Thực tế trong lịch sử tiền tệ Việt Nam, ít địa danh nào xuất hiện nhiều lần và xuyên suốt các thời kỳ như vịnh Hạ Long. Đặc biệt, hình ảnh thuyền buồm, một biểu tượng đặc trưng của vịnh Hạ Long, đã được khắc họa trên nhiều tờ tiền giấy, từ thời Đông Dương thuộc Pháp, đến các giai đoạn tiền tệ hiện đại của Việt Nam.
Thuyền buồm truyền thống Hạ Long (còn gọi là thuyền ba vách buồm cánh dơi) từng là phương tiện sinh kế chính của ngư dân Quảng Ninh. Hình ảnh đó trên tờ tiền trở thành ký ức tập thể, gợi nhớ một thời kỳ lịch sử gắn bó với phát triển kinh tế - xã hội. Thời gian gần đây, hình ảnh thuyền buồm cánh dơi xuất hiện trở lại trên vịnh Hạ Long làm cho những người hoài cổ cảm thấy phấn khích như ký ức chợt ùa về. Những cánh buồm căng gió giữa núi đá vôi và mặt nước xanh không chỉ làm đẹp cho tờ tiền, mà còn trở thành dấu ấn văn hóa, khẳng định giá trị của kỳ quan thiên nhiên thế giới này.
Theo các nhà sưu tập tiền giấy, lần xuất hiện sớm nhất của vịnh Hạ Long trên tiền giấy có lẽ là tờ Une Piastre (1 đồng) được in tại Công ty in tiền của Pháp tại Hà Nội (Ideo Hanoi). Tờ tiền này lưu hành trong khoảng thời gian từ năm 1941 đến năm 1946 trên cả 3 nước Đông Dương (Việt Nam, Lào, Campuchia), in bằng giấy Việt Nam với 3 ngôn ngữ: Tiếng Pháp, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ. Mặt sau tờ tiền khắc họa hình ảnh thuyền buồm trên vịnh Hạ Long. Tài liệu lưu trữ tại Pháp chú thích rõ: “Thuyền buồm trên biển Hòn Gay”. Hiện nay, các nhà sưu tập vẫn giữ được các bản in với 3 màu sắc khác nhau của tờ tiền này.
Tiếp theo là tờ giấy bạc 100 đồng Banque de l’Indochine in năm 1946. Đây là giấy bạc do người Anh in cho phía đồng minh Pháp sau khi phát xít Nhật rời khỏi Việt Nam, lưu hành toàn quốc từ năm 1946. Trên một mặt tờ tiền có hình hai chiếc thuyền buồm, hình ảnh đặc trưng khiến ai nhìn cũng nhận ra vịnh Hạ Long. Vài năm sau, tờ 10 đồng do Viện phát hành Việt Nam - Lào - Campuchia in năm 1952 cũng tiếp tục đưa hình ảnh vịnh Hạ Long lên tiền giấy.
Trong thời kỳ hiện đại, thuyền buồm trở thành biểu tượng của Hạ Long. Sau năm 1945, hình ảnh vịnh Hạ Long tiếp tục xuất hiện trên tiền giấy của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa rồi Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tờ 100 đồng năm 1980 (phát hành 1981) được đánh giá là một trong những tờ tiền đẹp nhất thời kỳ sau thống nhất, với mặt sau khắc họa thuyền bè và núi đá vịnh Hạ Long.
Đặc biệt nổi bật là tờ 10.000 đồng phát hành năm 1990 (in lại năm 1993), màu đỏ. Mặt sau tờ tiền ghi rõ chú thích “Thuyền buồm trên Vịnh Hạ Long”, tái hiện cảnh thắng cảnh biển với những cánh buồm truyền thống. Đây là một trong những hình ảnh rõ ràng và ấn tượng nhất về thuyền buồm Hạ Long trên tiền giấy Việt Nam.
Gần đây nhất, trên tờ 200.000 đồng polymer (phát hành từ năm 2006, vẫn đang lưu hành), mặt sau in hình hòn Đỉnh Hương (có chỗ còn gọi là hòn Lư Hương), một trong những biểu tượng đặc sắc của vịnh Hạ Long. Bên cạnh hòn Đỉnh Hương có một con thuyền ba vách buồm cánh dơi đang di chuyển. Theo nhà sưu tập Đoàn Văn Thắm (Câu lạc bộ UNESCO Sưu tầm, nghiên cứu cổ vật Hạ Long), chủ nhân của bộ sưu tập hơn 630 đồng tiền Việt Nam từng được trưng bày tại Bảo tàng Quảng Ninh, chính ông là người đề xuất hình ảnh này và được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận.
Ngoài ra, tờ tiền 500 đồng của Việt Nam Cộng hòa in năm 1968 (in tại Mỹ) cũng có hình phong cảnh Vịnh Hạ Long, dù chủ đề chính là trận chiến cửa sông Bạch Đằng. Đây được xem là tờ tiền duy nhất của chính quyền Sài Gòn mang hình ảnh Vịnh.
Thuyền buồm Hạ Long xuất hiện trên tiền giấy Việt Nam 6 lần qua các thời kỳ khác nhau, tiền Đông Dương 4 lần. Điều này không chỉ phản ánh vẻ đẹp thiên nhiên, mà còn thể hiện sự trân trọng đối với di sản văn hóa và chủ quyền biển đảo.
Ngày nay, khi những cánh buồm đỏ thắm của thuyền ba vách truyền thống được “hồi sinh” trên vịnh để phục vụ du lịch, hình ảnh trên tiền giấy càng thêm ý nghĩa. Chúng không chỉ đem lại giá trị thẩm mỹ trên tờ tiền mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa di sản và đời sống đương đại. Thuyền buồm Hạ Long trên tiền giấy vì thế không chỉ là chi tiết trang trí. Đó là lời khẳng định bền bỉ về vẻ đẹp, bản sắc và giá trị của những di sản văn hóa, của một kỳ quan mà cả thế giới đã công nhận.
