Một trong những dấu ấn cho thấy tinh thần tiên phong của Quảng Ninh trong thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về “Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo” là việc sớm triển khai sắp xếp, tinh gọn mạng lưới trường lớp phù hợp thực tế vận hành của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Dù trong quá trình triển khai có không ít những khó khăn, song với nguyên tắc xuyên suốt là đặt quyền lợi, điều kiện học tập và sự phát triển của học sinh ở vị trí trung tâm, Quảng Ninh đã kiên định thực hiện chủ trương từng bước chắc chắn, bám sát tình hình thực tế, chủ động tháo gỡ khó khăn, ổn định tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở giáo dục. Qua đó, góp phần xây dựng hệ thống giáo dục theo hướng hiện đại, đồng bộ, đặt nền tảng vững chắc cho quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong giai đoạn mới.
Mục tiêu cao nhất vì quyền lợi học sinh
Nghị quyết số 71-NQ/TW yêu cầu sắp xếp mạng lưới trường lớp phù hợp, giảm đầu mối, tập trung nguồn lực, bảo đảm điều kiện học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh ở mọi vùng miền. Cụ thể hóa yêu cầu này, Quảng Ninh xác định rà soát, sắp xếp, tinh gọn mạng lưới cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn thành phố, với mục tiêu cao nhất là bảo đảm điều kiện học tập và quyền lợi của học sinh.
Trước thời điểm 1/7/2025, toàn thành phố có 626 cơ sở giáo dục từ mầm non đến giáo dục thường xuyên (trong đó có 571 cơ sở giáo dục công lập, 55 cơ sở giáo dục tư thục). Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, toàn thành phố có 522 trường mầm non, tiểu học, THCS công lập thuộc cấp xã quản lý. Song số cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, THCS trên mỗi địa bàn phân bổ không đồng đều, không đảm bảo mức tối ưu về quy mô của một cơ sở giáo dục. Cụ thể: 10 đơn vị cấp xã có không quá 5 cơ sở giáo dục; trong khi 7 đơn vị có trên 15 cơ sở giáo dục. Tại một số đơn vị cấp xã, tổng số nhóm/lớp của các cơ sở giáo dục công lập tương đối nhỏ, chưa vượt quá quy mô tối đa của một cơ sở giáo dục. Cụ thể: 12 đơn vị có dưới 30 nhóm/lớp mầm non; 11 đơn vị có không quá 40 lớp tiểu học; 33 đơn vị có không quá 45 lớp THCS... Những bất cập này đặt ra yêu cầu sắp xếp, tinh gọn đầu mối, nâng cao năng lực quản lý, sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ và cơ sở vật chất, phù hợp với điều kiện thực tế và yêu cầu vận hành của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục công lập được Quảng Ninh chuẩn bị từ tháng 4/2025 và tiến hành từ giữa tháng 10/2026. Việc sắp xếp được triển khai đồng loạt, theo hướng giảm 50% số cơ sở giáo dục công lập thuộc UBND cấp xã quản lý. Chủ trương được Quảng Ninh quán triệt, xuyên suốt trong quá trình sắp xếp là việc giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh vẫn diễn ra bình thường tại điểm trường hiện tại. Học sinh học ở đâu vẫn học ở đó, giáo viên dạy ở đâu vẫn dạy ở đó, tuyệt đối không để học sinh nào bị ảnh hưởng, phải đi học nơi khác do việc sáp nhập.
Mặc dù thành phố đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước, trên cơ sở lấy ý kiến nhân dân, đội ngũ nhà giáo, các bên liên quan song khi bắt đầu thực hiện việc sắp xếp lại các cơ sở giáo dục, chủ trương này vẫn gặp phải những băn khoăn từ một bộ phận nhân dân, cán bộ, giáo viên. Những lo ngại tập trung vào những vấn đề thiết thực sau sáp nhập như: Quy mô trường lớp thay đổi ra sao, việc tổ chức dạy học có bị xáo trộn, đội ngũ, bộ máy quản lý được bố trí thế nào và quan trọng nhất là điều kiện học tập của học sinh, chất lượng giáo dục có được đảm bảo.
Không chỉ có phụ huynh, học sinh, với đội ngũ giáo viên, đặc biệt là đội ngũ cán bộ quản lý cũng không tránh khỏi những tâm tư từ quá trình sắp xếp trường lớp. Việc thay đổi mô hình tổ chức, phân công nhiệm vụ và bố trí đội ngũ khiến không ít cán bộ, giáo viên phải đối diện với những thay đổi trong công việc, tác động đến hoạt động của nhà trường và quyền lợi của đội ngũ.
