Qua một con dốc cao, ngôi nhà của em Nguyễn Đình Huy (sinh năm 1993, Khu 1, phường Hà Trung, TP Hạ Long) nằm cheo leo trên một mỏm đồi. Tôi gõ cửa, nhưng phải đến mấy phút sau mới thấy Huy ló đầu ra trong trạng thái mệt mỏi, ngái ngủ. Em cười, bảo: “Hôm qua em làm mệt quá, giờ vẫn còn buồn ngủ…”.
Tôi được em dẫn vào nhà. Ngôi nhà chia làm 3 gian nhỏ, xây theo kiểu chắp nối, chẳng theo một kiểu kiến trúc nào. Thấy tôi có vẻ thắc mắc, Huy bảo: “Nhà này là bố em tự thiết kế, tự xây. Tích được tí tiền nào thì xây tí ấy, thành ra nhà cửa mới buồn cười thế này!” Nhà lợp mái tôn, cũng được lát đá hoa, chỉ có điều nó nhỏ xíu và rất nóng. Nhưng, như Huy nói thì nó cũng chỉ là chỗ ngủ, chỗ trú mưa nắng cho mấy chị em Huy thôi, chứ có ai ở nhà cả ngày đâu mà lo. Và, câu chuyện của chúng tôi được bắt đầu trong gian nhà nhỏ bé, nóng nực ấy.
Huy là con út trong một gia đình có 3 chị em. Khi chưa đầy một tuổi, mẹ Huy bỏ ba bố con em ra đi, đến giờ cũng chẳng ai biết là đi đâu. Từ đó, bố Huy sinh ra rượu chè, ít khi quan tâm đến con cái. Chị em Huy vì thế sớm biết phận mình, lớn lên là biết nghĩ, biết lo cho nhau. Mẹ bỏ đi, bố cũng đi làm buổi đực, buổi cái, tiền ăn cho 4 người còn chật vật lấy đâu ra tiền học? Trong 3 chị em, chỉ có chị gái Huy là “may mắn” vì được học đến hết lớp 3, còn Huy và người anh trai (sinh năm 1991) thì chưa từng được đi học. Cả 3 chị em Huy đều phải tự kiếm sống nuôi bản thân từ khi mới lên chín, lên mười...
Huy thật thà kể với tôi: “Em đi làm từ khi mới 9 tuổi. Anh chị em cũng vậy. Bây giờ, bố em làm thợ xây, một vài ngày mới về một lần. Chị em đi làm lo tiền tiêu vặt, mua gạo, tiền điện nước. Tiền anh trai làm thì để dành phòng lúc ốm đau. Còn em lo tiền thức ăn của cả nhà.” Khi Huy kể về công việc của mình, tôi không khỏi xót xa. Huy, và anh trai Huy cũng như một số người dân cùng xóm sống dựa vào việc lấy trộm than của một công ty có bãi than gần xóm em. 9 tuổi, Huy đã biết cầm bao đi lấy than theo kiểu ấy. Và, năm nay 14 tuổi, em có “thâm niên” 5 năm trong “nghề” này. “Công việc này nặng nhọc và vất vả lắm, có cả tủi nhục nữa chị ạ…” Huy ngại ngần nói với tôi. Em phải rình khi bảo vệ đi ăn cơm trưa, rồi trèo tường, chạy đến bãi than, vác than chạy về. Mỗi hòn than nặng ít nhất 10 kg, có khi phải chọn hòn to, vác cố kẻo phí công. Mỗi ngày, Huy lấy được khoảng 30 đến 50 kg, cũng được khoảng 30 nghìn đồng. Nhưng đấy là những ngày suôn sẻ, còn khi bị bảo vệ phát hiện, thu lại than thì chẳng được gì. Những ngày mưa, bão thì em ở nhà. “Với lại, lấy than kiểu này mệt lắm chị ạ, nhất là những ngày trời nắng thế này. Sức em mỗi tháng chỉ làm được khoảng hai chục ngày thôi” - Huy bảo thế. Huy còn kể cho tôi những câu chuyện “dở khóc, dở cười” trong cái công việc bất đắc dĩ em phải làm để kiếm sống này: Đó là những lần bị bảo vệ thu than, đó là những lần bị vệ sĩ của công ty đuổi đánh…
“Mơ ước của em là gì?” - Tôi hỏi, cậu bé ngước mắt, nói: “Em muốn lớn lên được làm lái xe ô tô. Em không thể làm công việc này mãi. Nhưng, như thế thì phải đi học phải không chị? Mà em thì…” Huy nhìn xuống đất, đôi mắt buồn hẳn đi. Huy bảo: “Mới hôm qua, bố em về nhà, em cũng hỏi bố là vì sao không cho con đi học. Bố em nói, vì không có tiền…”. Hồi năm ngoái, bố Huy có xin cho hai anh em đi học ở nhà một cô giáo đã nghỉ hưu cùng xóm, tiền học của hai anh em mỗi tháng là 30 nghìn đồng. Nhưng, chỉ học được chưa đầy tháng, hai anh em phải bỏ. Không phải vì không có số tiền 30 nghìn đồng ấy, mà vì đi học cả ngày thì ai đi làm, biết lấy gì mà ăn?
Một điều buồn hơn nữa là trong khu xóm nhà Huy có nhiều người cũng làm công việc như em. Họ nói rằng chẳng còn con đường nào khác, bất đắc dĩ mới phải làm cái việc vừa không minh bạch, vừa vất vả, khổ sở ấy. Và đặc biệt, Huy còn giới thiệu cho tôi hai cậu bạn cũng đi nhặt than như em. Cả hai đều mới 13, 14 tuổi, nhưng “thâm niên” nhặt trộm than cũng đã mấy năm nay rồi! Lũ trẻ đều có một điểm chung là thất học và còi cọc, đen thui như hòn than vậy.
Tận mắt đến nơi Huy làm, tôi mới hiểu rõ sự hiểm nguy, độc hại và những nỗi vất vả mà một cậu bé đã và đang phải trải qua. Đúng như Huy nói, hiện giờ em chẳng còn cách nào khác để tự nuôi sống mình. Còn chuyện đi học dường như thật xa vời đối với em! Và trên đường từ nhà Huy trở về, trong đầu tôi hình ảnh của cậu bé cứ ám ảnh “Phải làm gì để giúp đỡ những đứa trẻ như Huy đây?”
