Quảng Ninh có vị trí địa kinh tế đặc biệt cùng hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại, kết nối đa phương thức. Khi cao tốc, cảng biển, cửa khẩu, sân bay và các khu kinh tế cùng vận hành trong một chỉnh thể thống nhất, logistics không còn là ngành dịch vụ hỗ trợ mà đang trở thành động lực tăng trưởng mới, mở ra không gian phát triển rộng lớn cho tỉnh trong tiến trình hội nhập quốc tế.
Cửa ngõ kết nối - Hạ tầng đồng bộ
Quảng Ninh là địa phương duy nhất của Việt Nam có đường biên giới cả trên đất liền và trên biển với Trung Quốc. Tỉnh đồng thời nằm trên hai hành lang kinh tế quan trọng: Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong vành đai kinh tế vịnh Bắc Bộ. Vị trí này tạo nền tảng để Quảng Ninh trở thành cầu nối giữa Việt Nam với thị trường Đông Bắc Á, ASEAN và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nếu trước đây, Quảng Ninh được biết đến với than, vịnh Hạ Long hay cửa khẩu Móng Cái, thì hiện nay tỉnh đang dần được nhận diện như một “điểm trung chuyển” của khu vực. Hàng hóa từ các khu công nghiệp phía Bắc có thể đi qua hệ thống cảng biển Quảng Ninh để vươn ra thế giới; ngược lại, hàng hóa từ Trung Quốc cũng có thể thông qua cửa khẩu Móng Cái để kết nối nhanh với thị trường Việt Nam và ASEAN. Đây là lợi thế nổi bật trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc và các tập đoàn quốc tế có xu hướng lựa chọn những địa điểm có khả năng kết nối nhanh với thị trường quốc tế.
Lợi thế vị trí chỉ thực sự phát huy giá trị khi được cộng hưởng với hạ tầng hiện đại. Nhiều năm qua, Quảng Ninh kiên trì quan điểm “hạ tầng đi trước mở đường cho phát triển”, tập trung đầu tư đồng bộ cả đường bộ, đường biển, đường hàng không, đường thủy nội địa và từng bước hoàn thiện kết nối đường sắt. Đây là điều kiện mà rất ít địa phương trong cả nước có được.
Quảng Ninh hiện có hơn 6.400km đường bộ; trong đó tuyến cao tốc Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái dài 176km đã hình thành hành lang giao thông xuyên suốt, rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa từ Hà Nội, Hải Phòng đến Hạ Long, Vân Đồn và cửa khẩu quốc tế Móng Cái. Cùng với đó, các tuyến tỉnh lộ, các cây cầu lớn, hệ thống đường ven biển tiếp tục được đầu tư, nâng cấp giúp mở rộng không gian phát triển, giảm chi phí logistics và nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa.
Ở hướng biển, Quảng Ninh sở hữu 38 tuyến luồng đường thủy nội địa với tổng chiều dài hơn 864km và 141 cảng, bến; trong đó có nhiều cảng nước sâu có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn. Hệ thống cảng không chỉ phục vụ xuất nhập khẩu mà còn góp phần hình thành chuỗi logistics khép kín gắn với công nghiệp, thương mại và dịch vụ.
Cùng với đó, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn đang mở ra phương thức kết nối mới cho Quảng Ninh. Theo quy hoạch đến năm 2050, sân bay có công suất khoảng 20 triệu hành khách và 200.000 tấn hàng hóa/năm, đồng thời được quy hoạch đồng bộ hệ thống logistics hàng không, khu sửa chữa, bảo dưỡng và hạ tầng kỹ thuật hiện đại. Điều này tạo điều kiện phát triển vận tải hàng hóa giá trị cao như điện tử, linh kiện, nông sản chất lượng cao và các mặt hàng cần thời gian vận chuyển ngắn.
Quảng Ninh đang thúc đẩy phát triển giao thông đa phương thức với mục tiêu kết nối đồng bộ giữa đường bộ, đường biển, đường hàng không, đường thủy nội địa và đường sắt. Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh đã khởi công trong tháng 4/2026 với chiều dài khoảng 120,2km, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh. Song song với đó là việc thúc đẩy tuyến Móng Cái - Quảng Ninh - Hải Phòng, hướng tới hình thành mạng lưới đường sắt liên thông với Trung Quốc và các trung tâm kinh tế lớn của miền Bắc. Điều Quảng Ninh hướng tới là tạo nên sự kết nối liền mạch giữa các phương thức vận tải; tạo giá trị cốt lõi của logistics hiện đại.
Trong các chuyến kiểm tra, làm việc với Quảng Ninh, Bộ Công Thương đều đánh giá: Quảng Ninh hội tụ đủ yếu tố cần thiết để trở thành một trong những đầu mối logistics quan trọng, trung tâm phân phối, trung chuyển hàng hóa đa phương thức kết nối Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với cả nước, khu vực và quốc tế.
