Giá sinh hoạt leo thang khiến đời sống của giới công nhân và người lao động tại các khu công nghiệp chịu nhiều ảnh hưởng.
Bữa cơm không còn dễ nuốt Không mua thịt cá mà chuyển sang đậu phụ; thôi rau muống để mua mồng tơi, rau đay cho rẻ bán xe máy, lấy tiền gửi tiết kiệm rồi đi bộ đến chỗ làm... Đó là cách đối phó của cánh công nhân trước cảnh giá cả vùn vụt tăng. Bữa cơm siêu tiết kiệm Chúng tôi đến xã Kim Chung, huyện Đông Anh, Hà Nội vào một buổi trưa. Gần mười năm nay, khi khu công nghiệp Bắc Thăng Long mọc lên, thì xã Kim Chung cũng trở thành nơi ở của khoảng một vạn rưỡi công nhân, chủ yếu là nữ. Trên đường vào thôn Bầu, từng tốp các cô gái tuổi mười tám đôi mươi có vẻ như đi chợ về. Họ xách trên tay những túi ni-lông nhỏ xíu, bên trong thấy rõ vài quả cà chua, mấy lát đậu phụ và miếng bí ngô. Đó là hình ảnh thường ngày ở khu xóm trọ này. Một phụ nữ bán hàng ở chợ Kim Chung nói rằng, đậu phụ là thực phẩm thuộc loại bán chạy nhất ở đây. Khoảng từ nửa năm nay, khi giá cả lên cao, người lao động không mua thịt, cá, trứng nữa. Nhiều quán hàng cũng đã chuyển sang bán đậu phụ, dưa muối. Rau xanh chủ yếu là mồng tơi, rau đay, những thứ có thể mua ít mà vẫn nấu được thành canh, chứ không phải là rau muống. Dừng xe, vào một khu nhà trọ ở giữa làng - vốn được cơi nới từ khoảng sân cũ để trở thành một dãy nhà ba tầng với cầu thang lên xuống chật hẹp - chúng tôi chứng kiến cảnh 3 cô gái ở tầng ba đang ngồi quanh mâm cơm với bát canh mồng tơi trong leo lẻo, bát cà muối, đĩa đậu sốt và một đĩa dưa xào với vài thẻo lá lách. Ba cô có tên lần lượt là Đường, Mai và Thắm - quê ở Vĩnh Phúc, Bắc Ninh và Hà Tây - cùng ở trong căn phòng khoảng 9m2 này với giá 400 nghìn đồng/tháng. Tuy hơn đứt các phòng khác giá chỉ 300 nghìn vì có công trình phụ bên trong, nhưng trời mưa căn phòng cũng dột tứ tung, xô chậu có bao nhiêu đem ra hứng nước bằng hết. "Hỏi giá thịt thì chúng em không biết đâu, chỉ biết giá đậu thôi. Nghìn rưỡi một bìa", một cô nói. 24 giờ khép kín Không chỉ lương thấp, đời sống tinh thần của người lao động hiện cũng đang gặp nhiều khó khăn. Theo một báo cáo về đời sống công nhân khu công nghiệp của Thành ủy Hải Phòng mới đây, thì trong số 4 khu công nghiệp, khu chế xuất với 86 doanh nghiệp gồm 22.000 lao động của TP này, chỉ có 1 cơ sở y tế. Các mục như cơ sở văn hóa, thể thao, câu lạc bộ, khu giải trí trong bảng kê hoàn toàn bỏ trống. Còn tại Hưng Yên bảng thống kê trắng hoàn toàn: không có cơ sở y tế, không có cơ sở giáo dục và cũng không có cơ sở văn hóa - thể thao. Một ngày của người công nhân chỉ có đi làm, về nhà trọ xếp hàng tắm giặt, ăn cơm rồi đi ngủ để ngày mai đi làm tiếp! Rời khu công nghiệp Bắc Thăng Long, chúng