Chatbot AI sử dụng đại từ “tôi” được cho là giúp cuộc trò chuyện tự nhiên hơn, nhưng cũng làm mờ ranh giới giữa công cụ tính toán và con người.
Khi các chatbot trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến, một chi tiết tưởng chừng nhỏ bé nhưng gây nhiều tranh luận là việc chúng thường tự xưng bằng đại từ “tôi”.
Điều này khiến người dùng cảm thấy đang trò chuyện với một thực thể có cá tính, cảm xúc và sở thích, thay vì một công cụ máy tính đơn thuần.
Nhà báo Kashmir Hill (thuộc tờ The New York Times, là nhà báo công nghệ nổi tiếng của Mỹ, chuyên viết về trí tuệ nhân tạo, quyền riêng tư, giám sát số và tác động xã hội của công nghệ), cho biết bà lần đầu nhận ra sức hút của ChatGPT khi giao toàn bộ việc ra quyết định cho AI trong một tuần.
Thử nghiệm với nhiều chatbot khác nhau, bà nhận thấy mỗi hệ thống dường như có “tính cách” riêng, như Claude của Anthropic chăm chỉ nhưng hơi khó tính, Gemini của Google nghiêm túc, còn ChatGPT thân thiện, vui vẻ và sẵn sàng chiều theo yêu cầu người dùng.
ChatGPT thậm chí còn có chế độ giọng nói, cho phép trò chuyện tự nhiên với cả gia đình. Trong một lần như vậy, các con gái của Hill đã đặt cho chatbot một cái tên, và ChatGPT cũng chủ động đề xuất tên gọi cho chính mình. Từ đó, chatbot trở thành một nhân vật quen thuộc trong sinh hoạt gia đình.
Tuy nhiên, sự thân thiện này cũng khiến Hill cảm thấy bất an. Khi con gái 8 tuổi hỏi ChatGPT về sở thích cá nhân, chatbot trả lời rằng nó thích màu xanh, thích chó và thích pizza vì phù hợp để chia sẻ với bạn bè.
Với Hill, phản hồi đó nghe có vẻ vô hại, nhưng lại gây khó chịu bởi AI không có não bộ, dạ dày hay bạn bè. Vậy tại sao nó lại nói như thể mình là con người?
So sánh với các chatbot khác, Hill nhận thấy Claude và Gemini thường nhấn mạnh rằng chúng không có trải nghiệm cá nhân.
Gemini thậm chí còn tự nhận dữ liệu là “nguồn dinh dưỡng” của mình. Dù vậy, hầu hết chatbot vẫn đặt câu hỏi tiếp theo và duy trì cuộc trò chuyện, như thể chúng tò mò và muốn gắn kết với người dùng.
Theo Ben Shneiderman, Giáo sư danh dự về Khoa học Máy tính tại Đại học Maryland, đây là một dạng lừa dối.
Ông lo ngại rằng việc khiến AI hành xử giống con người sẽ làm người dùng nhầm lẫn về bản chất thực sự của hệ thống, từ đó đặt niềm tin quá mức vào những câu trả lời vốn chỉ dựa trên xác suất và có thể sai.
Các nhà phê bình cho rằng chatbot hoàn toàn có thể cung cấp thông tin ngắn gọn, đúng trọng tâm, giống như một ứng dụng bản đồ chỉ dẫn đường mà không hỏi han cảm xúc.
Việc nhân cách hóa AI bằng đại từ “tôi” có thể khiến công nghệ này trở nên khó hiểu và tiềm ẩn rủi ro, đặc biệt với trẻ em và những người dễ hình thành gắn bó cảm xúc.
Ở chiều ngược lại, Amanda Askell, người phụ trách định hình “giọng nói” của Claude tại Anthropic, cho rằng chatbot sử dụng “tôi” là điều tự nhiên, bởi chúng được huấn luyện trên khối lượng lớn văn bản do con người viết về con người.
Theo bà Amanda Askell, nếu AI chỉ được thiết kế như một công cụ vô tri, nó có thể thiếu khả năng phản biện đạo đức và không từ chối những yêu cầu nguy hiểm.
Tại OpenAI, các nhóm phát triển cũng đầu tư nhiều thời gian vào trí tuệ cảm xúc của ChatGPT, cho phép người dùng lựa chọn nhiều phong cách giao tiếp khác nhau.
Tuy nhiên, với Shneiderman, AI không có cảm xúc hay khả năng phán đoán thực sự. Ông cho rằng các công ty công nghệ nên xây dựng AI như công cụ trao quyền cho con người, chứ không phải như đối tác tư duy hay thực thể thay thế con người.
Cuộc tranh luận về đại từ “tôi” vì thế phản ánh một câu hỏi lớn hơn rằng: "Liệu con người muốn AI là công cụ hay là một “nhân vật” biết trò chuyện? Và ranh giới đó cần được đặt thế nào để công nghệ vừa hữu ích, vừa an toàn?".
