Ngày 12/7/2025, Quần thể di tích - danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới. Quảng Ninh có 5 điểm/cụm di tích nằm trong quần thể thuộc 3 khu di tích: Yên Tử, Bạch Đằng và nhà Trần. Sau ghi danh, đi cùng với niềm vinh dự, tự hào thì vị thế mới, trọng trách mới cũng đòi hỏi Quảng Ninh phải tiếp tục làm tốt hơn khâu gìn giữ và phát huy giá trị di sản, thực hiện kết nối liên vùng trong định hướng phát triển kinh tế di sản địa phương.
Xây dựng quy hoạch về lâu dài
Cuối tháng 1/2026, công trình tu bổ, tôn tạo chùa - quán Ngọc Thanh (thuộc khu di tích nhà Trần) đã được khánh thành với tổng kinh phí đầu tư hơn 40 tỷ đồng chủ yếu từ nguồn xã hội hóa của Quỹ Thiện Tâm (Tập đoàn Vingroup), sự phát tâm công đức của các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, phật tử và nhân dân. Công trình bao gồm nhiều hạng mục như: Tam quan, tam bảo, nhà Tổ, nhà trưng bày, sân vườn, hệ thống đường nội bộ, bảo tồn giếng cổ, khu vực vườn tháp… đáp ứng yêu cầu sinh hoạt tôn giáo và tham quan của nhân dân, du khách.
Đây có lẽ là công trình thờ tự nằm trong phạm vi di sản tại Quảng Ninh được hoàn thiện gần nhất, sau khi Quần thể di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO vinh danh.
Như vậy, cho đến trước thời điểm được công nhận là Di sản Văn hóa thế giới, cơ bản các di tích thuộc 3 khu di tích Yên Tử, Bạch Đằng, nhà Trần đã có diện mạo mới khang trang, bền vững. Theo chia sẻ của lãnh đạo Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử (Ban Quản lý Khu kinh tế) thì về lâu dài, đơn vị đang tập trung triển khai lập nhiệm vụ quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Sau khi quy hoạch được phê duyệt sẽ triển khai các dự án đối với việc trùng tu, bảo tồn, tôn tạo các công trình văn hóa tại đây đảm bảo theo quy định.
Đơn vị hiện đang thực hiện lập chủ trương đầu tư một số dự án thuộc lĩnh vực văn hoá, thể thao và du lịch theo chỉ đạo của thành phố với các dự án đầu tư công, như xây dựng công viên khảo cổ tại khu vực Thái miếu, Bảo tàng Yên Tử.
Qua thống kê, từ năm 2012 đến nay, khu di tích Yên Tử đã được đầu tư khoảng 3.150 tỷ đồng từ nguồn vốn của doanh nghiệp và xã hội hóa cho công tác trùng tu, tôn tạo di tích và phát huy giá trị di sản. Kinh phí đầu tư cho khu di tích nhà Trần kể từ năm 2011 tới nay là gần 615 tỷ đồng, đa phần là từ nguồn công đức của Quỹ Thiện tâm. Còn khu di tích Bạch Đằng thì phần lớn các di tích đều được trùng tu, tôn tạo từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá, ngân sách của thành phố và nguồn huy động xã hội hoá, với tổng kinh phí đầu tư trên 110 tỷ đồng kể từ năm 2009 đến nay.
Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử sẽ triển khai thực hiện việc bảo quản thường xuyên, sửa chữa nhỏ và tu sửa cấp thiết các di tích theo kế hoạch hằng năm. Cụ thể hơn, đơn vị đang xin ý kiến của Sở VH-TT&DL về Dự án đảo ngói, chống dột, phòng chống mối mọt và sửa chữa công trình phụ trợ tại khu di tích Bạch Đằng và nhà Trần, với dự toán kinh phí trên 12 tỷ đồng; đã tiến hành cải tạo chỉnh trang nhà vệ sinh phục vụ du khách tại di tích đền Trần Hưng Đạo - miếu Vua Bà, thuộc khu di tích Bạch Đằng.
Thống nhất bộ nhận diện thương hiệu chung
Thời gian qua, sau khi được công nhận là Di sản thế giới thì chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục di sản cũng được Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử chú trọng thông qua tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn nâng cao nghiệp vụ hướng dẫn, thuyết minh tại tuyến, điểm di sản.
Đơn vị đã cử CBVC-NLĐ tham gia các đợt học tập nghiệp vụ do Sở VH-TT&DL tổ chức. Đồng thời, tổ chức lại hệ thống tuyên truyền tại di sản, áp dụng công nghệ số hóa và tăng cường, đẩy mạnh tuyên truyền trên các nền tảng mạng xã hội. Công tác tổ chức lễ hội được nghiên cứu nâng tầm, mở rộng quy mô không chỉ đáp ứng việc giữ gìn truyền thống còn góp phần quảng bá di sản ra cộng đồng thế giới.
Để gia tăng độ nhận diện cho Di sản văn hóa thế giới, từ mùa lễ hội xuân năm 2026, đơn vị quản lý đã bổ sung thêm 3 điểm check-in tại khu vực suối - chùa Giải Oan, chùa Hoa Yên và chùa Đồng; 1 biểu tượng logo di sản tại khu vực chùa Suối Tắm; 2 đại tự (chữ lớn) về Di sản Văn hóa thế giới Yên Tử tại khu vực chùa Trình và chùa Lân; 1 cụm biểu tượng di sản tại ngã tư Năm Mẫu, phường Yên Tử.