Thực tế tại một số xã, phường, nếu phương án hợp nhất 3-4 trường thành 1 trường hoặc sáp nhập các trường có quy mô tối đa với nhau cũng đặt ra những vấn đề một số trường có số lớp hoặc số điểm trường vượt quy mô quy định tại Thông tư số 13/2020/TT-BGDĐT và Thông tư số 23/2024/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT.
Những vấn đề phát sinh từ thực tiễn đòi hỏi quá trình sắp xếp không chỉ tính toán cơ học để giảm đầu mối mà phải đặt trong tổng thể yêu cầu bảo đảm điều kiện dạy học, tổ chức bộ máy và quyền lợi của học sinh, giáo viên. Trước những băn khoăn đó, Quảng Ninh không lựa chọn cách làm nóng vội, tuyệt đối không đặt mục tiêu giảm đầu mối lên trên chất lượng giáo dục.
Từ chủ trương của thành phố đến cách làm của cơ sở, mỗi phương án đều được cụ thể hóa bằng quá trình khảo sát thực tiễn, tính toán kỹ lưỡng, đối thoại và đánh giá tác động trước khi triển khai. Tại phường Hạ Long, từ tháng 10/2025, thực hiện tinh gọn lại mạng lưới trường công lập từ cấp mầm non đến THCS, phường đã sắp xếp 11 trường còn 5 trường. Quá trình triển khai, Ban Thường vụ Đảng ủy phường đã trực tiếp làm việc với tập thể ban giám hiệu, đội ngũ giáo viên trên địa bàn để phổ biến, quán triệt phương án sắp xếp, sáp nhập đảm bảo theo quy định, hướng dẫn của trung ương, của tỉnh và phù hợp thực tiễn của địa phương. Xác định, đây là nhiệm vụ lớn, tác động diện rộng và trực tiếp đến cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên tại các trường học, phường đã rà soát hiện trạng từng trường, đánh giá tác động nhiều chiều, lắng nghe ý kiến của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên.
Đồng chí Hoàng Bá Nam, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Hạ Long, cho biết: Khi sắp xếp lại mạng lưới trường học, phường không đặt mục tiêu giảm đầu mối bằng mọi giá mà rà soát kỹ từng trường trên cơ sở quy mô học sinh, đội ngũ cán bộ, giáo viên, cơ sở vật chất và điều kiện đi lại của người học. Những đơn vị có điều kiện phù hợp mới thực hiện sáp nhập, đồng thời tính toán phương án sử dụng hiệu quả đội ngũ và cơ sở vật chất sau sắp xếp. Cách làm là tinh gọn bộ máy nhưng phải tạo sự đồng thuận, giữ ổn định hoạt động dạy và học, hạn chế xáo trộn và quan trọng nhất là học sinh phải được hưởng lợi nhiều hơn từ việc tổ chức lại.
Đến ngày 15/10/2025, Quảng Ninh đã hoàn thành sắp xếp mạng lưới trường lớp tại 52/52 địa phương; 2 xã Hải Hòa và Cái Chiên không thuộc diện sắp xếp do đã tinh giản đầu mối trước đó. Sau sắp xếp, toàn thành phố giảm 280/570 (tương ứng 49,12%) cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên. Trong đó: Khối trực thuộc UBND cấp xã giảm 265/520 cơ sở giáo dục, đạt 51%; khối trực thuộc Sở GD&ĐT giảm 15/50 cơ sở giáo dục.
Từ thực tiễn Quảng Ninh đến kinh nghiệm cho cả nước
Mặc dù đối mặt với những khó khăn trong quá trình triển khai, Quảng Ninh thực hiện sắp xếp các cơ sở giáo dục một cách thận trọng; lắng nghe, tiếp thu ý kiến của các bên liên quan để có các phương án phù hợp với thực tế từng địa bàn. Sau một năm thực hiện sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn thành phố Quảng Ninh đã đạt được kết quả tích cực bước đầu. Số trường đã được tinh gọn hơn, khắc phục tình trạng quy mô trường nhỏ, lẻ, manh mún, khắc phục tỷ lệ học sinh/lớp, lớp/trường đang thấp hơn trung bình chung. Các địa phương tiết kiệm kinh phí trung gian để tập trung đầu tư chăm lo cho giáo viên, học sinh. Đặc biệt, những lo ngại về sự xáo trộn trong hoạt động dạy và học từng được đặt ra đã được giải tỏa. Các cơ sở giáo dục nhanh chóng ổn định tổ chức, duy trì hoạt động dạy học. Học sinh vẫn học tập tại điểm trường hiện tại, không thay đổi lớp, thầy, cô giáo, lịch học.
