Rác thải nhựa trôi nổi trên đại dương từ lâu được xem là “sát thủ thầm lặng” đối với sinh vật biển. Nhưng mức độ gây hại thực sự đến đâu? Một nghiên cứu mới công bố cho thấy câu trả lời còn đáng sợ hơn nhiều so với những gì chúng ta hình dung.
Theo báo cáo của tổ chức phi lợi nhuận Ocean Conservancy đăng trên Proceedings of the National Academy of Sciences, chỉ một lượng nhựa nhỏ hơn ba viên đường cũng có thể giết chết một con hải âu cổ rụt Đại Tây Dương (Atlantic puffin). Ông Erin Murphy - chuyên gia về rác thải nhựa đại dương của Ocean Conservancy nhận định: “Ngưỡng gây tử vong này thấp hơn rất nhiều so với những gì chúng ta dự đoán”.
Để đưa ra kết luận trên, các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu khám nghiệm của hơn 10.000 động vật biển từ hàng chục nghiên cứu và cơ sở dữ liệu toàn cầu, trong đó nguyên nhân tử vong và lượng nhựa trong cơ thể được ghi lại một cách đầy đủ. Phần lớn trong số này được phát hiện khi mắc cạn hoặc dính bẫy trong quá trình đánh bắt.
Từ khối dữ liệu khổng lồ này, nhóm nghiên cứu xây dựng mô hình liên hệ giữa lượng nhựa nuốt phải và khả năng tử vong – tính theo số mảnh, thể tích nhựa so với kích thước đường tiêu hóa, cũng như loại nhựa từng loài phải đối mặt. Kết quả cho thấy chim biển bị ảnh hưởng nặng nhất bởi cao su và nhựa cứng. Chỉ 6 mảnh nhựa nhỏ hơn hạt đậu đã làm xác suất tử vong của chúng lên tới 90%. Trong khi đó, rùa biển đặc biệt dễ bị tổn thương bởi nhựa mềm, nhất là túi nylon. Động vật có vú như cá voi chịu rủi ro lớn từ túi nylon và ngư cụ bị bỏ lại trên biển. Đáng lo ngại hơn, 50% số động vật được phân tích thuộc các loài đang bị đe doạ, dễ tổn thương hoặc nguy cấp.
Ông Murphy cũng nhấn mạnh nghiên cứu trên mới chỉ tính đến các trường hợp tử vong cấp tính, khi đường tiêu hoá bị tổn thương nghiêm trọng do vật nhựa. Ngoài ra, các tác động mãn tính từ hóa chất trong nhựa hay nguy cơ vướng mắc khiến động vật kiệt sức và chết đuối hoặc tổn thương kéo dài qua nhiều tháng... đều chưa được đưa vào phân tích. Ông khẳng định: “Ô nhiễm nhựa là mối đe dọa mang tính sinh tồn đối với động vật biển và con số trong nghiên cứu này chỉ là phần nổi của tảng băng”.
Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), trong năm 2019 có tới 6 triệu tấn nhựa chảy vào sông ngòi, hồ nước và đại dương. Trong khi đó, sự chú ý của công chúng gần đây tập trung nhiều vào vi nhựa và hạt nano nhựa – đã được phát hiện từ rãnh Mariana đến cơ thể con người.
Tuy nhiên, theo Giáo sư ngành Hải dương học Kara Lavender-Law làm việc tại Hiệp hội Giáo dục Biển, rác nhựa cỡ lớn vẫn là mối đe dọa trực tiếp. Bà nêu rõ: “Chuyển hướng quan tâm sang vi nhựa là hợp lý, nhưng không có nghĩa rủi ro từ các mảnh nhựa lớn đã giảm đi”.
Các tác giả kỳ vọng kết quả nghiên cứu sẽ giúp củng cố những chương trình giám sát và xác định các loại vật liệu cần ưu tiên hạn chế – như bóng bay, túi nylon hay bao bì mềm – nhằm giảm thiểu nguy cơ tử vong nhanh ở động vật biển.
