Việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) đã làm thay đổi đáng kể hoạt động viện trợ nước ngoài của Mỹ, với những tác động được ghi nhận tại nhiều quốc gia. Washington cũng chuyển sang mô hình viện trợ có quy mô hạn chế hơn và tập trung vào những sáng kiến mà giới chức Mỹ cho là phục vụ lợi ích của nước này.
Bức tranh viện trợ nước ngoài đã thay đổi đáng kể kể từ khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), từng là nhà tài trợ nhân đạo lớn nhất thế giới.
Nguồn gốc và mục đích của USAID
Tổng thống Mỹ John F. Kennedy và Quốc hội Mỹ thành lập USAID vào đầu những năm 1960. Những người ủng hộ cho rằng USAID vừa thể hiện vai trò nhân đạo của Mỹ, vừa là công cụ quan trọng của sức mạnh mềm trong hoạt động ngoại giao.
Theo những người ủng hộ, USAID góp phần tạo dựng thiện cảm quốc tế đối với Mỹ, ngăn chặn sự lây lan của các dịch bệnh có thể đe dọa người dân Mỹ và thúc đẩy sự ổn định tại các quốc gia khác, qua đó hạn chế những nguy cơ đối với an ninh Mỹ.
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Lancet cho rằng các chương trình của USAID đã giúp ngăn ngừa 91 triệu ca tử vong, trong đó có 30 triệu trẻ em dưới 5 tuổi, chỉ trong hai thập niên đầu của thế kỷ 21. Tuy nhiên, những người chỉ trích cơ quan này, trong đó có Tổng thống Trump, cho rằng USAID hoạt động lãng phí và quản lý yếu kém.
Cắt giảm viện trợ nước ngoài của Mỹ ảnh hưởng đến cộng đồng trên toàn thế giới
Việc Mỹ cắt giảm viện trợ nước ngoài đã gây ra những tác động nghiêm trọng đối với hàng triệu người dễ bị tổn thương nhất trên thế giới, từ thiếu đói nghiêm trọng trên diện rộng, thiếu các loại thuốc thiết yếu để cứu sống người bệnh đến gia tăng tình trạng tảo hôn, bắt cóc và buôn bán trẻ em.
Bất chấp việc Chính phủ Mỹ nhiều lần khẳng định không có ai tử vong do việc giải thể USAID, nhiều trường hợp tử vong trên thế giới được ghi nhận có liên quan đến việc cắt giảm tài trợ. Tại Nepal, việc cắt giảm các chương trình dinh dưỡng và chăm sóc trước sinh đã khiến số trẻ sơ sinh và phụ nữ mang thai tử vong gia tăng. Tại Myanmar, Nigeria và Somalia, trẻ em cũng tử vong sau khi các chương trình cung cấp lương thực và dinh dưỡng bị cắt giảm. Do viện trợ nước ngoài bị cắt giảm trên toàn cầu, Quỹ Gates dự đoán năm 2025 sẽ là năm đầu tiên trong thế kỷ này chứng kiến số trẻ em tử vong gia tăng.
Các chuyên gia cho rằng tác động thực sự sẽ không thể được đo lường trong nhiều năm, bởi hậu quả của suy dinh dưỡng và các bệnh không được điều trị cần thời gian mới biểu hiện rõ. Toàn bộ mức độ thiệt hại thậm chí có thể không bao giờ được biết đầy đủ do việc cắt giảm tài trợ khiến hàng loạt nhân viên tuyến đầu, những người thu thập dữ liệu về số người tử vong, mất việc.
Mỹ thay đổi cách thức viện trợ nước ngoài
Trong một tuyên bố, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết chính quyền Tổng thống Trump đang đẩy mạnh các chương trình viện trợ, tập trung vào hiệu suất, hiệu quả và quan hệ đối tác. Bộ này cũng cho biết Mỹ chi nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác cho các chương trình hỗ trợ y tế và nhân đạo, đồng thời cho rằng các nước khác cần đóng góp nhiều hơn và cùng chia sẻ gánh nặng.
Chiến lược viện trợ nước ngoài mới của chính quyền Tổng thống Trump có quy mô hạn chế hơn và tập trung vào các sáng kiến mà giới chức Mỹ cho rằng sẽ thúc đẩy lợi ích của nước này. Trong lĩnh vực hỗ trợ y tế, Mỹ ngày càng giảm vai trò của các tổ chức phi chính phủ (NGO), thay vào đó thúc đẩy các thỏa thuận song phương với chính phủ các nước. Theo mô hình này, tiền được chuyển trực tiếp cho chính phủ nước ngoài để đổi lấy những nhượng bộ đối với Mỹ, chẳng hạn quyền tiếp cận dữ liệu y tế của một quốc gia. Mỹ cho rằng mô hình này hiệu quả hơn. Tuy nhiên, một số quốc gia đã phản đối, đặc biệt do lo ngại về quyền riêng tư đối với hồ sơ y tế của người dân.
