#ngành Than

Nơi những "vì sao" rực sáng ban ngày

Cùng với sự phát triển của địa phương, ngành than đang đứng trước những yêu cầu mới: các khu vực khai thác ngày càng xuống sâu, điều kiện địa chất phức tạp hơn; trong khi yêu cầu về năng suất, an toàn lao động, bảo vệ môi trường và chất lượng nguồn nhân lực ngày càng cao. Từ phương thức sản xuất phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công, ngành than đang từng bước đổi mới trên nền tảng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và các phương thức sản xuất hiện đại.

Ngành Than không chỉ là ngành công nghiệp chủ lực của Quảng Ninh mà còn là “cái nôi” nuôi dưỡng nhiều thế hệ văn nghệ sĩ Quảng Ninh. Từ đời sống lao động, chiến đấu và tình cảm của người thợ mỏ, nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật đã ra đời. Không ít văn nghệ sĩ trưởng thành từ chính những công trường, hầm mỏ của vùng Than.

Một buổi sáng đầu tháng 8/2026, Anh hùng Lao động Hà Văn Hồng trở lại phòng truyền thống Công ty Xây lắp mỏ - nơi lưu giữ những dấu tích của một thời ông cùng đồng đội làm việc ở Xí nghiệp Xây lắp Mông Dương.

Hơn 22 năm gắn bó với Phân xưởng Vận tải - Xếp dỡ (Công ty CP Vật tư - TKV), anh Trần Văn An (SN 1981), Thuyền trưởng Đoàn Hạ Long 23, luôn là chỗ dựa tin cậy của đồng nghiệp mỗi khi con tàu vươn khơi làm nhiệm vụ.

Trong dòng chảy phát triển của Quảng Ninh, than không chỉ là nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn trở thành nền tảng của một vùng công nghiệp, góp phần hình thành văn hóa Vùng mỏ và là động lực quan trọng của tăng trưởng.

Trong nhiều năm qua, ngành Than luôn quan tâm, chăm lo hoạt động văn hóa văn nghệ, tổ chức các phong trào, đầu tư cơ sở vật chất, phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng nhân tài, động viên, tạo điều kiện và hỗ trợ văn nghệ sĩ có năng khiếu, đam mê cống hiến.

Nhiều năm qua, các phong trào thi đua tại Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam luôn giữ vai trò động lực quan trọng. Từ “Giành năng suất kỷ lục”, “Đào lò nhanh”, “90 ngày đêm quyết thắng” đến “Lao động giỏi - Lao động sáng tạo”, “Cơ giới hóa - Tự động hóa - Tin học hóa”… hàng chục nghìn sáng kiến của thợ mỏ đã ra đời, góp phần làm lợi cho doanh nghiệp hàng nghìn tỷ đồng.

Ngành than luôn gắn với nhiều gian khó, vất vả, thậm chí hiểm nguy. Thế nhưng, trong nhiều gia đình ở Vùng mỏ, từ thế hệ này sang thế hệ khác, người ta vẫn tiếp tục lựa chọn gắn bó với ngành than. Họ truyền cho nhau không chỉ kinh nghiệm lao động mà còn tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm" - giá trị làm nên bản sắc của người thợ mỏ Quảng Ninh.

90 mùa than đã đi qua, từ cuộc Tổng bãi công của hơn 3 vạn thợ mỏ năm 1936, đến diện mạo của ngành Than hiện đại, hội nhập hôm nay, truyền thống “Kỷ luật và đồng tâm” vẫn luôn được gìn giữ và vun đắp qua nhiều thế hệ.

Trong quá trình phát triển, ngành Than đã tạo dựng một kho tàng di sản văn hóa vật thể phong phú, phản ánh sinh động lịch sử đấu tranh và cống hiến của đội ngũ công nhân mỏ đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong bối cảnh yêu cầu về phát triển xanh ngày càng cao, công tác xử lý nước thải mỏ của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) không còn dừng ở việc đáp ứng quy chuẩn môi trường mà đang từng bước đổi mới theo hướng tự động hóa, số hóa và quản lý đồng bộ toàn bộ quá trình xử lý chất thải. Một trong những đơn vị giữ vai trò “gác cửa môi trường” của ngành Than chính là Công ty TNHH MTV Môi trường - TKV.

Sau 6 ngày thi đấu sôi nổi, sáng 16/7, Vòng chung kết Giải cầu lông, bóng bàn phong trào TKV năm 2026 đã bế mạc và trao giải tại Nhà sinh hoạt mỏ, Công ty CP Than Hà Lầm.

Có lẽ ít ai biết rằng, trước khi một đường lò được mở, trước khi những dây chuyền khai thác hiện đại vận hành hay những đoàn xe chở than nối dài rời khai trường, đã có những con người lặng lẽ bám rừng, bám núi để tìm lời giải cho những bí mật nằm sâu hàng nghìn mét dưới lòng đất. Họ là những người thợ địa chất của Công ty CP Địa chất mỏ - Vinacomin, những người đang ngày đêm đi tìm tài nguyên cho Tổ quốc. 

Ngày 10/7, Đảng ủy Than Quảng Ninh tổ chức Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Đảng bộ Than Quảng Ninh (13/7/1996-13/7/2026). Đến dự buổi lễ có đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh; các đồng chí Phó Bí thư Tỉnh ủy; các Ủy viên BTV Tỉnh ủy, lãnh đạo Đảng ủy Bộ Tài chính, lãnh đạo Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam; lãnh đạo các sở, ngành, địa phương trong tỉnh.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đặt mục tiêu trở thành doanh nghiệp số vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các đơn vị trong ngành Than đang đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi số, phát huy hiệu quả công nghệ và dữ liệu số nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, tăng năng suất lao động.

Ở Vùng mỏ, có những người sinh ra và lớn lên cùng hình ảnh người cha trở về sau ca làm việc với gương mặt còn vương bụi than đen, cùng những câu chuyện về đường lò hun hút dưới lòng đất...

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị tuổi trẻ ngành Than đang phát huy mạnh mẽ vai trò xung kích, sáng tạo, trở thành lực lượng tiên phong trong hành trình chuyển đổi số của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam.

Các di tích quốc gia của ngành Than tại Quảng Ninh là những chứng tích tiêu biểu của lịch sử Vùng mỏ, nơi kết tinh và lan tỏa giá trị truyền thống “Kỷ luật và đồng tâm”. Không chỉ bồi đắp bản sắc văn hóa Quảng Ninh, những di sản này còn là nguồn lực văn hóa quan trọng cần được phát huy hiệu quả hơn nữa phục vụ cho nhiệm vụ phát triển Quảng Ninh hôm nay.

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Đảng ủy Than Quảng Ninh đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng các văn bản quan trọng, thể hiện quyết tâm xây dựng văn hóa ngành Than vừa giữ vững bản sắc truyền thống, vừa phát triển phù hợp với yêu cầu thời kỳ mới.