Một trong những nguyên nhân làm gia tăng đơn thư khiếu nại của công dân về đất đai là do công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ); quản lý hồ sơ, xác minh nguồn gốc đất khi thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) của chính quyền cơ sở còn nhiều yếu kém, bất cập. Cụ thể là việc cấp đất sai thẩm quyền, xác minh nguồn gốc đất không rõ ràng dẫn đến bồi thường sai tại xã Đức Chính, huyện Đông Triều là một ví dụ.
Năm 2010, huyện Đông Triều thực hiện Dự án xây dựng Công viên cây xanh tại ngã ba đường tránh thị trấn Đông Triều đã thu hồi 636,6m2 đất nông nghiệp do bà Nguyễn Thị Nhài, trú tại thôn 5, xã Đức Chính (Đông Triều) đang sử dụng. Số diện tích đất này bà Nhài được ông Vương Đức Thắng, Phó trưởng thôn 5, xã Đức Chính giao để sử dụng từ năm 2005. Hàng năm bà Nhài vẫn thực hiện nghĩa vụ nộp sản lượng đầy đủ. Đáng lưu ý là diện tích đất này nằm trong tổng diện tích 3.012m2 đất nông nghiệp đã được cấp GCNQSDĐ cho hộ ông Nguyễn Văn Hoà, xã viên HTX nông nghiệp Đức Chính, và ông Hoà đã trả lại cho xã từ năm 2004.
Khi Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện và chủ đầu tư là Ban Quản lý Dự án huyện Đông Triều kiểm đếm để lập phương án bồi thường GPMB đã căn cứ vào bản tự khai của các hộ dân; biên bản điều tra hiện trạng, biên bản xác minh nội dung kê khai về đất và tài sản trên đất do UBND xã Đức Chính xác nhận, để tham mưu cho UBND huyện ban hành phê duyệt phương án bồi thường. Do đó, ngày 15-4-2010, UBND huyện Đông Triều đã ban hành Quyết định số 298/QĐ-UBND phê duyệt phương án bồi thường, GPMB thực hiện Dự án xây dựng Công viên cây xanh tại ngã ba đường tránh thị trấn Đông Triều cho 35 hộ dân. Trong đó gia đình bà Nhài được bồi thường, hỗ trợ diện tích đất nông nghiệp là 636,6m2 với tổng số tiền 97.417.000 đồng. Bà Nhài đã nhận tiền bồi thường và bàn giao mặt bằng cho Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện.
Sau khi bà Nhài nhận tiền bồi thường, hỗ trợ, ông Nguyễn Văn Hoà có đơn kiến nghị với nội dung việc bồi thường, hỗ trợ diện tích 636,6m2 đất nông nghiệp cho bà Nhài là không đúng đối tượng và nếu được bồi thường thì ông là người có quyền được bồi thường. Khi nhận được đơn kiến nghị của ông Hoà, UBND xã Đức Chính và Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Đông Triều mới xác minh lại nguồn gốc sử dụng đất của bà Nhài. Trên cơ sở xác minh đó, tháng 12-2011 UBND huyện Đông Triều đã ban hành Quyết định số 1757/QĐ-UBND giảm trừ kinh phí đã phê duyệt phương án bồi thường trước đó của gia đình bà Nhài từ 97.417.000 đồng còn lại 9.804.000 đồng. Số tiền truy thu từ bà Nhài nộp vào ngân sách của UBND xã Đức Chính. Bà Nhài không chấp nhận việc phải trả lại số tiền trên nên viết đơn khiếu nại. Mặc dù UBND xã Đức Chính, UBND huyện Đông Triều đã giải thích nhiều lần nhưng bà Nhài không chấp nhận và tiếp tục viết đơn khiếu nại lên UBND tỉnh.
UBND tỉnh đã giao cho Thanh tra tỉnh xác minh nội dung vụ việc, trong đó tập trung vào nội dung xác minh nguồn gốc đất của bà Nhài. Kết quả kiểm tra cho thấy diện tích 636,6m2 đất nông nghiệp được thôn giao cho bà Nhài có nguồn gốc là đất của gia đình ông Hoà, được UBND huyện Đông Triều cấp GCNQSDĐ nông nghiệp từ năm 1997. Gia đình ông Hoà đã sử dụng và sau đó có đơn tự nguyện trả lại cho thôn 5, xã Đức Chính vào năm 2004. Từ thời điểm năm 2005 đến thời điểm thu hồi để thực hiện dự án, gia đình ông Hoà không sản xuất nông nghiệp và không thực hiện nghĩa vụ nộp sản lượng trên diện tích đất này, vì vậy ông Hoà không thuộc đối tượng được bồi thường.
Việc ông Phó trưởng thôn 5, xã Đức Chính giao diện tích 636,6m2 đất nông nghiệp của hộ gia đình ông Hoà cho hộ gia đình bà Nhài là không đúng thẩm quyền. Vì vậy không có cơ sở pháp lý để xác định thửa đất này thuộc quyền sử dụng hợp pháp của gia đình bà Nhài. Theo quy định tại khoản 2 Điều 45 Nghị định số 84/2007/NĐ-CP quy định bổ sung việc cấp GCNQSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai, nêu rõ: “Đất do lấn, chiếm và đất được giao, được cho thuê không đúng thẩm quyền kể từ ngày 1-7-2004 trở về sau thì người có hành vi lấn, chiếm hoặc được giao đất, thuê đất không đúng thẩm quyền không được bồi thường về đất khi thu hồi”. Tuy nhiên, xét thực tế gia đình bà Nhài có sử dụng, UBND huyện Đông Triều đã xem xét vận dụng hỗ trợ cho gia đình chi phí đầu tư, tôn tạo đất bằng 30% giá đất nông nghiệp cùng hạng và hỗ trợ 100% cây cối hoa màu là phù hợp theo quy định của UBND tỉnh.
Từ trường hợp của bà Nhài cho thấy, một vụ việc không phức tạp nhưng do việc làm thiếu nguyên tắc, thiếu trách nhiệm của cán bộ xã Đức Chính, của huyện Đông Triều trong công tác kiểm tra, giám sát việc theo dõi, quản lý đất nông nghiệp nên đã buộc chính quyền từ cơ sở đến tỉnh phải giải quyết hai lá đơn khiếu nại trong thời gian dài. Vụ việc nhỏ nhưng lãng phí lớn, đó là lãng phí về thời gian, công sức của cán bộ, của chính quyền và cả của công dân. Đây cũng là bất cập trong công tác giải quyết đơn thư khiếu nại, công tác quản lý đất đai mà chính quyền cơ sở, UBND huyện Đông Triều cần phải chấn chỉnh.
Đặng Nhung
