Với mục tiêu xây dựng tỉnh trở thành một trung tâm phát triển năng động, toàn diện, những năm qua, Quảng Ninh luôn kiên trì kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế nhanh, bền vững với phát triển văn hóa, con người, xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh. Một trong những dấu ấn đậm nét nhất trong hành trình ấy chính là việc khơi thông nguồn lực xã hội hóa (XHH) để xây dựng và phát huy hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao (VHTT), tạo nên một diện mạo mới cho đời sống tinh thần của nhân dân.

Sự thành công trong công tác xã hội hóa thiết chế VHTT trên địa bàn tỉnh bắt nguồn từ một tư duy chiến lược và hệ thống chính sách nhất quán, xuyên suốt. Tỉnh xác định XHH là một chủ trương lớn, là phương châm lâu dài để đạt tới hiệu quả xã hội cao nhất, phù hợp với quy luật phát triển của đời sống văn hóa cơ sở.

Từ rất sớm, Quảng Ninh đã cụ thể hóa các chỉ đạo của Trung ương thành những hành động thực tế. Năm 2018, Nghị quyết số 11-NQ/TU về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đã đặt nền móng cho việc huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Đến năm 2023, Nghị quyết số 17-NQ/TU về Xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững, trong đó đưa ra nhiệm vụ và giải pháp tiếp tục đầu tư và khai thác hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa thể thao và không gian công cộng phục vụ phát triển văn hóa chất lượng cao, hướng đến đẳng cấp quốc tế.

Để tạo hành lang pháp lý thông thoáng, Hội đồng nhân dân tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 208/2015/NQ-HĐND và UBND tỉnh có Quyết định số 2433/2015/QĐ-UBND nhằm quy định rõ các chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với các hoạt động XHH trong lĩnh vực văn hóa và thể dục thể thao. Đây chính là "chìa khóa" giúp các doanh nghiệp và cá nhân yên tâm đầu tư vào các công trình công cộng.

Bên cạnh đó, Quảng Ninh đã thực hiện một cuộc "cách mạng" trong cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm tối đa thời gian và hồ sơ để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư. Tỉnh không chỉ thụ động chờ đợi mà chủ động mời gọi các nhà đầu tư có tiềm lực trong và ngoài nước như Amata, Texhong, Vingroup, Sun Group, BIM Group, Tập đoàn Thành Công... đầu tư vào hạ tầng du lịch gắn liền với các không gian văn hóa.

Song song với việc thu hút các tập đoàn lớn, tỉnh kiên trì thực hiện phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm” nhằm động viên sức người, sức của của các tầng lớp nhân dân, các tổ chức xã hội để xây dựng và phát triển văn hóa.

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt, hệ thống thiết chế VHTT của Quảng Ninh đã có bước phát triển vượt bậc, tạo nên những con số ấn tượng và những công trình mang tầm vóc châu lục.

Tính từ năm 2016 đến nay, toàn tỉnh đã thu hút mạnh mẽ hơn 500 công trình VHTT từ nguồn XHH với tổng kinh phí đầu tư vượt ngưỡng 10.000 tỷ đồng. Nổi bật là các tổ hợp vui chơi - giải trí như Công viên Đại Dương của Sun Group, khu nghỉ dưỡng Vinpearl Hạ Long Bay của Vingroup, các trung tâm thương mại Vincom, BigC... đã làm thay đổi hoàn toàn diện mạo đô thị du lịch, là điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế khi đến thăm quan tại Quảng Ninh. Tỉnh cũng là điểm đến hấp dẫn của môn golf với sân golf Tuần Châu, sân golf Ngôi sao Hạ Long và đặc biệt là sân golf Đông Triều với 27 lỗ, diện tích 130,1ha, tổng đầu tư khoảng 2.239 tỷ đồng.

Ngành Than cũng tích cực xây dựng môi trường sinh hoạt VHTT với 165 công trình (sân bóng đá, tennis, bể bơi, nhà văn hóa công nhân...) tại 38 đơn vị thành viên, phục vụ đắc lực nhu cầu giải trí tại chỗ cho thợ mỏ và nhân dân. Các doanh nghiệp khác như Công ty TNHH Hà Lan đầu tư khu văn hóa, thể thao trên 250 tỷ đồng. Công ty CP Đầu tư xây dựng và khai thác mỏ Tân Việt Bắc đầu tư trên 100 tỷ đồng xây nhà luyện tập và thi đấu đa năng, sân bóng đá, sân golf, bể bơi, trung tâm tổ chức sự kiện với sức chứa trên 3.000 người. Công ty CP Gốm Đất Việt xây dựng sân bóng đá mini, sân quần vợt. 

