Cũng là học tập, nhưng ở các lớp ngoại khóa và workshop, trẻ được “chơi mà học”, tìm thấy niềm vui, sự hào hứng và những trải nghiệm mới mẻ. Mỗi giờ học không chỉ gieo vào tâm hồn trẻ "hạt giống" đam mê, tự tin và sáng tạo, mà còn mang đến điều mà mọi phụ huynh đều mong muốn.
Học mà chơi, tiếp thu thêm kỹ năng, sáng tạo
Ở các thành phố lớn, các lớp ngoại khóa và workshop cho trẻ ngày càng phổ biến, hướng đến mục tiêu vừa chơi vừa học, rèn kỹ năng và phát hiện năng khiếu. Trẻ được tham gia hoạt động sáng tạo thay vì học thụ động. Theo các chuyên gia, trong môi trường an toàn và phù hợp lứa tuổi, trẻ không chỉ tiếp thu tri thức mà còn hình thành những giá trị như sáng tạo, kỷ luật và tình yêu học hỏi - hành trang cho tương lai. Vì thế, các lớp học này ngày càng được nhiều em nhỏ yêu thích.
Những ngày cuối tuần, căn phòng nhỏ yên tĩnh ở khu đô thị Monbay (phường Hạ Long) lại rộn ràng tiếng nói cười. Trên bàn, giấy vẽ, bút màu, khung gỗ... được sắp gọn gàng. Ở góc phòng, anh Lưu Vũ Minh, họa sĩ trẻ SN 1994, nhẹ nhàng hướng dẫn các học viên nhí: “Vẽ phải vui, vui mới học được, mới có cảm xúc!”.
Đó là một trong nhiều lớp học nghệ thuật đang phát triển mạnh tại Hạ Long, minh họa cho xu hướng giáo dục trải nghiệm lan rộng ở các đô thị. Thay vì học thụ động, trẻ được tham gia các hoạt động “học mà chơi, chơi mà học” như mỹ thuật, thủ công, kỹ năng sống, thể thao, sáng tạo nghệ thuật... Mục tiêu hướng tới là giúp trẻ phát triển tư duy, sáng tạo, giao tiếp và làm việc nhóm; nuôi dưỡng sự tự tin, chủ động và khả năng thích ứng.
Anh Lưu Vũ Minh, tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Công nghiệp năm 2018, từng làm việc trong môi trường đào tạo tại Hà Nội. Năm 2022, anh trở về Quảng Ninh, nhận thấy địa phương thiếu lớp vẽ cho trẻ nên mở lớp nhằm tạo môi trường nghệ thuật đúng nghĩa, khơi gợi năng khiếu và đam mê sáng tạo. Lớp học của anh được thiết kế theo chuyên đề từng buổi, phù hợp với từng lứa tuổi: Nhóm 4–6 tuổi học nhận biết hình khối (tròn, vuông, tam giác); nhóm lớn hơn làm quen với sáp dầu, acrylic, thậm chí anime, chibi. Cách học không gò ép cũng không hoàn toàn tự do, mỗi hoạt động đều có định hướng để trẻ vừa rèn kỹ năng, vừa được thỏa sức sáng tạo.
Không gian lớp được anh Minh chăm chút tỉ mỉ, ánh sáng tự nhiên chan hòa từ hai mặt cửa sổ, âm nhạc nhẹ du dương, mùi tinh dầu thoang thoảng giúp thư giãn, cùng những bức tranh decor do chính học viên góp ý trang trí theo mùa. Cháu Đào Bích Thủy (phường Hạ Long), 8 tuổi, hào hứng chia sẻ: “Môi trường học thoải mái, nhiều bạn bè giúp chúng em vui hơn, sáng tạo hơn khi vẽ”.
Còn với anh Minh, mỗi buổi học là một hành trình trải nghiệm chứ không phải bài kiểm tra. Các em được đánh giá qua thái độ học, khả năng cảm nhận và niềm vui thể hiện bản thân. “Chúng tôi mong khơi dậy tình yêu cái đẹp, chứ không đặt mục tiêu đào tạo họa sĩ nhí. Điều quan trọng là các con biết trân trọng công sức, học cách kiên nhẫn, tỉ mỉ – đó chính là kỹ năng sống”, anh nói.
Tương tự, mô hình workshop kỹ năng sống của chị Nguyễn Kiều Anh cũng mang tinh thần “học bằng trải nghiệm”. Là cựu giảng viên kỹ năng, từng công tác tại Công ty CP Giáo dục Hạ Long và Trung tâm Phòng chống tai nạn thương tích (Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam), chị Kiều Anh cùng các cộng sự đã triển khai nhiều lớp học, sự kiện và workshop sáng tạo cho học sinh và du khách.
“Chúng tôi muốn mỗi buổi học trở thành một hành trình để trẻ tự tay làm, tự nói, tự thuyết minh về sản phẩm của mình”- chị Kiều Anh chia sẻ. Nội dung lớp học rất phong phú: phòng cháy chữa cháy, phòng chống bắt cóc, an toàn mạng, bếp an toàn, kỹ năng sơ cứu, hay các hoạt động sáng tạo như làm khung tranh 3D, thiệp tái chế, mô hình khoa học mini.
Các buổi workshop được tổ chức linh hoạt, tại trường học, doanh nghiệp, khu du lịch, thậm chí trên du thuyền, theo đơn đặt hàng. Mỗi lớp học đều có cấu trúc rõ ràng: giới thiệu, hướng dẫn, thực hành và thuyết minh. “Phần thú vị nhất là lúc các con trình bày sản phẩm. Chúng tôi không chỉ thấy các em khéo tay hơn, mà còn tự tin hơn, nói năng rành mạch hơn” - chị Kiều Anh nói.
