Quảng Ninh sở hữu một không gian vùng cao giàu bản sắc với hơn 20 dân tộc cùng sinh sống, tạo nên nguồn tài nguyên đặc biệt để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm. Thời gian qua, các địa phương đã chủ động đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại các địa bàn vùng cao, giúp người dân gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa, đồng thời, chủ động tham gia làm du lịch, nâng cao thu nhập và phát triển sinh kế bền vững.
Theo ông Lê Minh Thứ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Du lịch cộng đồng Quảng Ninh, đào tạo nguồn nhân lực du lịch cần bắt đầu từ chính cộng đồng. Ông nhấn mạnh: Điều quan trọng là cách đào tạo phải phù hợp với đặc thù địa bàn. Không nên nặng về lý thuyết mà cần tăng cường hình thức “cầm tay chỉ việc”, học ngay tại điểm du lịch, tại homestay, nhà hàng, bản làng. Những người có kinh nghiệm làm du lịch tốt có thể trở thành hạt nhân hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm cho các hộ dân khác.
Thực tế, trong những năm qua, các địa phương miền núi có tiềm năng về du lịch đã chủ động phát triển đội ngũ nhân lực làm du lịch ngày càng chuyên nghiệp, phục vụ rộng rãi du khách trong nước và quốc tế. Tại các xã: Bình Liêu, Lục Hồn, Hoành Mô... ngày càng nhiều hộ dân mạnh dạn đầu tư homestay, phát triển dịch vụ lưu trú, ẩm thực và tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa truyền thống. Từ chỗ chỉ là nơi đón khách, người dân từng bước trở thành những người trực tiếp giới thiệu câu chuyện về quê hương, văn hóa và cuộc sống của chính cộng đồng mình.
Đặc biệt, Dự án “Nâng cao năng lực của cộng đồng dân tộc thiểu số tham gia vào các hoạt động phát triển du lịch” do Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tài trợ đã mang đến một cách tiếp cận thiết thực. Sau gần hai năm triển khai, dự án hỗ trợ nâng cao năng lực cho khoảng 30 cán bộ chính quyền địa phương, 100 người dân tộc thiểu số và 10 doanh nghiệp tại các xã Bình Liêu, Lục Hồn và Hoành Mô.
Các chương trình tập huấn tập trung vào kỹ năng làm du lịch, phục vụ du khách, phát triển sản phẩm, bảo tồn văn hóa truyền thống và phát triển du lịch bền vững. Cùng với đào tạo, dự án tổ chức khảo sát thực tế, xây dựng tour mẫu và kết nối cộng đồng với doanh nghiệp du lịch, qua đó giúp người dân có thêm góc nhìn về nhu cầu của thị trường và cách tổ chức một sản phẩm du lịch chuyên nghiệp.
Theo bà Phạm Minh Huyền, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Lục Hồn, dự án đã tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức của người dân; nhiều hộ mạnh dạn tham gia phát triển du lịch cộng đồng, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa Dao, Sán Chỉ và từng bước nâng cao thu nhập.
Hiện, nhiều địa phương vùng cao của Quảng Ninh cũng đang chú trọng đào tạo nguồn nhân lực theo hướng gắn với những sản phẩm du lịch đặc trưng. Tại Ba Chẽ, cuối tháng 5 vừa qua, UBND xã đã phối hợp với Trường Đại học Hạ Long tổ chức lớp bồi dưỡng nghiệp vụ lễ tân, buồng, pha chế, trang trí, cắt tỉa cho 30 học viên là người dân, đoàn viên, hội viên đến từ các thôn trên địa bàn.
Theo TS Vũ Văn Viện, Trưởng khoa Du lịch (Trường Đại học Hạ Long), nội dung đào tạo đi thẳng vào những kỹ năng mà người dân có thể sử dụng ngay khi tham gia cung cấp dịch vụ. Từ cách đón tiếp, phục vụ khách lưu trú đến pha chế, trình bày món ăn, trang trí không gian… Những kỹ năng tưởng như nhỏ nhưng lại quyết định đáng kể đến chất lượng trải nghiệm của du khách.
Tại Kỳ Thượng, chỉ trong 5 năm qua, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm đã trở thành nguồn sinh kế bền vững của người dân. Đây cũng là một trong những địa phương tiêu biểu trong việc đào tạo người dân bản địa tham gia phát triển du lịch một cách chuyên nghiệp, hiệu quả. Gần đây nhất, đầu tháng 8/2026, UBND xã phối hợp với Công ty TNHH Dịch vụ Kỹ thuật Tổng hợp Đình Quân khai giảng 3 lớp đào tạo nghề chế biến món ăn và phục vụ cho 60 lao động nông thôn. Trong thời gian 3 tháng, học viên được đào tạo cả lý thuyết và thực hành, từ lựa chọn nguyên liệu, sơ chế, cắt thái, phối hợp gia vị, xây dựng thực đơn đến bảo quản, vận chuyển thực phẩm, chế biến và trình bày món ăn, đồng thời chú trọng yêu cầu an toàn vệ sinh thực phẩm và tác phong phục vụ chuyên nghiệp.
Thời gian tới, để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch vùng cao, các địa phương sẽ tiếp tục mở rộng các chương trình đào tạo theo từng nhóm nghề và từng địa bàn; tăng cường sự tham gia của các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp du lịch và chuyên gia; chú trọng ngoại ngữ, kỹ năng số, truyền thông, xây dựng sản phẩm và quản trị homestay. Đặc biệt, quan tâm đào tạo thế hệ trẻ tại các bản làng để tạo nguồn nhân lực kế cận, đủ khả năng tiếp nhận và phát triển những mô hình du lịch mới.
