Lục quân Mỹ ngày 26/8 công bố kế hoạch xây dựng các lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ tại 5 căn cứ quân sự, nhằm bảo đảm nguồn điện ổn định và giảm phụ thuộc vào lưới điện thương mại. Chương trình trị giá tối đa 2,2 tỷ USD diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy mạnh phát triển thế hệ điện hạt nhân mới.
Theo kế hoạch, 5 doanh nghiệp được Lục quân Mỹ lựa chọn sẽ nhận tổng cộng tối đa 2,2 tỷ USD trong vòng 5 năm để sở hữu, xây dựng và vận hành các lò phản ứng, với điều kiện đáp ứng các mốc kỹ thuật và vận hành đã đề ra.
Lục quân Mỹ dự kiến hơn 20 lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ sẽ được xây dựng và đưa vào hoạt động.
Các quan chức quân đội và giới công nghiệp cho rằng loại lò phản ứng này có thể cung cấp nguồn điện ổn định cho cơ sở hạ tầng thiết yếu tại các căn cứ trong trường hợp lưới điện gặp sự cố. Các lò phản ứng có thể hoạt động nhiều năm mà không cần tiếp nhiên liệu.
Bộ trưởng Lục quân Mỹ Dan Driscoll cho biết chương trình sẽ đẩy nhanh khả năng “cung cấp nguồn điện nền an toàn, tin cậy trực tiếp cho các cơ sở quân sự”.
“Chúng tôi đang xây dựng khả năng tự chủ năng lượng cần thiết để duy trì năng lực tác chiến trên phạm vi toàn cầu mà không phải phụ thuộc vào các lưới điện bên ngoài có thể dễ bị tổn thương” - ông Dan Driscoll cho biết.
Thúc đẩy thế hệ điện hạt nhân mới
Các khoản tài trợ nằm trong “Chương trình Janus” được Lục quân Mỹ khởi động năm ngoái nhằm phát triển năng lượng hạt nhân thế hệ mới.
Washington kỳ vọng chương trình có thể giúp các thiết kế lò phản ứng tiên tiến vượt qua giai đoạn thử nghiệm và nguyên mẫu để tiến tới cung cấp điện trong thực tế.
Jeff Waksman, Phó Trợ lý Bộ trưởng Lục quân phụ trách cơ sở, năng lượng và môi trường, gọi chương trình này là “mũi nhọn” trong quá trình chuyển đổi.
“Đó chính là bước chuyển mà chúng tôi đang cố gắng tạo ra” - ông nói. “Những thiết kế này không nhằm phục vụ riêng cho Lục quân”.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thúc đẩy mạnh việc phát triển điện hạt nhân thế hệ mới, trong đó có các khoản vay trị giá hàng tỷ USD dành cho những lò phản ứng quy mô lớn nhằm đáp ứng nhu cầu điện tăng nhanh từ các trung tâm dữ liệu, cùng chương trình thí điểm hỗ trợ thiết kế lò phản ứng tiên tiến cho cả mục đích quân sự và dân sự.
Hiện chưa có lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ nào cung cấp điện cho lưới điện thương mại tại Mỹ.
Tổng thống Trump hồi tháng 5/2025 đã ký các sắc lệnh nhằm đẩy nhanh phát triển năng lượng hạt nhân. Theo đó, Lục quân Mỹ được giao nhiệm vụ bảo đảm ít nhất một lò phản ứng tiên tiến bắt đầu hoạt động tại một căn cứ trong nước chậm nhất vào ngày 30/9/2028.
Năm căn cứ được lựa chọn
Năm doanh nghiệp được lựa chọn gồm Antares Nuclear tại Fort Bragg, bang North Carolina; BWXT tại Fort Campbell, bang Kentucky; General Atomics Electromagnetic Systems tại Fort Hood, bang Texas; Radiant Industries tại Fort Benning, bang Georgia; và Westinghouse Government Services tại Fort Drum, bang New York.
Mỗi lò phản ứng dự kiến cung cấp công suất từ 1-20 MW tùy thiết kế. Tuy nhiên, các căn cứ vẫn tiếp tục kết nối với lưới điện và các lò phản ứng sẽ không đảm nhiệm toàn bộ nhu cầu điện, vốn tại những căn cứ lớn có thể tương đương một thành phố nhỏ.
Hiện Lục quân Mỹ chủ yếu sử dụng máy phát điện diesel làm nguồn dự phòng cho cơ sở hạ tầng trọng yếu. Theo ông Waksman, trong trường hợp xảy ra xung đột, việc vận chuyển nhiên liệu hóa thạch tới những nơi cần thiết có thể gặp khó khăn.
Tranh luận về chi phí và an toàn
Kế hoạch cũng vấp phải chỉ trích từ những người cho rằng việc xây thêm lò phản ứng hạt nhân quá tốn kém và tiềm ẩn nhiều rủi ro so với các nguồn năng lượng khác.
Alan J. Kuperman, Phó Giáo sư tại Trường Chính sách Công Lyndon B. Johnson thuộc Đại học Texas ở Austin, cho rằng chương trình đang sử dụng nguồn lực tài chính lớn của quân đội như một hình thức trợ cấp cho các công ty hạt nhân chưa tìm được khách hàng tư nhân.
Một điểm gây tranh luận khác là các lò phản ứng sẽ do Lục quân Mỹ cấp phép thay vì Ủy ban Điều tiết Hạt nhân Mỹ (NRC), cơ quan chịu trách nhiệm cấp phép cho các lò phản ứng thương mại.
Ông Kuperman gọi cách tiếp cận này là “nguy hiểm ở nhiều khía cạnh”.
Phản bác lo ngại trên, ông Waksman cho biết các lò phản ứng được thiết kế để tự động dừng an toàn khi xảy ra sự cố và Lục quân sẽ không triển khai tại các căn cứ nếu chưa chắc chắn về mức độ an toàn.
Lục quân cũng đang làm việc với Bộ Năng lượng Mỹ về phương án xử lý chất thải phóng xạ và khẳng định sẽ không lưu trữ dài hạn chất thải tại các căn cứ.
Theo ông Waksman, quy trình quản lý sẽ được xây dựng tương thích tối đa với yêu cầu của NRC, qua đó giúp các doanh nghiệp không phải thay đổi lớn thiết kế nếu sau này muốn xin cấp phép thương mại.
Ngoài nguồn vốn liên bang, Lục quân kỳ vọng chương trình sẽ thu hút thêm hàng tỷ USD vốn đầu tư tư nhân.
Doanh nghiệp kỳ vọng mở rộng ứng dụng
Các công ty tham gia cho rằng chương trình có thể thúc đẩy đáng kể ngành điện hạt nhân tiên tiến của Mỹ.
Radiant cho biết khoản tài trợ 750 triệu USD dành cho công ty thể hiện niềm tin vào khả năng sản xuất, triển khai và vận hành an toàn các lò phản ứng siêu nhỏ phục vụ quân đội.
General Atomics Electromagnetic Systems cho biết thiết kế của họ có thể hoạt động trong những khu vực xa xôi, không kết nối lưới điện và điều kiện khắc nghiệt trong khoảng 40 năm.
Trong khi đó, Antares Nuclear đang tham gia một chương trình thí điểm liên bang và có thể bắt đầu sản xuất điện tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Idaho trong vài năm tới.
Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành BWXT Rex Geveden nhận định Chương trình Janus sẽ mở ra “con đường khả thi và đáng tin cậy” để Mỹ triển khai các nguồn điện hạt nhân có khả năng cơ động.
Quỳnh Trang (Theo AP)
