Thực hiện dân chủ ở cơ sở chỉ đi vào chiều sâu khi bảo đảm quyền được biết, được bàn, được tham gia ý kiến, kiểm tra và giám sát của nhân dân. Qua giám sát tại một số xã, phường, Ủy ban MTTQ thành phố Quảng Ninh đã góp phần nhận diện kết quả, chỉ rõ hạn chế và thúc đẩy trách nhiệm của chính quyền, người đứng đầu trong phục vụ nhân dân.
Triển khai chương trình giám sát, phản biện xã hội năm 2026, từ ngày 4-11/8, Đoàn giám sát của Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố đã làm việc trực tiếp tại các địa phương Móng Cái 2, Bình Liêu, Cẩm Phả, Vàng Danh và Tuần Châu. Nội dung tập trung vào việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, gắn với trách nhiệm người đứng đầu theo Quy định số 124-QĐ/TW.
Kết quả cho thấy, ngay sau khi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở có hiệu lực, cấp ủy, chính quyền các địa phương đã tập trung quán triệt, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện. Dân chủ gắn với quản trị chung. Các ban chỉ đạo được kiện toàn; quy chế, chương trình công tác và phân công nhiệm vụ từng bước được ban hành, tạo cơ sở triển khai thống nhất.
Qua giám sát, vai trò của người đứng đầu được thể hiện rõ hơn trong chỉ đạo công khai thông tin, lấy ý kiến nhân dân... Chủ tịch UBND các xã, phường cơ bản duy trì lịch tiếp công dân định kỳ, đồng thời bố trí tiếp đột xuất khi phát sinh vụ việc. Qua trực tiếp lắng nghe, chỉ đạo xử lý những vấn đề thuộc thẩm quyền đã góp phần nâng cao ý thức phục vụ, kỷ luật hành chính và củng cố niềm tin của nhân dân đối với chính quyền cơ sở.
Các nội dung liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, như: Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, dự án đầu tư, tiến độ công trình, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thủ tục hành chính... đều được các xã, phường công khai thông tin trên Cổng thông tin của địa phương, thông qua thôn, khu phố, niêm yết tại nhà văn hoá thôn, khu... Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, những thông tin về địa giới hành chính, quy chế làm việc và thủ tục đất đai tiếp tục được cập nhật, giúp người dân thuận lợi theo dõi... Tiêu biểu trong việc công khai, minh bạch có xã Bình Liêu và phường Vàng Danh.
Qua giám sát cũng cho thấy, phương châm:“Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” được cụ thể hóa trong các cuộc họp thôn, khu phố. Người dân được bàn và biểu quyết về mức đóng góp xây dựng công trình phục vụ cộng đồng; quản lý, sử dụng kinh phí và tài sản chung; xây dựng hương ước, quy ước; bầu trưởng thôn, khu phố; bầu thành viên Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng... Riêng phường Móng Cái 2 đã tổ chức 15 hội nghị nhân dân tại 10 khu phố, với 32 cuộc họp cộng đồng, thu hút khoảng 2.850 lượt người tham gia.
Ý kiến của người dân đều được ghi nhận, phân loại, tổng hợp; những nội dung còn khác nhau được trao đổi, giải thích hoặc báo cáo cơ quan có thẩm quyền. Chính quá trình phản hồi này giúp việc lấy ý kiến tránh hình thức, đồng thời tạo cơ sở xã hội cho các quyết định quản lý.
Đặc biệt, thông qua hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, người dân có thể theo dõi việc quản lý ngân sách, các khoản đóng góp, công trình đầu tư, giải phóng mặt bằng, trợ cấp xã hội và nhiều vấn đề thiết thân khác.
Về phía MTTQ cấp xã đã phối hợp hướng dẫn, kiện toàn và tạo điều kiện cho các ban giám sát đầu tư cộng đồng hoạt động, nhất là việc giám sát đối với những công trình chỉnh trang, nâng cấp đô thị, dự án sử dụng ngân sách nhà nước và các nguồn vốn hợp pháp khác. Ý kiến giám sát được tổng hợp, gửi chủ đầu tư và cơ quan có thẩm quyền. Nhiều nội dung đã được tiếp thu, khắc phục kịp thời, qua đó góp phần nâng cao chất lượng công trình, phòng ngừa sai sót và làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan.
Qua hoạt động giám sát, Đoàn của Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố cũng đã chỉ rõ những khâu trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở cần chấn chỉnh. Tại một số nơi, bảng niêm yết và hòm thư góp ý còn thiếu; thông tin cũ chưa được tháo gỡ; kế hoạch, báo cáo công khai chưa đầy đủ. Một số hồ sơ của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng chưa thể hiện kiến nghị, chưa có báo cáo hoặc sổ nhật ký còn để trống. Có địa phương chưa xây dựng kế hoạch đối thoại với nhân dân; việc ghi sổ tiếp công dân, giải quyết và báo cáo kết quả xử lý đơn thư có lúc chưa kịp thời.
Cũng qua giám sát cho thấy, thành viên Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng cần được tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ, cách lập hồ sơ, ghi nhật ký, xây dựng kiến nghị và theo dõi phản hồi. MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội phải phát huy vai trò tập hợp ý kiến, phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, đồng thời đôn đốc cơ quan có thẩm quyền trả lời rõ ràng, đúng hạn.
Trách nhiệm người đứng đầu phải tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm. Chủ tịch UBND cấp xã cần thực hiện nghiêm lịch tiếp công dân định kỳ và đột xuất; tổ chức đối thoại với nhân dân, thanh niên; giao nhiệm vụ có thời hạn và kiểm tra tiến độ giải quyết. Mỗi kiến nghị được xử lý thấu đáo, mỗi nội dung công khai đúng lúc, mỗi phản hồi được thông tin đầy đủ đều góp phần làm cho mối quan hệ giữa chính quyền và nhân dân gần gũi, tin cậy hơn
Qua giám sát, những kết quả và hạn chế trong thực hiện dân chủ ở cơ sở được nhìn nhận rõ hơn, từ đó thúc đẩy chính quyền kịp thời chấn chỉnh, nâng cao trách nhiệm phục vụ nhân dân. Khi quyền làm chủ của người dân được tôn trọng và phát huy thực chất, quy chế dân chủ ở cơ sở sẽ trở thành nền tảng củng cố niềm tin, tạo đồng thuận và xây dựng chính quyền ngày càng công khai, minh bạch, gần dân, vì dân.
