Qua giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở tại một số xã, phường, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Quảng Ninh ghi nhận các địa phương đã tổ chức để nhân dân trực tiếp bàn, biểu quyết, quyết định những vấn đề liên quan đến đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, một số hạn chế trong hướng dẫn, quy trình và kiện toàn các thiết chế giám sát ở cơ sở cho thấy cần tiếp tục chấn chỉnh, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân được thực hiện đầy đủ, thực chất.
Thực hiện Kế hoạch số 65/KH-MTTQ-BTT ngày 20/7/2026 của Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố về giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với trách nhiệm của người đứng đầu, trong các ngày từ 4 đến 11/8, Đoàn giám sát đã trực tiếp làm việc tại các địa phương Móng Cái 2, Bình Liêu, Cẩm Phả, Vàng Danh và Tuần Châu. Trên cơ sở nghiên cứu báo cáo, hồ sơ, tài liệu; khảo sát, nắm tình hình tại một số thôn, khu dân cư và làm việc trực tiếp với UBND, Ủy ban MTTQ cùng cấp và Chủ tịch UBND các xã, phường, Đoàn giám sát đánh giá việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại cơ sở đã được quan tâm triển khai.
Theo đó, các địa phương đã chú trọng tổ chức để người dân trực tiếp thảo luận, biểu quyết những vấn đề gắn với đời sống cộng đồng. Cụ thể, UBND các xã, phường đã ban hành kế hoạch, hướng dẫn các thôn, khu phố tổ chức hội nghị cộng đồng dân cư theo trình tự, thủ tục quy định. Qua đó, người dân được bàn và quyết định nhiều nội dung thiết thực như chủ trương, mức đóng góp xây dựng công trình phục vụ lợi ích cộng đồng; việc thu, chi và quản lý các khoản đóng góp; quản lý, sử dụng kinh phí, tài sản của cộng đồng dân cư; xây dựng, sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước. Nhân dân cũng trực tiếp tham gia bầu, cho thôi làm Trưởng thôn, bầu thành viên Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng và các nội dung khác theo quy định của pháp luật.
Việc tổ chức các hội nghị cộng đồng dân cư cơ bản bảo đảm tính công khai, dân chủ. Các ý kiến của người dân được tổng hợp, đưa ra biểu quyết và lập biên bản theo quy định, qua đó tạo cơ sở để những quyết định của cộng đồng phản ánh đúng nguyện vọng của người dân.
Điển hình như tại phường Móng Cái 2, việc thực hiện được thể hiện qua quy mô và số lượng các cuộc họp. Địa phương đã tổ chức 15 hội nghị nhân dân tại 10 khu phố, với 32 cuộc họp cộng đồng dân cư, thu hút khoảng 2.850 lượt người tham gia. Không chỉ tổ chức hội nghị, chính quyền cơ sở còn phối hợp với MTTQ cùng cấp phân công cán bộ tham dự, hướng dẫn quy trình biểu quyết, tổng hợp kết quả và kiểm tra việc thực hiện những nội dung đã được cộng đồng dân cư quyết định.
Cách làm này phát huy rõ vai trò của nhân dân trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống tại địa bàn dân cư. Đặc biệt, trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và sắp xếp thôn, khu phố, việc phát huy dân chủ ở cơ sở đã góp phần tạo sự đồng thuận trong nhân dân. Theo kết quả giám sát, tại các địa phương được kiểm tra không phát sinh đơn thư, khiếu kiện sau sắp xếp.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Đoàn giám sát cũng chỉ ra một số hạn chế trong thực hiện các nội dung để nhân dân bàn và quyết định. Trong đó, việc hướng dẫn các thôn, khu phố xây dựng hương ước, quy ước ở một số địa phương chưa kịp thời. Tại thời điểm giám sát, Móng Cái 2 và Bình Liêu vẫn chưa có dự thảo hướng dẫn để các thôn, khu phố triển khai thực hiện. Bên cạnh đó, việc kiện toàn thành viên Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tại một số địa phương cũng chưa bảo đảm đầy đủ quy định. Tại Bình Liêu và Vàng Danh, một số quyết định thành lập vẫn để cán bộ, công chức tham gia làm thành viên Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, trong khi pháp luật đã quy định cụ thể về thành phần này.
Ngoài ra, một số vấn đề về thẩm quyền cũng được Đoàn giám sát lưu ý. Tại Bình Liêu, việc công nhận thành viên Ban Thanh tra nhân dân còn do Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã ký, chưa bảo đảm đúng thẩm quyền. Tương tự, tại Bình Liêu và Vàng Danh, quyết định công nhận thành viên Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng vẫn do Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã ký. Cùng với đó, một số hồ sơ, biên bản còn chưa bảo đảm chặt chẽ về trình tự. Tại Vàng Danh, ngày, tháng ghi trong một số biên bản cuộc họp cộng đồng dân cư chưa logic với trình tự tổ chức theo quy định. Tại Tuần Châu, quyết định thành lập Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng chưa đưa căn cứ là Tờ trình của Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam phường vào quyết định.
Những hạn chế trên chủ yếu nằm ở khâu hướng dẫn, quy trình và hoàn thiện hồ sơ, nhưng nếu không được chấn chỉnh kịp thời sẽ ảnh hưởng đến tính thống nhất, chặt chẽ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Thực tế từ các địa phương được giám sát cho thấy, khi những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống được đưa ra để người dân thảo luận, biểu quyết và quyết định, quyền làm chủ ở cơ sở được phát huy rõ nét hơn, sự đồng thuận trong cộng đồng cũng được củng cố. Kết quả này càng có ý nghĩa khi thành phố Quảng Ninh đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại thôn, khu phố.
