Bảo tồn và phát huy giá trị di sản không chỉ là trách nhiệm gìn giữ cội nguồn văn hóa, mà còn mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế di sản. Qua đó, tạo động lực cho phát triển văn hóa, góp phần cụ thể hóa Nghị quyết 17-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về “Xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững”.
Theo số liệu điều tra của Tổ chức Du lịch thế giới, có đến 80% số khách đi du lịch nhằm mục đích hưởng thụ các di sản, giá trị văn hóa độc đáo, tìm sự khác biệt với nền văn hóa của dân tộc họ. Họ bị hấp dẫn bởi các điểm đến bởi cảnh đẹp tự nhiên, nền văn hóa truyền thống và đặc biệt là các di sản văn hóa đã được UNESCO công nhận, vinh danh. Vì vậy, việc khai thác các giá trị di sản hình thành các sản phẩm du lịch độc đáo, riêng biệt, tạo sức hút đối với thị trường khách du lịch nhằm phát triển kinh tế di sản đã được Quảng Ninh từng bước triển khai hiệu quả.
Thực tế cho thấy, Quảng Ninh đã và đang thành công trong việc khai thác, phát huy hiệu quả các giá trị của di sản để phát triển du lịch, đặc biệt ở vùng du lịch trọng điểm Vịnh Hạ Long, Vịnh Bái Tử Long, du lịch tâm linh tại Quần thể di tích - danh thắng Yên Tử... Trong đó, Vịnh Hạ Long cũng là hình mẫu thành công trong việc khai thác hiệu quả di sản thiên nhiên gắn với phát triển du lịch chất lượng cao thông qua các dịch vụ lưu trú, ẩm thực, tham quan, nghỉ dưỡng đẳng cấp, mang thương hiệu Quảng Ninh như: Du thuyền nghỉ đêm trên vịnh, du thuyền nhà hàng, tour khám phá hang động, show ca nhạc trên du thuyền... thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm.
Cùng với đó, Quảng Ninh hiện có 641 di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh, 362 di sản văn hóa phi vật thể với hàng chục lễ hội truyền thống mang đặc trưng của từng vùng miền. Nhiều lễ hội đã được tỉnh phục dựng thành công, bài bản, giữ được bản sắc truyền thống của dân tộc, như lễ hội văn hóa, thể thao các dân tộc Dao, Tày, Sán Chỉ, Sán Dìu... Gắn với các lễ hội truyền thống là các trò chơi dân gian, các loại hình văn hóa, văn nghệ truyền thống, trang phục, nghề thủ công truyền thống, văn hóa ẩm thực truyền thống, được gìn giữ ở các thôn bản của đồng bào các dân tộc tạo nên sức hấp dẫn riêng có cho du khách.
Đồng chí Vi Tiến Vượng, Chủ tịch UBND xã Lục Hồn, cho biết: Với lợi thế sở hữu nền văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc thiểu số, thời gian qua, xã Lục Hồn đã đẩy mạnh công tác quảng bá, giáo dục, đào tạo và truyền dạy, thực hành di sản trong đời sống. Đặc biệt, địa phương chú trọng xây dựng các gói sản phẩm du lịch bắt nguồn từ những giá trị di sản độc đáo, mang đậm dấu ấn, màu sắc văn hóa địa phương. Đơn cử, hoạt động biểu diễn hát then - đàn tính cũng tạo thêm sức hút cho khách du lịch khi lựa chọn các dịch vụ lưu trú du lịch cộng đồng.
Cùng với đó, thông qua các lễ hội, ngày hội như: Lễ hội đình Lục Nà, Hội hoa Sở, Hội Mùa vàng được duy trì tổ chức thường niên gắn với các hoạt động khám phá, trải nghiệm văn hóa, ẩm thực, nếp sinh hoạt của đồng bào không chỉ mang lại sức sống mới cho di sản mà còn tạo sinh kế, nâng cao đời sống người dân.
Nhờ sự kết nối giữa bảo tồn và khai thác bền vững, giai đoạn 2020-2024, Quảng Ninh đón gần 60 triệu lượt khách, trong đó có 6,5 triệu khách quốc tế; doanh thu du lịch đã tăng trưởng mạnh mẽ, từ 17.000 tỷ đồng năm 2020 lên 55.000 tỷ đồng vào năm 2025, đóng góp trên 10% GRDP, minh chứng rõ ràng cho tiềm năng to lớn của việc phát triển kinh tế dựa trên nền tảng di sản.
Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030, xác định phát triển nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, gắn với xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm là một trong 3 khâu đột phá và một trong 5 nhiệm vụ trọng tâm.
Theo đó, Quảng Ninh dự kiến sẽ nghiên cứu đề xuất các chính sách như phân cấp, phân quyền và hỗ trợ tài chính để đầu tư cho việc bảo tồn các di sản văn hóa; hỗ trợ trong việc thực hiện các dự án phục hồi, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa theo đúng chỉ đạo tại Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035; nghiên cứu việc thành lập quỹ chung về bảo tồn di sản văn hóa có tính chất liên kết và hỗ trợ đối với các địa phương trong tỉnh; xác định và thúc đẩy các cơ hội hợp tác đầu tư công và tư trong các dự án phát triển bền vững thúc đẩy các ngành văn hóa và sáng tạo của địa phương có di tích và bảo vệ các di sản....
Kiên định hướng đi và các giải pháp đúng đắn, Quảng Ninh đang chuyển hóa nguồn lực tài nguyên di sản thành lợi thế phát triển mạnh mẽ, nỗ lực đưa kinh tế di sản trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần thúc đẩy phát triển KT-XH nhanh, bền vững.