Tính đến ngày 15/10/2025, toàn tỉnh đã hoàn thành sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục công lập cấp xã. Trong đó, các địa phương hoàn thành sắp xếp 520 trường học từ mầm non đến THCS thành 255 trường học, giảm 265 trường; khối trực thuộc Sở GD&ĐT hoàn thành sắp xếp 18 cơ sở giáo dục thành 3 cơ sở theo đúng kế hoạch. Việc sắp xếp được triển khai bài bản, đúng quy trình, tuân thủ nghiêm chủ trương của trung ương và tỉnh, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn, không làm gián đoạn, ảnh hưởng đến hoạt động học tập của học sinh, mục tiêu cao nhất là nâng cao chất lượng dạy và học, vì lợi ích của học sinh.
Cùng với đó, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên được cơ cấu lại, giảm tình trạng dàn trải, từng bước khắc phục tình trạng thừa, thiếu cục bộ, đồng thời được phân công giảng dạy linh hoạt, hợp lý hơn theo hướng dạy liên trường. Số cán bộ quản lý dôi dư sau sáp nhập là 651 người, được bố trí lại phù hợp với năng lực, trình độ chuyên môn và yêu cầu vị trí việc làm, qua đó phát huy tốt hơn hiệu quả công tác. Cụ thể: Bố trí làm giáo viên 115 người, giải quyết nghỉ chế độ (nghỉ hưu, tinh giản) 50 người, bố trí sang các cơ quan, đơn vị khác 114 người; hiện nay số cán bộ quản lý dôi dư còn lại là 372 người. Đáng chú ý, trong quá trình triển khai, nhiều cán bộ quản lý chủ động, tự nguyện nhường vị trí người đứng đầu cho lớp cán bộ trẻ.
Điển hình như tại Mông Dương, sau khi Trường Tiểu học Mông Dương sáp nhập với Trường Tiểu học Nguyễn Trãi, cô giáo Phạm Thị Tin, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Mông Dương là giáo viên có 32 năm cống hiến trong ngành giáo dục, trong đó có 9 năm làm cán bộ quản lý, đã xung phong nhường vị trí đứng đầu nhà trường cho cán bộ trẻ hơn.
Cô giáo Phạm Thị Tin chia sẻ: Khi chủ trương sáp nhập các trường được triển khai, với tinh thần đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân, tôi tự nguyện, xung phong nhận nhiệm vụ ở vị trí Phó Hiệu trưởng nhằm tạo điều kiện cho đội ngũ cán bộ quản lý trẻ có cơ hội phát huy năng lực, tiếp nối và phát triển truyền thống của nhà trường. Tôi tin rằng, vì tập thể, vì học sinh thân yêu, thì dù ở vị trí nào, bản thân tôi cũng cống hiến và đóng góp tốt nhất cho sự nghiệp giáo dục địa phương.
Từ cách làm sát thực tế, lấy việc học của học sinh làm mục tiêu, đồng thời tạo được sự đồng thuận, ủng hộ của đội ngũ giáo viên đã giúp Quảng Ninh giữ vững hoạt động dạy và học sau sáp nhập. Năm học 2025-2026, 100% trẻ mầm non, học sinh tiểu học được học 2 buổi/ngày; 54/54 xã, phường, đặc khu đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học và THCS mức độ 3. Tỷ lệ học sinh THCS học 2 buổi/ngày đạt 52,28%. Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia THPT có 82 học sinh đoạt giải. Những kết quả này cho thấy sau một cuộc sắp xếp lớn, hoạt động dạy và học vẫn được duy trì, chất lượng giáo dục không bị ảnh hưởng bởi tinh gọn đầu mối.