Đặc biệt, nhóm còn tổ chức các lớp học miễn phí về phòng chống tai nạn thương tích, giáo dục giới tính, kỹ năng tự vệ - hoàn toàn mang tính tình nguyện. Để được đứng lớp, mỗi giảng viên đều phải có chứng chỉ chuyên môn: sư phạm, PCCC, kỹ năng sống. “Làm giáo dục kỹ năng không thể tùy hứng. Mỗi tiết học đều là cơ hội để gieo vào trẻ nhận thức về an toàn, tinh thần chủ động và trách nhiệm với bản thân” - chị Kiều Anh khẳng định.
Không chỉ các lớp học cá nhân, theo khảo sát, nhiều địa điểm như Cung Văn hóa Thiếu nhi, Bảo tàng Quảng Ninh và nhiều đơn vị, tổ chức khác... cũng tổ chức thường xuyên các lớp ngoại khóa và workshop. Tiêu biểu, từ năm học 2022–2023, Bảo tàng Quảng Ninh phối hợp với các trường học triển khai chương trình “Em yêu di sản quê hương”, “Một ngày làm hướng dẫn viên”, “Em tập làm thuyết minh viên”... thu hút hơn 15.000 lượt học sinh tham gia. Có thể thấy, các lớp học do cá nhân hay đơn vị tổ chức đang góp phần tạo nên không gian học tập mở, nơi tri thức gắn liền với thực hành, nghệ thuật hòa cùng kỹ năng, và mỗi đứa trẻ đều có cơ hội tìm thấy đam mê riêng.
Hành trình nhiều niềm vui và không ít gian nan
Có thể thấy, các lớp ngoại khóa và workshop ngày càng đa dạng, từ mỹ thuật, làm gốm, nấu ăn, nhảy múa, nhạc cụ đến kỹ năng sống hay trải nghiệm ngoài trời. Mỗi mô hình đều hướng đến việc phát triển tư duy, kỹ năng và cảm xúc cho trẻ một cách tự nhiên, theo tinh thần “học mà chơi, chơi mà học”, giúp các em tự do thử, sai, khám phá và trưởng thành.
Một buổi workshop ngắn mở ra thế giới sáng tạo: trẻ cầm cọ vẽ, pha màu, nhào bột, nấu ăn, làm việc nhóm và tự hào về thành quả của mình. Những buổi học ngoài trời, trải nghiệm làng nghề giúp trẻ rời xa màn hình, tăng hiểu biết và khám phá năng khiếu. Qua mỗi hoạt động, trẻ thêm tự tin, biết mình giỏi gì, thích gì, hình thành nền tảng kỹ năng và cảm xúc vững vàng cho tương lai.
Dù mang lại nhiều giá trị, nhưng việc tổ chức và duy trì những lớp học sáng tạo này không hề dễ dàng. Anh Lưu Vũ Minh chia sẻ, khi mới khởi nghiệp, lớp học nhỏ ở khu Cao Thắng (phường Hà Lầm hiện tại) phải đóng cửa chỉ sau một mùa hè vì không đủ chi phí duy trì. “Lớp học nhỏ nhưng như một mô hình kinh doanh thu nhỏ, phải lo marketing, nhân sự, quản lý học sinh, an toàn, thuê địa điểm...” - anh kể. Sau lần thất bại ấy, anh dành thời gian xây dựng lại từ đầu, tìm không gian tốt hơn, quy trình chuyên nghiệp hơn, rồi mới hoạt động ổn định như hiện nay.
“Trẻ con hiếu động, mỗi buổi học đều có thể xảy ra tình huống bất ngờ. Người dạy phải vừa có chuyên môn, vừa có kỹ năng tâm lý và sự kiên nhẫn. Nhưng khi thấy các con vui, thấy phụ huynh tin tưởng, mọi mệt nhọc của tôi đều tan biến”- anh Minh cười.
Với nhóm chị Kiều Anh, khó khăn lớn nhất là đảm bảo an toàn tuyệt đối và chất lượng chương trình khi liên tục di chuyển, tổ chức ở nhiều địa điểm. “Có ngày sáng dạy ở trường, chiều lại trên du thuyền, điều kiện khác nhau, độ tuổi học sinh khác nhau, nên chuẩn bị phải cực kỳ kỹ lưỡng”- chị nói. Thêm vào đó là việc phối hợp giữa trung tâm giáo dục kỹ năng sống, nhà trường và doanh nghiệp, mất nhiều công sức nhưng là điều bắt buộc nếu muốn làm giáo dục bài bản.
Dẫu vậy, những người trẻ ấy vẫn giữ niềm tin rằng mỗi lớp học, mỗi buổi workshop là một “hạt giống nhỏ” được gieo vào tâm hồn con trẻ hạt giống của niềm vui học tập, kỹ năng sống và tình yêu sáng tạo.
Trong nhịp sống hiện đại, khi trẻ em dễ bị cuốn vào màn hình điện thoại, trò chơi ảo, thì những lớp học thủ công, mỹ thuật, kỹ năng hay workshop sáng tạo chính là khoảng lặng cần thiết để các em được là chính mình, được sai, được thử, được cười và được tự tay làm ra điều mình yêu thích. Như lời anh Lưu Vũ Minh tâm sự: “Điều tôi mong nhất là giúp các con học cách yêu cái đẹp, yêu sáng tạo và yêu quá trình làm ra điều mình thích. Và biết đâu, chính điều đó sẽ khai mở năng lực, góp phần vào thành công của con trẻ sau này".
