* “Quảng Ninh là đất của sóng lớn. Cũng là đất của những bước đi lớn. Mỗi khi lịch sử giao nhiệm vụ, người Quảng Ninh đều đoàn kết để vượt lên” - khi nghe Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Lễ Công bố Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh, trong tôi bỗng ngân vang những câu hát trong ca khúc “Đất mỏ quê ta” của nhạc sĩ Đức Minh:
“Quảng Ninh ơi, Quảng Ninh mến yêu,
Mỗi con đường lò, mỗi bến phà, góc phố, làng quê,
Là những pháo đài gan góc.
Đây đất anh hùng bất khuất kiên trung,
Như núi Bài Thơ ngàn năm đứng đó,
Vẻ vang thay Đất mỏ quê ta...”
Lịch sử đã để lại cho người dân Quảng Ninh những bãi cọc kể chuyện cha ông ba lần đánh thắng quân xâm lược bằng những trận thủy chiến vang dội, đập tan ý chí xâm lăng, khẳng định chủ quyền và bản lĩnh Việt Nam.
Thế đất, thế nước ban tặng cho Quảng Ninh một Vân Đồn từng là thương cảng sầm uất, nối Đại Việt với thế giới; một Yên Tử kỳ vĩ là nơi có tư tưởng nhập thế, hòa hợp đạo pháp với dân tộc của Phật hoàng Trần Nhân Tông trên đỉnh thiêng ngàn năm mây trắng.
Tạo hoá với các cuộc biến động địa chất đã ưu ái cho Quảng Ninh là vùng vàng đen của đất nước, nơi người thợ mỏ đã tìm thấy ánh sáng của đoàn kết và cách mạng viết nên truyền thống "Kỷ luật và Đồng tâm" của Vùng mỏ.
Lịch sử làm nên cốt cách người Quảng Ninh: Yêu nước, quật cường, đoàn kết, kỷ luật, sáng tạo và luôn hướng về phía trước. Từ chiến khu Đông Triều - vùng căn cứ cách mạng quan trọng ở vùng Đông Bắc trong cuộc kháng chiến chống Pháp đến Vùng mỏ kiên trung là một mặt trận nóng bỏng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Bom đạn không thể làm ngưng dòng than tuôn chảy. Quân và dân Quảng Ninh vừa sản xuất, vừa chiến đấu; bảo vệ nhà máy, bến cảng, hầm mỏ; góp phần đánh thắng chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của đế quốc Mỹ. Trong chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, cán bộ, chiến sĩ và nhân dân Quảng Ninh tiếp tục đứng vững nơi tuyến đầu, bảo vệ từng tấc đất, vùng biển, hải đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
Núi cao, biển rộng, biên giới dài, nhiều cửa sông, cửa biển đã tạo nên một Quảng Ninh giữ địa thế phên giậu vững chắc ở phía Đông Bắc của Tổ quốc. Thành phố Quảng Ninh (tính từ khi hợp nhất khu Hồng Quảng và tỉnh Hải Ninh) đến nay vừa tròn 63 năm! 63 năm đó, là máu, là mồ hôi, là nước mắt, là công sức của anh công nhân - người sống thuỷ chung với sắc than đen lánh, của em nông dân, ngư dân - người trọn nghĩa với biển khơi.
Ngày 1/9/2026, Nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực, tỉnh Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố thứ 8 của Việt Nam! Còn điều gì tuyệt vời hơn sau những tháng năm nỗ lực đổi mới, bứt phá, vươn lên của các thế hệ để được ghi nhận, được ghi danh xưng mới, được đóng góp vào sự phát triển của đất nước - Thành phố Quảng Ninh!
Nghị quyết số 36/2026/QH16 của Quốc hội ghi rõ: Thành lập thành phố Quảng Ninh trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Quảng Ninh. Chỉ ngắn gọn vậy thôi nhưng đó là sự vỡ oà cảm xúc của hơn 1,4 triệu người dân Quảng Ninh và hàng nghìn người con của Đất mỏ đang sinh cơ, lập nghiệp muôn nơi.
“Đâu là nơi biển xanh bát ngát,
Đâu là nơi rừng hát câu ca,
Đâu là nơi vàng đen quý nhất,
Đấy quê hương đất mẹ sinh ra”.
* Tôi không sinh ra, lớn lên ở Quảng Ninh nhưng 23 tuổi tôi trở thành người Quảng Ninh sau khi được tiếp nhận về làm việc tại Báo Quảng Ninh. Nghề nghiệp trao cho tôi cơ hội được chứng kiến những quyết sách lịch sử của vùng đất phên giậu. 26 năm qua tôi đã được sống, được làm việc trong bầu không khí “mỗi khi lịch sử giao nhiệm vụ, người Quảng Ninh đều đoàn kết để vượt lên”.
