Chỉ còn 3 tháng nữa là hết năm 2026, trong khi khối lượng vốn cần giải ngân của 2 Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I và II còn rất lớn. UBND thành phố yêu cầu 2 đơn vị không chỉ giải ngân nhanh, mà phải xử lý đồng thời những điểm nghẽn về mặt bằng, tạm ứng, vật liệu, năng lực nhà thầu và trách nhiệm người đứng đầu, qua đó đưa dòng vốn ngân sách thực sự chuyển hóa thành công trình và động lực tăng trưởng.
Theo kết quả rà soát của Sở Tài chính, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I đang quản lý tổng nguồn vốn trên 5.360 tỷ đồng. Đến ngày 1/9, giá trị giải ngân mới đạt 1.559 tỷ đồng, tương đương 37,17% kế hoạch; riêng nguồn vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026 mới giải ngân khoảng 20,96%.
Tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực II, quy mô vốn còn lớn hơn, với 8.080 tỷ đồng; đến ngày 1/9 mới giải ngân được 2.701 tỷ đồng, đạt 45% kế hoạch. Đáng chú ý, vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026 mới đạt 13,47%.
Như vậy, 2 đơn vị đang quản lý tổng nguồn vốn hơn 13.441 tỷ đồng, trong khi khối lượng phải thực hiện, nghiệm thu, thanh toán trong thời gian còn lại của năm rất lớn. Đây chính là áp lực lớn nhất đối với chủ đầu tư và các nhà thầu khi thành phố yêu cầu đến ngày 31/12/2026 phải hoàn thành 100% kế hoạch vốn được giao đầu năm.
Không chỉ giải ngân, một “nút thắt” khác là số dư tạm ứng. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I còn gần 1.907 tỷ đồng chưa thu hồi; Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực II còn gần 1.590 tỷ đồng, trong đó có những khoản tồn đọng từ những năm trước. Tổng số dư tạm ứng của 2 đơn vị lên tới gần 3.497 tỷ đồng.
Bài toán mặt bằng cũng tạo sức ép không nhỏ. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I còn 8 dự án đang thi công vướng GPMB. Đối với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực II, còn 132 dự án chưa hoàn thành GPMB, với 70,93ha chưa được bàn giao, ảnh hưởng trực tiếp tới 646 tổ chức, hộ gia đình.
Những con số trên cho thấy giải ngân chậm không đơn thuần nằm ở khâu thanh toán vốn. Đằng sau đó là cả chuỗi vấn đề từ chuẩn bị đầu tư, GPMB, tổ chức thi công, nguồn vật liệu, đến nghiệm thu, hoàn thiện hồ sơ và thu hồi tạm ứng. Nếu một mắt xích chậm sẽ tác động trực tiếp đến toàn bộ tiến độ dự án.
Ông Trần Việt Phương, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I, cho biết: Đơn vị sẽ rà soát tiến độ đến từng dự án, từng gói thầu; ưu tiên tháo gỡ ngay các dự án có mặt bằng, có vốn nhưng khối lượng thi công và giải ngân còn thấp. Tiến độ thực hiện, nghiệm thu, thanh toán và thu hồi tạm ứng phải được kiểm soát theo từng tuần, gắn trách nhiệm cụ thể với cán bộ phụ trách và nhà thầu.
Một trong những yêu cầu rất rõ của Chủ tịch UBND thành phố khi làm việc với 2 đơn vị là phải lập bảng quản lý chi tiết từng dự án, từ kế hoạch vốn, số đã giải ngân, khối lượng thực hiện, khối lượng đã nghiệm thu, nhưng chưa thanh toán đến số dư tạm ứng, khả năng thu hồi và thời hạn xử lý vướng mắc. Đặc biệt, không để xảy ra tình trạng có mặt bằng, có vốn nhưng chậm thi công hoặc chậm hoàn thiện hồ sơ thanh toán.
Điều này đồng nghĩa áp lực tăng tốc được chuyển trực tiếp từ chủ đầu tư xuống từng ban điều hành, cán bộ dự án và nhà thầu. Với số dư tạm ứng lớn, thành phố yêu cầu phân loại 100% theo từng dự án, hợp đồng và nhà thầu; lập kế hoạch thu hồi theo từng tuần. Nhà thầu chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thu hồi tạm ứng đến hạn sẽ không được xem xét tạm ứng mới, trừ trường hợp đặc biệt và người đứng đầu Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Ông Nguyễn Duy Kiên, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực II, cho biết: Khối lượng dự án đơn vị quản lý rất lớn nên yêu cầu đặt ra hiện nay là phân loại rõ từng nhóm dự án để có giải pháp phù hợp. Những công trình đã có mặt bằng phải tập trung tối đa nhân lực, thiết bị; những dự án còn vướng phải phối hợp với địa phương giải quyết theo từng vị trí, từng hộ dân, không để một điểm nghẽn kéo chậm cả dự án.
Từ góc độ thi công, yêu cầu đối với nhà thầu cũng được nâng lên một bước. Thành phố chỉ đạo rà soát năng lực thực tế từng nhà thầu, yêu cầu huy động nhân lực, thiết bị tương ứng với mặt bằng được bàn giao; xử lý nghiêm trường hợp chậm thi công, chậm nghiệm thu, thanh toán, hoàn ứng. Biến động giá hoặc nguồn cung vật liệu không thể trở thành lý do kéo dài tiến độ khi hợp đồng đã được ký kết và đã có cơ chế tháo gỡ.
Trong buổi làm việc với 2 Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I và II vào đầu tháng 9, Chủ tịch UBND thành phố Bùi Văn Khắng yêu cầu 2 đơn vị phải chuyển tư duy từ “có dự án mới lo vật liệu” sang chuẩn bị nguồn đất đắp, đá, cát, vật liệu san nền ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Đối với những dự án lớn, trọng điểm giai đoạn 2026-2030, phương án bảo đảm nguồn vật liệu trở thành điều kiện bắt buộc trong quá trình chuẩn bị dự án.
UBND thành phố cũng yêu cầu 2 đơn vị báo cáo hằng tuần đối với từng dự án trên 4 chỉ tiêu, đó là: Giá trị khối lượng thực hiện, giá trị giải ngân, số dư và giá trị thu hồi tạm ứng, kết quả GPMB. Những dự án chậm phải chỉ rõ nguyên nhân, trách nhiệm tổ chức, cá nhân và thời hạn khắc phục; trường hợp đùn đẩy, né tránh, thiếu trách nhiệm sẽ bị xem xét xử lý.
