Bên cạnh kết quả nổi bật, bức tranh giải ngân 7 tháng đầu năm vẫn còn những khoảng chậm cần được xử lý quyết liệt. Trong tổng số 3.796 tỷ đồng vốn kéo dài từ năm 2025 sang năm 2026, đến hết tháng 7 mới giải ngân được 1.133 tỷ đồng, đạt 30% kế hoạch. Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với vốn kế hoạch năm 2026.
Nguyên nhân thường không nằm ở thiếu vốn, mà ở sự chậm trễ trong hoàn thiện thủ tục, quyết toán, điều chỉnh dự án, xử lý khối lượng tồn đọng hoặc tháo gỡ tranh chấp hợp đồng. Có dự án đã hoàn thành xây dựng nhưng chậm quyết toán; có dự án đang thi công song nhà thầu thiếu năng lực, nguồn vật liệu không ổn định; cũng có dự án được bố trí vốn từ đầu năm nhưng chưa thể khởi công vì hồ sơ chuẩn bị đầu tư chưa hoàn tất.
Sở Tài chính đã phân loại rõ ba nhóm dự án để điều hành. Đối với dự án đã kết thúc xây dựng, đơn vị đề xuất cần đẩy nhanh quyết toán, tất toán tài khoản, xử lý dứt điểm các dự án kéo dài; với dự án đang thi công, phải tranh thủ thời tiết thuận lợi, tập trung máy móc, nhân lực, bảo đảm nguồn cung vật liệu, không để công trình thi công cầm chừng hoặc phát sinh tranh chấp kéo dài do chậm xử lý biến động giá; đối với dự án đã được bố trí vốn nhưng chưa khởi công, cần khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, lựa chọn nhà thầu, ký hợp đồng và triển khai ngay tại hiện trường.
Điểm nghẽn lớn nhất vẫn là giải phóng mặt bằng (GPMB). Trong 22 dự án trọng điểm, thì mới có 6 dự án đã hoàn thành GPMB, với diện tích gần 6.300ha, đạt 85,66%; các dự án còn lại đang triển khai, với tổng diện tích trên 1.000ha, tương ứng 14,34%.
Tuy nhiên, phần diện tích còn lại thường là khó nhất bởi liên quan đến đất ở, tài sản lớn, nguồn gốc sử dụng đất phức tạp, bố trí tái định cư hoặc sự khác biệt trong nhận thức của người dân. Chỉ một số hộ chưa đồng thuận cũng có thể khiến toàn bộ tuyến công trình bị chia cắt, máy móc không thể triển khai đồng bộ, nhà thầu phải chờ mặt bằng và chi phí dự án tăng lên.
Thực tế tại nhiều dự án cho thấy, nơi nào cấp ủy, chính quyền trực tiếp vào cuộc, đối thoại từ sớm, công khai phương án và bố trí tái định cư sát nhu cầu thì tiến độ được cải thiện rõ. Ngược lại, nơi nào khoán trắng cho cơ quan chuyên môn hoặc chỉ tập trung hoàn thiện thủ tục mà thiếu công tác dân vận, nơi đó dễ phát sinh đơn thư, kéo dài thời gian bàn giao mặt bằng.
Ngoài GPMB, biến động giá vật liệu cũng là thách thức đáng lưu ý. Khi giá cát, đá, xi măng, nhiên liệu tăng, nhà thầu có thể thi công cầm chừng, chờ điều chỉnh đơn giá hoặc phát sinh tranh chấp. Vì vậy, các sở, ngành cần công bố giá vật liệu sát thị trường, chủ động tháo gỡ nguồn cung, đồng thời yêu cầu nhà thầu xây dựng kế hoạch thi công và dự phòng rủi ro ngay từ đầu. Bên cạnh đó, việc đánh giá năng lực nhà thầu cũng cần thực chất hơn.
Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư. Nhiều dự án chậm ngay từ đầu vì khảo sát chưa kỹ, tổng mức đầu tư chưa sát, thiết kế phải điều chỉnh nhiều lần. Do đó, giải ngân nhanh phải bắt đầu từ một danh mục dự án được lựa chọn kỹ, hồ sơ chuẩn bị đầy đủ và khả năng bố trí mặt bằng, nguồn vật liệu đã được tính toán.
Tỉnh cũng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện thủ tục phân bổ nguồn tăng thu năm 2025; chủ động chuẩn bị kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch năm 2027 theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải. Các chủ đầu tư, ban quản lý dự án phải quán triệt đầy đủ nguyên tắc, tiêu chí chấm điểm giải ngân theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ.
Đây là bước chuyển cần thiết từ tư duy “phân bổ hết vốn” sang “phân bổ theo hiệu quả”. Những dự án có thủ tục đầy đủ, mặt bằng sẵn sàng, khả năng giải ngân tốt cần được ưu tiên; những dự án chậm kéo dài phải được xem xét điều chuyển vốn. Không để vốn nằm chờ dự án, trong khi những công trình cấp thiết lại thiếu nguồn lực.
Để hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch năm 2026, những tháng còn lại cần được xem là thời gian hành động cao điểm. Người đứng đầu mỗi cơ quan, địa phương và chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm trực tiếp về tiến độ; kết quả giải ngân cần được coi là một tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Cùng với đó, hoạt động kiểm tra phải diễn ra tại công trường, tập trung vào khối lượng thực tế thay vì chỉ nghe báo cáo.
Mỗi dự án đầu tư công đều mang theo kỳ vọng của người dân về một tuyến đường thuận lợi hơn, một ngôi trường khang trang hơn, một cơ sở y tế tốt hơn và một không gian phát triển rộng mở hơn. Bởi vậy, thúc đẩy giải ngân không chỉ là hoàn thành một chỉ tiêu tài chính, mà còn là thực hiện cam kết phát triển với cộng đồng.