Đối với các công trình thiết chế văn hóa, thể thao hiện đại, quy mô quốc gia, quốc tế được đầu tư từ ngân sách như Cung quy hoạch, hội chợ và triển lãm tỉnh; Bảo tàng - Thư viện tỉnh; Khu liên hợp thể thao; sân vận động Cẩm Phả đã phát huy khai thác hiệu quả hoạt động. Các sự kiện văn hóa thể thao lớn như Chương trình Gala xiếc 3 miền, Liên hoan xiếc quốc tế, festival âm nhạc, festival áo dài, đăng cai SEA Games 24, Đại hội thể thao toàn quốc và trung bình tổ chức hơn 30 giải thể thao cấp tỉnh/năm.

Sự thành công của XHH không chỉ ở các đô thị lớn mà còn lan tỏa đến những vùng biên giới, hải đảo. Các thôn, khu trong tỉnh đều có nhà văn hóa; phường, xã, đặc khu có trung tâm văn hóa, thư viện… Các nhà văn hóa thôn, khu đã huy động từ nhân dân và doanh nghiệp hỗ trợ gần 100 tỷ đồng để xây dựng. Ngoài ra, toàn tỉnh có 167 bể bơi, 133 sân bóng đá cỏ nhân tạo và 30 sân tennis hoàn toàn do tư nhân đầu tư.

Các thiết chế VHTT trên địa bàn tỉnh đã phát huy hiệu quả hoạt động mạnh mẽ, trở thành những điểm đến văn hóa, du lịch đầy sức hút. Hầu hết các công trình văn hóa thể thao ngoài phục vụ nhiệm vụ chính trị đã trở thành điểm tham quan du lịch của du khách, qua hàng năm đều tăng số lượng khách đến thăm quan vãn cảnh, chất lượng dịch vụ của các cơ quan được giao quản lý ngày càng nâng lên và được đánh giá cao. Trong đó tiêu biểu là công trình Bảo tàng - Thư viện tỉnh đang là điểm đến, ngày càng thu hút đông đảo nhân dân và du khách đến với Quảng Ninh. Mới đây, Bảo tàng Quảng Ninh chính thức cán mốc đón vị khách thứ 1 triệu trong năm 2025, đánh dấu bước tăng trưởng ấn tượng so với cùng kỳ và cho thấy sức bật mạnh mẽ của ngành du lịch địa phương.

Có thể khẳng định, công tác XHH trong xây dựng và phát huy hiệu quả hoạt động các thiết chế VHTT ở tỉnh Quảng Ninh đã tạo bước đột phá mới cho sự nghiệp phát triển văn hóa của tỉnh, làm thay đổi nhận thức về vai trò, vị trí của văn hóa trong đời sống tinh thần của các tầng lớp nhân dân; từng bước tạo ra sự cân bằng về mức hưởng thụ văn hóa giữa các vùng nông thôn và thành thị; góp phần tích cực vào việc giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng nếp sống văn hóa mới theo hướng lành mạnh, tiến bộ, văn minh.

Theo tinh thần Nghị quyết 17-NQ/TU, tỉnh đang hướng tới việc xây dựng một hệ giá trị con người Quảng Ninh với 8 đặc trưng: "Bản lĩnh, Tự cường, Kỷ cương, Đoàn kết, Nghĩa tình, Hào sảng, Sáng tạo, Văn minh". Để hiện thực hóa điều này, các giải pháp trọng tâm trong thời gian tới đã được xác định rõ. Đó là tiếp tục dành quỹ đất cho thiết chế VHTT, ưu tiên hoàn thiện hệ thống còn thiếu và chưa đạt chuẩn tại các vùng nông thôn, biên giới, hải đảo. Cải tạo các công viên, quảng trường, tuyến phố đi bộ thành không gian sáng tạo và biểu diễn nghệ thuật ngoài trời. Lắp đặt trang thiết bị vui chơi cho trẻ em tại mọi điểm sinh hoạt cộng đồng. Tiếp tục kêu gọi đầu tư xây dựng các thiết chế VHTT mới phục vụ đời sống, nhu cầu nhân dân…