Về Quảng Trị, nhớ “một thời khói lửa”

May mắn cho chúng tôi - những đoàn viên thanh niên Chi đoàn Báo Quảng Ninh được cùng các cựu chiến binh trong cơ quan hành trình về chiến trường xưa và thăm viếng nghĩa trang liệt sĩ. Qua mỗi địa danh và mỗi lần thăm viếng, tôi lại có thêm nhiều cảm nhận và cảm xúc dâng trào... Song có lẽ, điều ghi nhận sâu sắc nhất trong tôi vẫn là tâm trạng háo hức khi trên đường về thăm Quảng Trị - vùng đất thép năm xưa của một thời đạn bom và khói lửa...

Không biết cùng chuyến đi, liệu ai đó có cùng chung tâm trạng như tôi? Bởi, cuộc hành trình này mang theo hai thế hệ. Đó là những cựu chiến binh, lớp người đi trước với một phần năm tháng, cuộc đời và cả bằng xương máu, gắn với mảnh đất miền Trung nói riêng và các địa danh khác nói chung trong cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc. Khác với họ, chúng tôi - lớp người “sinh sau đẻ muộn” chỉ biết Quảng Trị qua những trang sách báo. Có điều, nhìn vào ánh mắt và gương mặt mỗi người tôi đều thấy ánh lên niềm tự hào và mong muốn sớm được đặt chân lên mảnh đất lịch sử mang đầy huyền thoại này. Đặc biệt với những cựu chiến binh trong đoàn, khi có dịp hoài niệm về những năm tháng đã qua và kỷ niệm khó quên của một thời quân ngũ...

Tôi được biết, vài người trong số những cựu chiến binh tham gia chuyến đi này, vào cái thời Quảng Trị ngập tràn khói lửa, đạn bom, họ còn rất trẻ và đều tình nguyện “xếp bút nghiên” lên đường chiến đấu, bỏ lại phía sau gia đình, người thân và lãng mạn của tuổi trẻ, tình yêu... để xả thân nơi chiến trường ác liệt; nơi mỗi con đường, mỗi bước chân, nắm đất... đều ẩn sâu những mất mát, hy sinh của người lính để làm nên một Thành Cổ đầy máu lửa cho độc lập, tự do của Tổ quốc hôm nay. Vậy mà giờ đây, khi đã ở tuổi trên dưới năm mươi, họ vẫn cùng những đoàn viên thanh niên chúng tôi hát vang những bài ca cách mạng; như muốn hun lại khí thế hào hùng của một thời hành quân ra trận, át đi cái nóng của gió Lào và nắng lửa miền Trung.

Ngồi trên xe, bên tôi là một cựu chiến binh, tuổi ngoại ngũ tuần, quê gốc Yên Hưng. Gương mặt ông sạm đen bởi năm tháng chiến tranh để lại. Vốn là một tiểu đội trưởng trực tiếp tham gia chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị, hơn ai hết, ông hiểu rõ những đau thương mất mát của quân ta trong những ngày chiến đấu giữ Thành. Giọng bồi hồi, ông kể tôi nghe chuyện chiến đấu trên chiến trường Quảng Trị, về cái “cối xay thịt” mang tên Thành Cổ, về phản kích của địch khi quân ta giữ Thành với những đợt rải thảm của máy bay B52; sự tàn phá của các loại vũ khí tối tân khác v.v...  Kể rồi, ông ngồi im, mặt hướng về phía trước với đôi mắt rưng rưng, hoài tưởng...

Đến Quảng Trị, nghỉ một đêm sau chặng đường dài, đoàn chúng tôi lên đường viếng thăm Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, Nghĩa trang đường 9. Dọc đường, tôi cảm nhận được sự xúc động của các cựu chiến binh khi xe qua Cồn Tiên, Dốc Miếu, Đông Hà... những địa danh từng làm khiếp vía quân thù và là điển hình nghệ thuật chọn thời cơ tiến công quân sự của ta. Nhìn bàn tay họ chỉ, nghe những gì họ nói về những trận chiến đấu ác liệt năm xưa, tôi thấy đồng cảm với họ khi cùng chung tâm trạng và cảm xúc.