Cùng với đó, tiến hành chỉnh trang hệ thống bảng biển tuyên truyền tại các khu di tích. Cải tạo, nâng cấp cơ sở, phương tiện làm việc các điểm trạm trực trên toàn tuyến di sản đảm bảo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới.
Đặc biệt, vừa qua Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh đã thống nhất lựa chọn Bộ nhận diện thương hiệu chung cho Di sản thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc tại 3 thành phố. Sau khi công bố tại Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc - Mùa thu năm 2026, bộ nhận diện thương hiệu này dự kiến sẽ được sử dụng thống nhất trên hệ thống biển chỉ dẫn, bản đồ, ấn phẩm, website, nền tảng số, các hoạt động quảng bá du lịch, giáo dục di sản và sự kiện văn hóa tại các địa phương trong vùng di sản.
Việc sử dụng chung bộ nhận diện cũng nhằm giúp du khách dễ nhận biết mối liên hệ giữa Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc thay vì tiếp cận từng điểm đến riêng lẻ như trước kia.
Gia tăng sức hút du khách
Sau quá trình đầu tư cũng như sức hút tự nhiên từ các giá trị văn hóa, lịch sử của quần thể di sản, các khu di tích Yên Tử, Bạch Đằng, nhà Trần đã và đang từng bước chuyển mình trở thành điểm đến 4 mùa với đa dạng các dịch vụ tham quan, lưu trú, nghỉ dưỡng, thiền, trải nghiệm… phục vụ nhiều thị trường khách cả trong nước và quốc tế.
Tuy nhiên, điểm dễ nhận thấy sau ghi danh là sự sôi động hơn hết trong các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch tại các khu di tích. Vào tháng 12/2025, Quảng Ninh đã chủ trì cùng với 2 địa phương trong vùng di sản tổ chức concert “Miền thiêng di sản - Tỏa sáng hào quang” và vào đầu năm 2026 là chương trình nghệ thuật “Non thiêng Yên Tử, khí phách ngàn năm” nằm trong chuỗi hoạt động văn hóa nghệ thuật mùa hội xuân Yên Tử. Các chương trình đều nhằm tôn vinh, lan tỏa giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Văn hóa thế giới Yên Tử.
Mùa thu đông 2 năm nay, chương trình “Yên Tử - Sắc thu thiền định” đều được tổ chức với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch, thiền và trải nghiệm, góp phần quảng bá, phát huy giá trị di sản, đồng thời tạo thêm sản phẩm du lịch đặc trưng, thu hút du khách đến với Yên Tử mùa thu đông.
Trong đó, 2 giải chạy Ultra Trail Yên Tử với chủ đề “Khám phá di sản - Lan tỏa tinh hoa” và Yên Tử Heritage Marathon với chủ đề “Chạm vùng di sản” đã trở thành thương hiệu, thu hút hàng nghìn vận động viên tham gia. Cũng từ đây, việc trekking được nhiều hội, nhóm tổ chức, trở thành hoạt động khá thường xuyên ở Yên Tử.
Bên cạnh đó, các hoạt động của “Yên Tử - Sắc thu thiền định” kéo dài đến cuối năm còn có nhiều hoạt động khác như: Cuộc thi “Người giới thiệu hay nhất về di sản thế giới Yên Tử”; trưng bày các tác phẩm nghệ thuật về Yên Tử; Tết Trung thu với nhiều hoạt động trải nghiệm văn hóa truyền thống; Giải cờ tướng “Kỳ vương Yên Tử”...
Dưới chân núi, du khách thường xuyên có thể trải nghiệm các hoạt động văn hóa dân gian và khám phá những nét đặc sắc trong đời sống văn hóa truyền thống tại Yên Tử, như: Cưỡi ngựa, bắn cung, mặc cổ phục, trò chơi dân gian, trải nghiệm “Đêm hội Làng Nương - Village Night show”, kết hợp rước và thả đèn hoa đăng, trải nghiệm chợ quê và ẩm thực chay Yên Tử, khám phá các sản phẩm đặc trưng của địa phương…
Các hoạt động này đều hướng tới bảo tồn, tôn vinh và phát huy giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản Văn hóa thế giới Yên Tử; lan tỏa các giá trị tư tưởng, lịch sử, văn hóa của dòng thiền Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập; đồng thời quảng bá hình ảnh vùng đất, con người và bản sắc văn hóa Yên Tử đến nhân dân, du khách trong nước và quốc tế.
Nhờ đó, lượng khách về với các di sản có sự gia tăng rõ rệt sau ghi danh. Năm 2025, lượng khách về với 3 khu di tích Yên Tử, Bạch Đằng và nhà Trần đạt trên 1,2 triệu lượt. Nhưng chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, các khu di tích đã thu hút gần 2,2 triệu lượt khách. Đặc biệt là Yên Tử, tính riêng 6 tháng đầu năm, lượng khách về đây đạt trên 1,17 triệu lượt khách, tăng gấp đôi so cùng kỳ năm 2025.
