Liên Hợp Quốc cảnh báo bất kỳ động thái nối lại các vụ thử vũ khí hạt nhân nào cũng có thể phá vỡ nhiều thập kỷ kiềm chế, làm gia tăng nghi kỵ và châm ngòi cho một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới.
Phát biểu tại Đại hội đồng LHQ ngày 31/8, người đứng đầu cơ quan giải trừ quân bị của LHQ Izumi Nakamitsu cho biết, cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh thế giới đang trải qua căng thẳng địa chính trị sâu sắc, chia rẽ gia tăng và niềm tin giữa các quốc gia suy giảm, đồng thời xuất hiện những lo ngại về khả năng các nước khôi phục hoạt động thử hạt nhân.
Cuối năm ngoái, Mỹ và Nga, hai quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới, từng phát đi những tín hiệu về khả năng nối lại thử nghiệm. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cáo buộc Nga và Trung Quốc tiến hành các vụ thử, nhưng hai nước đều bác bỏ.
Bà Nakamitsu cảnh báo ngay cả việc cân nhắc nối lại thử nghiệm cũng đã là một diễn biến nguy hiểm. Nếu các vụ thử được khôi phục, điều này có thể làm suy yếu những giới hạn đã được duy trì trong nhiều thập kỷ, khiến các nước đáp trả bằng những chương trình thử nghiệm mới và làm gia tăng nguy cơ chạy đua vũ trang.
Hiệp ước cấm thử hạt nhân vẫn chưa có hiệu lực
Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBT) được thông qua năm 1996, với mục tiêu cấm mọi vụ nổ thử vũ khí hạt nhân trên toàn thế giới. Tuy nhiên, hiệp ước vẫn chưa thể có hiệu lực do yêu cầu phải được 44 quốc gia cụ thể phê chuẩn, trong đó hiện vẫn còn 9 nước chưa hoàn tất quá trình này.
Mỹ, Trung Quốc, Iran, Ai Cập và Israel đã ký nhưng chưa phê chuẩn. Ấn Độ, Pakistan và Triều Tiên chưa ký cũng chưa phê chuẩn. Nga từng phê chuẩn hiệp ước nhưng đã hủy bỏ quyết định phê chuẩn vào năm 2023.
Theo ông Robert Floyd, người đứng đầu Tổ chức Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện, Tonga phê chuẩn hiệp ước vào tháng trước, nâng tổng số quốc gia tham gia lên 179.
Kể từ năm 1945, thế giới đã chứng kiến hơn 2.000 vụ nổ thử hạt nhân. Tuy nhiên, trong khoảng ba thập kỷ qua, thế giới chỉ ghi nhận chưa đến 12 vụ thử. Ông Floyd cảnh báo nếu các nước khôi phục hoạt động thử hạt nhân, thế giới có thể chứng kiến sự phát triển của những kho vũ khí hạt nhân tiên tiến hơn, nguy cơ tính toán sai lầm gia tăng và những hậu quả thảm khốc do các sự cố ngoài ý muốn.
Nhắc lại hậu quả đối với các nạn nhân
Ngày Quốc tế chống thử hạt nhân 29/8 được thiết lập để tưởng niệm việc đóng cửa bãi thử hạt nhân Semipalatinsk của Liên Xô tại Kazakhstan năm 1991. Khu vực này từng chứng kiến 456 vụ thử hạt nhân. Sự kiện cũng là dịp nhắc lại những hậu quả lâu dài đối với các cộng đồng từng phải hứng chịu phóng xạ. Tại Đại hội đồng LHQ, bà Tina Cordova, một nhà hoạt động đến từ bang New Mexico, Mỹ, cho biết năm thế hệ trong gia đình bà đã phải chịu ảnh hưởng của phóng xạ kể từ vụ thử quả bom nguyên tử đầu tiên tại Mỹ vào ngày 16/7/1945. Bà cho biết nhiều thế hệ trong gia đình đã phải đối mặt với bệnh ung thư và nhấn mạnh rằng những cộng đồng chịu ảnh hưởng không chỉ tồn tại tại Mỹ mà còn ở nhiều khu vực khác trên thế giới từng diễn ra các vụ thử hạt nhân.
