng, trong số những gương mặt non choẹt đó có bao nhiêu người tự làm ra tiền để "chơi" như thế. Nhưng cứ cho họ có tiền (đâu đó) đi, thì chúng tôi cũng băn khoăn: Trong giấy đăng ký mô tô xe máy thường ghi rõ nhãn hiệu xe, loại xe, số máy, số khung, dung tích xi-lanh, màu xe... Vậy thì khi công an kiểm tra, màu sơn xe họ không đúng như trong đăng ký, như thế là họ đã phạm luật, phạm luật thì sao lại cổ súy cho họ? Chưa hết, CSGT thường thổi phạt các xe lắp đèn pha chiếu sáng quá mức cho phép, gây khó khăn cho người đi ngược chiều. Vậy thì có thể thể hiện cá tính cả trong trường hợp phạm luật chăng?
@ lựa chọn cái gì?
Một chương trình khác nói về các bạn trẻ ngày nay đi chơi thường hay share tiền (tức là chia ra cùng trả). Điều đó rất hay, miễn bàn. Nhưng vấn đề là họ chơi ở đâu? Cảnh quay cho thấy, họ (những gương mặt tuổi teen chưa học xong phổ thông) lại ngồi trong quán bar (hậu cảnh là những chai rượu ngoại). Hình ảnh này vô cùng xa lạ với đại đa số bạn bè cùng lứa tuổi với họ. Rồi nơi lựa chọn của họ được nhà đài luôn luôn giới thiệu, hết chương trình này đến chương trình khác vẫn là các quán cà phê (chắc vì thế chương trình mới có tên là Café @), lại thử đặt câu hỏi: Có bao nhiêu người trong thế hệ @ đi uống cà phê? Mà sao nhất thiết phải là cà phê mới được?
Mới rồi, nhà đài phát đi rồi phát lại một sự lựa chọn của @ trong lĩnh vực thời trang. Đó là thời trang trung tính (UNISEX), coi đó như là một "trào lưu" và "mặc vào em thấy tự tin hơn". Thời trang unisex là một trào lưu có từ các nước khác, nay đã thoái trào, nhưng người ta lại dựng cái xác này dậy, thể hiện qua những cậu bé trai tô son điểm phấn, đeo vòng xủng xoẻng; các bé gái lại... giả trai. "Bố mẹ chúng em rất sốc" - theo lời một nhân vật. Vậy thì dựng nó dậy để "định hướng" cho ai đây?
Nhà thiết kế thời trang Minh Hạnh từng nói về vấn đề này: "Nói ra chuyện này tôi cũng rất ngại sợ cho rằng mình đang giáo điều, nhưng ý thức của lớp người này quá kém, nhất là cứ chạy theo nước ngoài như thế. Điều này cũng như việc họ chạy theo cách ăn mặc, nam không ra nam, nữ không ra nữ. Giới nào thì giới chứ, tôi gặp rất nhiều người đồng tính, họ ăn mặc rất là đẹp, rất nam tính và hiện đại". Phải nói công bằng, Đài truyền hình kỹ thuật số VTC thời gian qua đã có nhiều chương trình hay, nhiều việc làm năng động, thu hút bạn xem truyền hình, nhiều chương trình hướng đến giới trẻ, nói về họ, phục vụ họ. Tuy nhiên, nếu thế hệ @ chỉ có những thú chơi ấy, sự lựa chọn ấy thì quả thật rất thất vọng.
"Cháu học được cách ăn chơi này trên... ti vi" - câu nói của một cậu bé tuổi teen tô son điểm phấn mà chúng tôi nghe được là điều mà những người sản xuất chương trình nên suy nghĩ.
Trong lúc chúng tôi viết bài này thì rất nhiều bạn trẻ đang đi tình nguyện mùa hè xanh tại vùng sâu vùng xa, đi tiếp sức mùa thi... Đó có phải là một trong nhiều "sự lựa chọn @" mà nhà đài chưa nghĩ đến?
