Những năm qua, Quảng Ninh đã quan tâm đầu tư xây dựng, hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao từ thành phố đến cơ sở, từng bước đáp ứng nhu cầu sáng tạo, hưởng thụ văn hóa và rèn luyện thể chất của nhân dân. Nhiều công trình được đầu tư khang trang, hiện đại, không chỉ phục vụ các sự kiện chính trị, văn hóa, nghệ thuật, thể thao quy mô lớn, mà còn góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, tạo diện mạo mới cho các địa phương.
Ở cấp thành phố, hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao có nhiều công trình tiêu biểu, như: Bảo tàng - Thư viện thành phố, Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm thành phố, Khu Liên hợp thể thao thành phố, SVĐ Cẩm Phả, Cung Văn hóa Thanh thiếu nhi, Cung Văn hóa Lao động Việt - Nhật... Với cơ sở vật chất và công năng đa dạng, các công trình này là địa điểm tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, triển lãm, hội chợ và giải thể thao, góp phần đáp ứng nhu cầu của người dân, đồng thời tạo điều kiện để Quảng Ninh đăng cai những sự kiện lớn.
Giai đoạn 2021-2026, các thiết chế văn hóa, thể thao cấp thành phố đã tổ chức trung bình 50-70 sự kiện/năm. Khu Liên hợp thể thao thành phố và SVĐ Cẩm Phả từng phục vụ SEA Games 31. Qua đó, các công trình không chỉ phát huy công năng phục vụ các sự kiện quy mô lớn mà còn góp phần thúc đẩy phong trào thể dục, thể thao, quảng bá hình ảnh địa phương và nâng cao đời sống văn hóa của nhân dân.
Nếu các công trình cấp thành phố tạo không gian tổ chức những sự kiện lớn, thì hệ thống thiết chế ở cơ sở lại gắn bó mật thiết với sinh hoạt hằng ngày của người dân. Đặc biệt, từ ngày 1/7/2025 khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Quảng Ninh sớm chỉ đạo triển khai sắp xếp, tổ chức lại hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao phù hợp. Việc thay đổi địa giới và quy mô quản lý đặt ra yêu cầu mới trong bố trí mạng lưới phục vụ, nhất là tại các địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo, nơi khoảng cách đi lại và điều kiện tiếp cận các hoạt động văn hóa còn có những khác biệt.
Theo đó, thành phố chỉ đạo các địa phương rà soát hiện trạng, kế thừa và khai thác hiệu quả quỹ đất, cơ sở vật chất của các thiết chế cấp huyện trước đây; đồng thời xem xét nhu cầu sử dụng, điều kiện đi lại của người dân để bố trí, tổ chức hoạt động phù hợp tại các đơn vị hành chính cấp xã mới. Việc sắp xếp không chỉ nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có mà còn hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận các hoạt động văn hóa, thể thao, tránh tình trạng công trình được đầu tư nhưng khai thác chưa tương xứng với công năng.
Đến nay, toàn thành phố có 624/624 thôn, bản, khu phố có nhà văn hóa - khu thể thao; 26/54 địa phương có Trung tâm Văn hóa, thể thao cấp xã. Cùng với nguồn NSNN, tại nhiều địa phương, nhân dân, doanh nghiệp và các tổ chức cũng tích cực đóng góp kinh phí trang sắm thiết bị phục vụ tổ chức hoạt động hội họp, tuyên truyền chủ trương, chính sách, văn nghệ, thể thao và các hoạt động chung của khu dân cư.
Nhà văn hóa thôn, khu đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của người dân sau giờ lao động. Người cao tuổi gặp gỡ, tập luyện thể dục; thanh thiếu nhi tham gia các hoạt động vui chơi; các đội văn nghệ cùng nhau tập hát, tập múa để biểu diễn trong những dịp lễ hội. Những hoạt động tưởng chừng giản dị ấy đã góp phần tạo không khí gắn bó trong cộng đồng, giúp các thế hệ có thêm cơ hội giao lưu, chia sẻ và cùng gìn giữ những nét đẹp văn hóa của địa phương.
Anh Đỗ Văn Công (khu phố Liên Hòa 8, phường Liên Hòa) chia sẻ: Nhà văn hóa gần như là điểm hẹn hằng ngày của nhân dân. Chiều đến, mọi người rủ nhau chơi bóng chuyền hơi, tối chị em lại tập dân vũ, văn nghệ. Người biết trước hướng dẫn người chưa biết, cùng nhau rèn luyện sức khỏe. Nhờ có những buổi sinh hoạt như vậy, bà con thêm gắn bó, đoàn kết, cuộc sống ở khu dân cư cũng vui vẻ, sôi nổi hơn.
Hiệu quả của các thiết chế văn hóa, thể thao không chỉ nằm ở quy mô đầu tư, hay cơ sở vật chất, mà quan trọng hơn là khả năng đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và thu hút người dân tham gia. Vì vậy, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện cơ sở vật chất, các địa phương cần chú trọng tổ chức hoạt động thường xuyên, phát triển các CLB phù hợp với nhu cầu của từng nhóm dân cư; phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể và những hạt nhân văn hóa, văn nghệ, thể thao tại cộng đồng. Đồng thời, khuyến khích người dân chủ động tham gia quản lý, bảo vệ và khai thác hiệu quả các công trình, để nhà văn hóa, sân thể thao thực sự trở thành điểm hẹn thân thuộc của mỗi khu dân cư.
Gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, việc phát huy hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần, mà còn tăng cường sự gắn kết cộng đồng, nuôi dưỡng những giá trị truyền thống và từng bước hình thành nếp sống văn minh, góp phần xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ngày càng bền vững.