Đó là những cuộc họp của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đến rất khuya bàn giải pháp làm thế nào để chuyển dịch được cơ cấu kinh tế, để giảm sự phụ thuộc vào than và đất ở giai đoạn những năm đầu thế kỷ XX; làm thế nào để thúc đẩy được sự phát triển kinh tế biên mậu khi con đường độc đạo từ Hạ Long ra cửa khẩu Quốc tế Móng Cái vẫn đang chằng chịt những con dốc, những khúc cua tay áo, những ngầm tràn mùa mưa là ầm ầm nước đổ; huy động nguồn lực ở đâu để đánh thức “chú sư tử” Vân Đồn đang ngủ quên rất lâu?
Bây giờ nhìn ngắm Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn nhiều người hẳn sẽ nhớ Chiến dịch Quang Trung năm 2013 cả tỉnh, cả huyện tập trung giải phóng mặt bằng làm cảng hàng không. Nhưng ít ai biết từ trước đó cả chục năm đã liên tục có những cuộc làm việc của UBND tỉnh với rất rất nhiều nhà đầu tư để tìm nguồn lực, tìm tiếng nói đồng lòng xây dựng khu kinh tế tổng hợp Vân Đồn, trong đó có cả sân bay, cảng biển. Khi viết đến những dòng này, tôi tìm giở cuốn sổ ghi chép đưa tin các cuộc họp UBND tỉnh của mình những năm đó, dù màu mực đã phai nhoè nhưng những phát biểu của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Quang Hưng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Thông từ hơn 20 năm trước vẫn rất rõ khát vọng “Quảng Ninh phải có sân bay, phải có đường cao tốc nối từ thủ đô Hà Nội đến cửa khẩu quốc tế Móng Cái!”.
Đó là khí thế hừng hực, bỏng cháy dám nhìn thẳng vào tồn tại, hạn chế, dám đổi mới, dám thể nghiệm của cả hệ thống chính trị tỉnh Quảng Ninh những năm sau Đại hội XI của Đảng để định vị lại Quảng Ninh trong chuỗi giá trị quốc tế và quốc gia với triết lý phát triển dựa vào 3 trụ cột là Con người - Thiên nhiên - Văn hóa để phát triển “xanh”; dựa vào kinh tế tri thức, khoa học công nghệ, danh lam thắng cảnh, văn hóa, truyền thống lịch sử… để phát triển công nghiệp dịch vụ, công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí trên nền tảng công nghiệp sáng tạo được tổ chức sản xuất ở trình độ cao. Như Người truyền lửa - Nguyên Thủ tướng Chính phủ, nguyên Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Ninh Phạm Minh Chính đã từng khích lệ cả hệ thống chính trị Quảng Ninh: “Hãy hòa mình trong không gian phát triển “Một tâm - hai tuyến - đa chiều - hai mũi đột phá”; dựa vào nguồn lực bên trong là chiến lược cơ bản; lâu dài và không thể thiếu được nguồn lực bên ngoài vì nó là quan trọng và đột phá”.
Ngọn lửa đổi mới đó được thổi bùng từ giai đoạn sau năm 2010 đến trước Đại hội XIV của Đảng đã dẫn đường cho một Quảng Ninh hôm nay, hiện đại, quy củ, ngăn nắp, sạch sẽ, là nơi giao thoa vẻ đẹp thiên nhiên, con người, văn hóa trong xu thế hội nhập và phát triển. Đô thị xanh, sạch đẹp, nông thôn, miền núi, hải đảo là những miền quê đáng sống. Kinh tế - xã hội phát triển đột phá, đạt được những thành tựu toàn diện, là một địa phương luôn nằm trong top dẫn đầu của cả nước, với mức tăng trưởng GRDP. Các chỉ số đo lường năng lực cạnh tranh cấp tỉnh như PCI, PAPI liên tục giữ vị trí quán quân nhiều năm liền. Sự phát triển của nền kinh tế chuyển hướng hoàn toàn từ “nâu” sang “xanh”. Hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng đô thị, hạ tầng giao thông lột xác ngoạn mục. Từ địa bàn không đường cao tốc, không sân bay, không cảng biển quốc tế trở thành một địa phương hội tụ đủ những yêu cầu về hạ tầng giao thông hiện đại nhất, hiện thực hóa những ý tưởng, khát vọng lớn trở thành một cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc, cánh cửa mở, cửa ngõ đối trọng xứng tầm của ASEAN với Trung Quốc.
