Cách xưng hô thầy, cô - em/con (thường dùng ở trường phổ thông) có còn phù hợp trong môi trường ĐH?
Những lựa chọn khác nhau
Hiện nay, trong nhiều trường ĐH, đã có một số sinh viên (SV) xưng "tôi" với thầy cô giáo tại các buổi thuyết trình, bảo vệ đề tài và khi tranh luận. Tuy nhiên, đa số SV vẫn chọn cách tự xưng quen thuộc là "em/con". Bạn Tường Vy, SV khoa Ngôn ngữ và văn hóa học trường ĐH Hoa Sen (TP.HCM) cho rằng: “Em thích xưng "con" với thầy cô, vì nó tạo cảm giác gần gũi hơn để trao đổi với thầy cô những vấn đề em còn thắc mắc. Xưng "tôi" thì có vẻ trịnh trọng với thầy cô mình quá! Theo em, việc xưng hô không quan trọng bằng việc thầy cô tiếp xúc với em bằng thái độ như thế nào".
Trái ngược với cách nghĩ trên, bạn học của Tường Vy là Tuấn Cường thì chọn cách xưng "tôi" với thầy cô. Cường cho biết: "Tôi thường xưng tôi với thầy cô khi thuyết trình. Tôi thấy việc SV xưng "tôi" với thầy cô khi phát biểu ý kiến là rất hay. Khi xưng "tôi", tôi cảm thấy có đủ sức mạnh, tự tin để bảo vệ lý luận, cái tôi và cái riêng của mình". Ý kiến của Tuấn Cường được một SV khoa Khoa học và công nghệ (ĐH Hoa Sen) đồng ý: "12 năm học phổ thông, chúng tôi xưng "em/con" với thầy cô. Lên ĐH, xưng là "tôi", tôi cảm thấy mình lớn lên, tự tin hơn để khẳng định mình. Theo tôi, nhiều bạn còn duy trì cách xưng hô cũ, có thể do thói quen, cũng có thể vì e ngại thầy cô còn phản cảm với cách xưng hô mới khá "dân chủ" này chăng?".
Khuyến khích SV xưng "tôi"
Tại hội thảo "Xưng hô trong trường ĐH" do trường ĐH Hoa Sen tổ chức tại TP.HCM sáng 21.8, nhiều giảng viên, SV trong và ngoài nước đã có cuộc thảo luận sôi nổi xung quanh việc xưng hô giữa giáo viên và SV.
Theo giáo sư Vũ Đức Vượng (giảng viên trường De Anza College, California, Mỹ), cách xưng hô thầy, cô - em/con ở trường phổ thông không còn phù hợp với môi trường ĐH, vì SV là người đã trưởng thành và mục đích quan trọng của giáo dục ĐH là trang bị cho SV khả năng tư duy độc lập. Ông chia sẻ: “Ở ĐH, SV tự học là chính, giáo viên là người hướng dẫn hơn là người chỉ đạo. Theo tôi, nếu giáo viên không để cho SV quyền tự suy tư và tự đi tới kết luận, thì người giáo viên chưa giúp họ trưởng thành. Mà đó là hành trang quan trọng nhất, bởi họ sẽ dùng nó cả cuộc đời. Thầy muốn giúp trò xây dựng tư duy độc lập, thì trong mối quan hệ, thầy trò phải cân bằng với nhau. Cách xưng hô thầy, cô - em/con ngay từ đầu đã đặt ra cái thế không cân bằng. Đối chất với nhau mà không ở thế cân bằng thì rất khó. Thay đổi cách xưng hô giữa thầy trò theo hướng bình đẳng hơn giúp thay đổi cách tư duy tích cực hơn ở SV".
Nhà văn Nguyên Ngọc, người sáng lập, Chủ tịch HĐQT trường ĐH tư thục Phan Châu Trinh (Quảng Nam) cùng đồng tình với ý kiến trên: "Mục đích của bậc ĐH là đào tạo ra những con người độc lập, tự chủ trong suy nghĩ. Trong xưng hô, nếu mình không coi SV là người đã trưởng thành, không trao cho họ tư thế chủ động thì sẽ khó mà đạt mục đích ấy. Trong khuôn viên trường ĐH tư thục Phan Châu Trinh, chúng tôi khuyến khích SV xưng "tôi" khi đối thoại với thầy cô, và thầy cô gọi SV là "các anh, các chị". Tuy nhiên, cả SV và thầy cô đều không dễ thay đổi thói quen xưng hô cũ".
Khuyến khích SV xưng "tôi", nhưng không bắt buộc và không áp đặt, tiến sĩ Bùi Trân Phượng (ĐH Hoa Sen) công nhận rằng cách xưng hô là một thói quen văn hóa ăn rất sâu, mà việc thay đổi là khá khó: "SV có nhiều lựa chọn xưng hô với giáo viên. Các bạn hãy lựa chọn lối xưng hô nào đạt hiệu quả giao tiếp cao nhất, giúp mình tự tin và tốt cho việc xây dựng tư duy tự chủ của mình nhất".