Nghĩa trang Trường Sơn - những ngôi mộ liệt sĩ nằm bình yên bên những tán cây, đều đặn, thẳng tắp và nghi ngút khói hương dưới bàn tay chăm sóc của đồng đội và người thân. Thật cảm động khi tại đây tôi được chứng kiến vài người, tận tâm với cây bút trong tay cẩn thận tô lại những dòng chữ ghi trên bia mộ mà đôi chỗ đã bị mờ theo năm tháng. Điều đó như một lời nhắc nhở chúng tôi đừng quên những gì có được khi vẫn còn bao người phải xa quê nằm đó... Bất chợt, trong gió thoảng cây rừng tôi nghe tiếng một cựu chiến binh bên những nấm mộ liệt sĩ Quảng Ninh: “Đứng trước vong linh của những người anh hùng, chúng tôi biết ơn sự hy sinh cho đất nước, cho dân tộc của các anh. Mong các anh hãy bình tâm yên nghỉ. Chúng tôi, những người còn sống xin nguyện sẽ ghi nhớ công ơn này...”.

Buổi chiều, chúng tôi đến thăm Thành Cổ Quảng Trị. Không đến, khó có thể hình dung được mức độ ác liệt mà bom đạn rải xuống nơi đây. Nhiều toà nhà kiên cố là vậy mà sau những đợt phản kích của quân thù bỗng chốc trở thành cát bụi. Một bức tường, thậm chí một viên gạch cũng không còn lành lặn. Chỉ có đoạn tường thành bao quanh Thành Cổ là còn trụ vững nhưng mang trên mình bao dấu vết chiến tranh. Nhìn một số cựu chiến binh thận trọng đưa tay sờ từng viên gạch, hay gọi nhau để chỉ cho xem một vết nứt, một dòng chữ ghi trên tường thành mới hay chiến tranh quả là khốc liệt. Bên kia, một vài người của đoàn khách tham quan khác đưa nhau đến chiếc hầm bê tông, nơi họ đã từng trụ lại để chiến đấu với địch và cũng là nơi họ gọi “nhà mình”. Tôi thấy với họ không chỉ đơn thuần là Thành Cổ mà còn là mái nhà xưa, là xương, là thịt và không chỉ riêng ai, nơi đây với hơn 80 ngày đêm ác liệt quần nhau với địch, giành giật từng mét đất, bảo vệ Thành Cổ, trụ vững trong vòng vây bom đạn của quân thù. Dưới lớp cỏ non Thành Cổ hôm nay, có biết bao chiến sĩ nằm xuống. Ngã ba Long Hưng, bến sông Thạch Hãn... cũng bị bom địch tàn phá, cướp đi sinh mạng bao người... để hôm nay về thăm, một cựu chiến binh đã nghẹn ngào:

“Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
Có tuổi đôi mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm...”

Tôi hiểu, chính nhờ những hy sinh ấy, nhờ máu của những chiến sĩ chảy trong Thành Cổ và trên khắp chiến trường Miền Nam đã làm nên chiến thắng vẻ vang cho dân tộc. Qua hơn 30 năm và mặc dù chiến tranh đã lùi xa, nhưng vết thương vẫn chưa lành trong lòng những người dân Quảng Trị. Thành Cổ hôm nay đã được tôn tạo và xây dựng lại. Tuy nhiên, những dấu ấn khó phai của hơn 80 ngày đêm máu lửa và những năm tháng chiến đấu đầy khó khăn và gian khổ cho sự trường tồn của dân tộc vẫn còn đó, như một không gian gợi nhớ trên mảnh đất, con người Quảng Trị hôm nay.