Thực tế cho thấy, khi Quảng Ninh thực hiện sắp xếp các cơ sở giáo dục, hàng loạt vấn đề khó khăn đã phát sinh. Đó là các yêu cầu về quy mô trường sau sáp nhập, việc bố trí lại điểm trường, cán bộ quản lý, giáo viên và làm thế nào để tạo sự đồng thuận, giữ ổn định việc học của học sinh... Và Quảng Ninh đã phải giải quyết những vấn đề đó ngay từ năm 2025. Địa phương chuẩn bị phương án từ sớm, rà soát từng địa bàn, lấy ý kiến nhân dân, đội ngũ nhà giáo và các bên liên quan, đồng thời xác định rõ nguyên tắc sắp xếp là không làm gián đoạn việc học, bảo đảm chế độ, chính sách đối với học sinh, giáo viên và sắp xếp các trường trong cùng địa bàn. Nhờ vậy, khi hoàn thành sắp xếp vào ngày 15/10/2025, Quảng Ninh không chỉ đạt mục tiêu giảm đầu mối mà còn có một năm thực tế để theo dõi, đánh giá những tác động sau sáp nhập.
Chính vì thế, Quảng Ninh là một trong những thực tiễn đi trước được ngành Giáo dục chia sẻ tại các hội nghị cấp quốc gia. Tại cuộc họp của Bộ GD&ĐT với giám đốc các sở GD&ĐT tháng 7/2026, Quảng Ninh đã chia sẻ 6 nguyên tắc trong quá trình sắp xếp, chia sẻ kết quả sau một năm, địa phương giảm 280/570 trường học và 825 cán bộ quản lý giáo dục. Và tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 ngày 27/8/2026, lãnh đạo Quảng Ninh đã chia sẻ kinh nghiệm tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục, trong đó nhấn mạnh việc hài hòa ba mục tiêu: Tạo cơ hội học tập cho mọi người học, ưu tiên nguồn lực cho địa bàn còn khó khăn và tạo động lực phát triển giáo dục chất lượng cao.
Thực tiễn của Quảng Ninh càng có ý nghĩa khi cả nước bước vào giai đoạn tiếp tục sắp xếp mạng lưới trường lớp. Bộ GD&ĐT xác định việc sắp xếp phải thực hiện có lộ trình, có thí điểm, đánh giá ưu điểm, hạn chế, dự báo khó khăn và rút kinh nghiệm trước khi triển khai trên diện rộng. Theo lộ trình được Bộ hướng dẫn, giai đoạn thí điểm được hoàn thành trước ngày 30/8/2026, đánh giá và rút kinh nghiệm trước ngày 30/12/2026, sau đó tiếp tục sáp nhập, hợp nhất các cơ sở giáo dục từ ngày 30/3/2027 trên cơ sở kết quả giai đoạn thí điểm. Theo Bộ GD&ĐT, việc tiếp tục sắp xếp mạng lưới trường lớp phải thực hiện theo lộ trình “thí điểm trước, đại trà sau”, đồng thời phải đánh giá ưu điểm, hạn chế và rút kinh nghiệm từ những mô hình đã triển khai, kinh nghiệm từ những địa phương đã làm sớm trở thành nguồn thực tiễn quan trọng cho giai đoạn tiếp theo. Bộ dự kiến thí điểm tại 15 địa phương trước tháng 12/2026, sau đó triển khai đại trà trong quý I/2027.
Thứ trưởng Thường trực Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng đánh giá cao những kết quả đạt được trong công tác sắp xếp bộ máy, mạng lưới trường lớp tại các địa phương thời gian qua, đồng thời nhấn mạnh: “Trong thời gian tới, việc tiếp tục sắp xếp bộ máy, mạng lưới trường lớp là cần thiết, bắt buộc phải làm và phải làm một cách hợp lý, có lộ trình, có thí điểm, phù hợp với bối cảnh, thực tiễn”.
Trong lộ trình đó, Quảng Ninh có một lợi thế của địa phương đi trước, làm trước. Những câu hỏi khó đã được đặt ra sớm, những vướng mắc đã xuất hiện trong thực tế và nhiều cách xử lý đã được kiểm nghiệm qua một năm vận hành. Những gì địa phương đã làm, những vấn đề đã gặp và cách giải quyết đã trở thành kinh nghiệm thực tế được chia sẻ ở cấp ngành, góp thêm cơ sở để các địa phương nhận diện vấn đề, lựa chọn cách làm phù hợp và điều chỉnh trong quá trình thí điểm, triển khai trên phạm vi cả nước.
Đó cũng là cách Quảng Ninh cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW, dám làm những việc khó vì học sinh, từ thực tiễn để giải quyết những vấn đề thực tiễn và góp thêm kinh nghiệm cho quá trình triển khai trên cả nước.
Thực hiện: Lan Anh - Minh Thu - Nguyễn Dung
Trình bày: Đỗ Quang