tôi dong xe máy xuôi quốc lộ 5 về Hưng Yên. Ngẫu nhiên đi vào các khu nhà cho thuê ở thị trấn Phố Nối, huyện Mỹ Hào - Hưng Yên, chúng tôi lại gặp một đôi vợ chồng trẻ bên mâm cơm. Họ là Bá Phi Trường (29 tuổi) và Nguyễn Thị Hải (23 tuổi), quê ở Phổ Yên, Thái Nguyên, cùng đi làm được 3 năm cho hai nhà máy sản xuất xe máy là Sufat và Lifan nằm trong khu công nghiệp Phố Nối B. Họ có vẻ thẹn vì bữa ăn quá đạm bạc đang bày trước mặt. Bụng cô vợ đã to bởi mang thai tháng thứ 5 nhưng mâm cơm chỉ có dưa cải, giá đỗ xào, cà pháo muối, bầu luộc. Xoong cơm mà hai vợ chồng đang ăn cũng là cơm rang lại từ cơm nguội hôm trước. Chúng tôi hỏi: "Ăn uống đơn giản thế liệu có đủ dinh dưỡng cho em bé sắp sinh?", Hải rơm rớm: "Chúng em cũng biết vậy nhưng không có điều kiện, lại phải tính chuyện lo cho cháu khi sinh ra nữa. Nhưng thỉnh thoảng nhà em cũng tìm mua những đồ ăn có chất mà không đắt quá như trứng gà, chân giò... để bồi dưỡng". Hải kể thêm, vợ chồng cô cố gắng tiết kiệm tối đa những gì có thể. Trong căn phòng chỉ đủ cho 2 vợ chồng chui ra chui vào chỉ có một bóng đèn tiết kiệm điện, một chiếc quạt. Thậm chí, họ tránh nấu những đồ ăn lâu chín để tiết kiệm điện và gas. Chưa hết, chiếc xe máy cũng được bán để lấy tiền gửi tiết kiệm. Dậy sớm đi bộ tới chỗ làm là cách để hai vợ chồng đối phó với giá xăng tăng cao! 8 người trong 9m2 Về đến khu công nghiệp Nomura (TP Hải Phòng), chúng tôi gặp đúng giờ công nhân tan ca. Từng đoàn người đi xe đạp đổ về các khu nhà trọ ở xã Tân Tiến, An Hưng (huyện An Dương), phường Quán Toan (Q.Hồng Bàng). Đi theo một nhóm công nhân trẻ, chúng tôi đến nơi 5 cô gái quê Thái Bình đang làm công nhân tại Công ty TNHH Pioneer thuê chung 1 phòng trọ ở xã Tân Tiến. Căn phòng cấp 4 lợp tôn mùa hè nóng hầm hập, chỉ có 1 chiếc quạt do một cô mang từ quê ra, còn lại chỉ là chiếc phản do chủ nhà ghép lại từ những mảnh gỗ để làm chỗ ngủ, mấy móc treo quần áo, ít bát đũa, xoong nồi. Giá phòng 400.000đ/tháng, cộng với điện, nước, mỗi cô phải trả khoảng 100.000đ/tháng. Hoa, một trong số 5 cô cho biết, nếu ở ít người hơn thì số tiền sẽ tăng lên vì vậy các cô chịu khó ở chung cho giảm chi phí. Một số nhà trọ trong khu vực đã có tình trạng thừa phòng vì công nhân dồn phòng, giảm chi phí. Khó có thể tin được là với 50.000đ/tháng vẫn có một chỗ ở, tất nhiên chưa kể điện, nước. Đó là trường hợp của Nguyễn Thị Thắm, công nhân Công ty Sao Vàng đóng tại xã Trường Sơn, huyện An Lão, Hải Phòng: "Tôi có nửa cái phản, diện tích 1m2. Ở đây nhà trọ nào cũng thế, 8 người ở trong 9m2. Cả dãy trọ có tới 48 người sử dụng 2 buồng tắm nhỏ và một nhà vệ sinh". Ngày nắng, mái tôn hắt nóng như nung, nước giếng vàng khè mà vẫn không đủ dùng. Nhưng đó lại là cách giúp công nhân tiết kiệm chi tiêu đến mức tối đa. Giá cả leo thang, đồng lương eo hẹp Công nhân thử quần áo giá bình dân bán bên đường Đa phần thu nhập thấp Đa số công nhân thu nhập khoảng 1 - 1,5 triệu đồng/tháng, cao hơn một chút là 1,7 - 2 triệu đồng. Chỉ một bộ phận nhỏ công nhân được xếp vào hạng "đại gia" khi mỗi tháng kiếm khoảng 4 triệu đồng. Gặp chúng tôi, một công nhân "đại gia" tên Nguyễn Văn Đạt (Công ty Rorze Robotech - chuyên sản xuất thiết bị bán dẫn điện tử, 100% vốn của Nhật Bản, đóng tại Khu công nghiệp Nomura, huyện An Dương, Hải Phòng) cho biết: "Tổng thu nhập của em tại công ty khoảng 4 triệu đồng/tháng. Trong đó, lương cơ bản trên 2 triệu đồng, phụ cấp độc hại 300 ngàn đồng, phụ cấp thu hút 200 ngàn đồng, còn lại là tiền làm thêm giờ. Vợ em cũng là công nhân của một công ty có 100% vốn nước ngoài, mỗi tháng kiếm được 3 triệu đồng". Vợ chồng Đạt thuộc số ít công nhân có thu nhập tương đối cao. Tiền lương cơ bản, các khoản phụ cấp, chế độ khác của Đạt luôn là niềm mơ ước của đại bộ phận công nhân. Làm việc đủ ngày công, tích cực làm tăng ca đến mức có hôm đến 10 - 11 giờ đêm mới nghỉ, mỗi tháng tổng thu nhập của anh Tính (công nhân Công ty TNHH Giày da Ngọc Tề - Khu công nghiệp Phố Nối, Hưng Yên) cũng chỉ vào khoảng trên dưới 1,7 triệu đồng. Theo anh Tính, số tiền anh được nhận hằng tháng gồm các khoản: lương chính 860.000 đồng, tiền ăn trưa 150.000 đồng, tiền thưởng năng suất từ 50.000 - 100.000 đồng, đi làm đủ ngày công được thưởng 50.000 đồng, còn lại là tiền tăng ca (mỗi giờ tăng ca được trả 5.500 đồng). Thậm chí công nhân có thu nhập như anh Tính cũng không nhiều. Đa phần công nhân mỗi tháng chỉ được nhận từ dưới 1 triệu đến 1,5 triệu đồng tháng. Đây là là mức thu nhập vừa và thấp. Lương cơ bản của họ đã thấp, các khoản phụ cấp khác cũng không cao. Chẳng hạn, "phụ cấp chuyên cần" (trả cho những người không đi muộn về sớm, làm việc nghiêm túc) có khi chỉ 30.000 - 50.000 đồng; còn phụ cấp độc hại, có nơi chỉ 4.000 đồng/ngày (như tại Công ty AS'TY chuyên may túi xách ở Hải Phòng). Chị Hồ Thị Hương (quê Thanh Hóa, công nhân Công ty may Ki Đô, Khu công nghiệp Phố Nối, Hưng Yên) không giấu được tiếng thở dài khi cho biết thu nhập của mình: "Cộng tất cả các khoản như lương cơ bản, tiền làm thêm giờ và một vài khoản phụ khác, mỗi tháng em chỉ có vỏn vẹn trên dưới 1,1 triệu đồng để trang trải cho cuộc sống hằng ngày với một loạt các khoản cần phải chi tiêu". Cũng tại Hưng Yên, chúng tôi được anh Trần Văn Nam (Công ty TNHH Sufat Việt Nam) cho biết, mỗi tháng anh chỉ nhận được từ Phòng tài vụ của công ty khoảng 1,2 triệu đồng, bao gồm tiền lương cơ bản và tiền làm thêm giờ. Không để dành được đồng nào Với mức thu nhập kể trên, mức sống của công nhân tại các khu công nghiệp hiện cũng khác nhau. Nhiều người tằn tiện mới đủ sống; có người ngoài việc lo ăn, ở..., mỗi tháng cũng tích lũy được từ vài trăm đến cả bạc triệu. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn, cuộc sống của tất cả trong số họ đều đang gặp thêm khó khăn mới, khi mà tình hình giá cả leo thang đang tác động đến tất cả mọi người với từng mức độ khác nhau. Trường hợp vợ chồng anh Nguyễn Văn Đạt, mỗi tháng cộng lại hai người "bỏ túi" khoảng 7 triệu đồng, là mức thu nhập tương đối ổn trong thời buổi giá cả tăng cao như hiện nay. Nhưng những trường hợp như vậy không nhiều. Khó khăn hiện đang đè nặng trên đôi vai của đa số công nhân - những người có thu nhập ở mức thấp và vừa, thậm chí là thu nhập khá. Với những người có thu nhập khá như anh Tính, để có thể trích ra mỗi tháng vài trăm nghìn gửi về nhà phụ giúp bố mẹ, anh đã phải co kéo rất nhiều. 1,7 triệu đồng lương tháng của anh hiện đang phải "cõng" một loạt các khoản chi tiêu: một phòng trọ 2 người ở giá 250.000 đồng; ông bà chủ nhà trọ thu 50.000 đồng tiền điện và nước; ăn uống hết trên 500.000 đồng, xăng xe khoảng 80.000 đồng; tiền mua xà phòng, dầu gội đầu, kem đánh răng... hết trên dưới 100.000 đồng, mừng đám cưới, sinh nhật trung bình khoảng 150.000 đồng và rất nhiều các khoản chi không tên khác nữa, chưa kể tới tiền thuốc men mỗi khi đau ốm. "Trước kia với 1,7 triệu, để tiết kiệm được vài trăm nghìn mỗi tháng không khó lắm. Giờ mỗi thứ hàng hóa lên giá một ít, cộng lại tổng chi phí tạm gọi là trượt giá đã là một khoản không nhỏ. Thành ra cũng chỉ tiết kiệm được chừng ấy tiền, tôi đã phải tằn tiện hơn trước rất nhiều" - anh Tính tâm sự. Trong khi đó, anh Trần Văn Nam (Công ty TNHH Sufat Việt Nam) lại cảm thấy hiện nay "tiền làm ra đến đâu tiêu hết đó". Theo anh Nam, chủ nhà trọ tăng giá thuê phòng, tiền điện, tiền nước; một bó rau muống trước giá chỉ khoảng vài trăm đến 1.000 đồng, nay tăng lên tới 2.000 đồng... Vì vậy, ngoài trả tiền ăn, tiền ở, "nuôi" thêm một cái điện thoại di động và đổ xăng xe máy, anh Nam không để dành được một đồng nào. "Đã cố gắng tiết kiệm rồi, không thể tằn tiện hơn được nữa. Vậy mà các cụ ở nhà vẫn bảo: mày đi làm cả năm, chẳng thấy gửi về nhà cho bố mẹ được đồng nào" - anh Nam than thở.
Theo Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, thu nhập của người lao động trong các khu công nghiệp, khu chế xuất vẫn còn thấp, dẫn đến đời sống người lao động gặp nhiều khó khăn. Hằng năm, thu nhập bình quân tuy có tăng 12,4%, song người lao động phải tiết kiệm chi tiêu mới đủ trang trải cho cuộc sống bản thân và chỉ tích lũy một phần rất nhỏ.