Mỗi lần viết về những kết quả của giai đoạn 10 năm này, tôi lại được đắm mình trở về những tháng ngày tác nghiệp không ngày nghỉ, không giờ nghỉ, những tối đưa tin các cuộc họp của Ban Thường vụ, Ban Chấp hành đến 12h đêm. Không khí cả toà soạn sáng đèn đến 1-2h sáng chờ tin của phóng viên cho số báo ra sáng ngày hôm sau. Các thế hệ lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh - những người đứng mũi chịu sào thời kỳ đó, họ đều tự nhận mình là người 2 quê vì đến Quảng Ninh, làm việc ở Quảng Ninh họ được mảnh đất địa đầu Đông Bắc cung cấp "dưỡng chất" sức mạnh của tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”; được hưởng vận khí từ đỉnh thiêng Yên Tử, cảm xúc của họ được thăng hoa; được dung dưỡng bởi vẻ đẹp lung linh, huyền ảo, duyên dáng, mộng mơ của vịnh Hạ Long... nên tinh thần đoàn kết, kỷ luật, sáng tạo và luôn hướng về phía trước cũng trở thành máu thịt trong họ.
Năm 2019, khi phỏng vấn Nhà báo Nhị Lê, nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, ông đã nhận xét: “Quảng Ninh có cả những yếu tố là “thiên tạo”, có những yếu tố thuộc về cốt cách, con người Quảng Ninh, nhất là truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của Vùng mỏ anh hùng, là những lợi thế so sánh riêng có mà tư duy lãnh đạo các thế hệ của tỉnh đã nhận diện đúng, trúng và có chính sách can thiệp phù hợp để biến tiềm năng thành động năng, cao hơn là chuyển hóa thành nguồn lực và động lực cho phát triển”.
26 năm sinh cơ, lập nghiệp, được ưu ái trở thành một trong những chứng nhân quan trọng trước các quyết sách của tỉnh Quảng Ninh, hoà mình vào nhịp thở ở vùng than tôi cảm nhận rằng có lẽ giai đoạn từ sau Đại hội XI đến trước Đại hội XIV của Đảng là một trong những thời kỳ rực rỡ nhất của Quảng Ninh!
* Mỗi tên đất, tên làng ở Quảng Ninh đều gợi một câu chuyện. Mỗi hầm mỏ, bến cảng, đường biên đều in dấu mồ hôi và xương máu các bậc tiền nhân. Người Quảng Ninh dù ở đâu, Bình Liêu hay Móng Cái, Vàng Danh hay Cẩm Phả, Yên Hưng, Đông Triều chiến khu, Hồng Gai sắt thép, Cẩm Phả quê than…. tự hào nhìn ngắm quê hương đều hiểu rằng, hàng nghìn năm đã qua, máu, mồ hôi của lớp lớp thế hệ đã vun bồi nên một Quảng Ninh xinh đẹp, bình yên, hạnh phúc! Hôm nay lịch sử tiếp tục trao một cơ hội mới - Thành phố Quảng Ninh! Cơ hội lớn. Trách nhiệm nặng nề. Đã đoàn kết, đã khát vọng, đã dám nghĩ lớn, dám hành động, đã biết biến tiềm năng thành nguồn lực, đã biết biến lợi thế thành sức cạnh tranh thì không có lý do gì mà không biến được niềm tự hào hôm nay thành thành quả ngày mai.
Những ánh mắt hân hoan, những em bé vui khoẻ đến trường trên những chuyến xe bus miễn phí đưa đón hàng ngày; ánh mắt vui tuổi già của người cao tuổi, niềm tin của người dân vào các chương trình khám sức khoẻ toàn dân, chính sách hỗ trợ thêm mức đóng BHXH tự nguyện, bảo hiểm y tế của thành phố mới đang thúc giục niềm tin về một Quảng Ninh hạnh phúc!
* “Ơi mảnh đất quê ta đang lớn nhanh như triền sóng”, Quảng Ninh ơi, những hạnh lạc và ưu tư, những nước mắt và nụ cười, những giọt mồ hôi và cả máu đỏ của bao nhiêu con người… tất cả cứ tiếp tục lắng đọng lại cùng thời gian, trầm tích trong những lớp đất đá, cỏ cây, trời mây, sóng nước, mỗi góc phố, con đường, xóm thôn, bến bãi…
Còn tôi đang có những tháng ngày làm việc như ý, đang có một cuộc sống bình yên, hạnh phúc bên vịnh Hạ Long duyên dáng, mộng mơ và sẽ có những tháng năm tuổi già an nhàn ở quê hương Quảng Ninh. Chiều chiều đi làm về trên con đường ven biển nhìn ngắm núi Bài Thơ ngàn năm đứng đó, tôi như nghe trong lòng tiếng gọi của quê hương Đất mỏ đang đi lên…
Ngọc Lan
Trình bày: Hùng Sơn