Từ dịch vụ hỗ trợ đến ngành kinh tế mũi nhọn
Cùng với sự phát triển của kinh tế số và thương mại quốc tế, logistics đã mở rộng thành chuỗi dịch vụ tích hợp từ vận chuyển, lưu kho, phân phối, thông quan đến quản trị chuỗi cung ứng. Với Quảng Ninh, logistics đang được định vị là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, gắn với khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Quảng Ninh tận dụng các hành lang liên kết với Hà Nội, Hải Phòng và Trung Quốc nhằm tạo “hiệu ứng cộng hưởng” thay vì phát triển rời rạc.
Ba cực phát triển Quảng Yên, Vân Đồn và Móng Cái đều được quy hoạch gắn với logistics. Quảng Yên định hướng trở thành cực công nghiệp và logistics; Vân Đồn phát triển dịch vụ tổng hợp, logistics và cửa ngõ giao thương quốc tế; còn Móng Cái phát triển khu hợp tác kinh tế qua biên giới và mô hình cửa khẩu thông minh.
Cách tiếp cận này cho thấy logistics không chỉ là dịch vụ hỗ trợ sản xuất mà đã trở thành cấu phần quan trọng trong tổ chức không gian phát triển của tỉnh.
Từ nay đến năm 2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu hình thành thêm ít nhất 3 trung tâm logistics, nâng tỷ lệ lao động logistics qua đào tạo nghề, duy trì thặng dư cán cân thương mại và nâng khối lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường bộ, đường thủy nội địa lên trên 164 triệu tấn, với khối lượng luân chuyển đạt trên 12,5 tỷ tấn…
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Quảng Ninh tiếp tục phát triển thị trường dịch vụ logistics trọn gói (3PL), phát huy lợi thế hệ thống cảng biển, tăng cường kết nối giữa cửa khẩu, hàng không và đường sắt, đồng thời tích hợp sâu logistics với hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và lưu thông hàng hóa của các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khu kinh tế. Tỉnh cũng đẩy mạnh hình thành mạng lưới trung tâm logistics phục vụ lưu trữ, bảo quản và trung chuyển hàng hóa trong khu vực phía Bắc, đồng thời định hướng phát triển sân bay Vân Đồn thành trung tâm logistics kết nối Quảng Ninh với các địa phương trong nước và các quốc gia Đông Nam Á.
Cùng với hạ tầng, Quảng Ninh chú trọng phát triển doanh nghiệp logistics theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, có năng lực cạnh tranh cao trên thị trường trong nước và quốc tế. Trên địa bàn tỉnh hiện có gần 2.400 doanh nghiệp logistics (gồm cả chi nhánh, văn phòng đại diện của doanh nghiệp ngoài tỉnh). Các doanh nghiệp logistics đăng ký theo 17 loại hình hoạt động dịch vụ logistics với tổng số vốn đăng ký 9.700 tỷ đồng; năm 2025 nộp thuế 1.605 tỷ đồng (chiếm 2,32% trong tổng thu ngân sách nhà nước nội địa). Toàn tỉnh hiện có khoảng 32.000 người đang làm việc trong các doanh nghiệp có liên quan ngành dịch vụ logistics.
Một điểm nhấn quan trọng là Quảng Ninh đang gắn phát triển logistics với chuyển đổi số. Các nền tảng dữ liệu, IoT, 5G, cửa khẩu thông minh và trung tâm điều hành thông minh sẽ từng bước được ứng dụng vào hoạt động logistics, hướng tới quản lý chuỗi cung ứng theo thời gian thực, tối ưu hóa vận tải và giảm chi phí cho doanh nghiệp. Song song với đó là định hướng logistics xanh thông qua phát triển khu công nghiệp sinh thái, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Đây là xu hướng tất yếu để Quảng Ninh tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.
PGS.TS. Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển hạ tầng (Tổng hội Xây dựng Việt Nam), cho biết: Việc hội tụ đầy đủ các loại hình giao thông, đường bộ, đường biển và đường sắt, đường hàng không là lợi thế hiếm có, giúp Quảng Ninh có cơ sở vững chắc để trở thành trung tâm logistics tầm cỡ khu vực và quốc tế, sẵn sàng cho những chu kỳ tăng trưởng mạnh.
Trong định vị phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh xác định trở thành trung tâm logistics, cửa ngõ trung chuyển vận tải đa phương thức kết nối Trung Quốc, Đông Bắc Á và ASEAN, đồng thời là trung tâm kinh tế biển của phía Bắc. Khát vọng ấy được hiện thực hóa bằng tư duy phát triển mới, hệ thống hạ tầng hiện đại, môi trường đầu tư thông thoáng và quyết tâm đưa logistics trở thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao. Khi các dòng hàng hóa được kết nối thông suốt từ cửa khẩu đến cảng biển, từ sân bay đến khu công nghiệp và từ Quảng Ninh tới các trung tâm kinh tế lớn trong khu vực, logistics sẽ không chỉ là mắt xích của chuỗi cung ứng mà còn là động lực kiến tạo không gian phát triển mới, đưa Quảng Ninh vươn lên trở thành trung tâm kết nối của vùng Đông Bắc và cửa ngõ hội nhập quốc tế của Việt Nam.
