Nguy cơ nhập khẩu thiết bị công nghệ lạc hậu đòi hỏi cơ chế kiểm soát chặt, trong khi doanh nghiệp vẫn cần máy móc phục vụ sản xuất và nghiên cứu.
Thời gian qua, nhu cầu nhập khẩu thiết bị công nghệ đã qua sử dụng phục vụ sản xuất, nghiên cứu và gia công tăng lên rõ rệt. Trong bối cảnh chưa có cơ chế phân loại và kiểm soát đủ rõ ràng, cơ quan quản lý đứng trước áp lực kép: nếu buông lỏng, nguy cơ trở thành nơi tiếp nhận thiết bị lỗi thời, chất lượng thấp, gây áp lực môi trường và cản trở đổi mới công nghệ trong nước; nếu siết chặt tuyệt đối, nhiều hoạt động sản xuất, nghiên cứu hợp pháp của doanh nghiệp lại bị gián đoạn.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp công nghệ vẫn cần sử dụng các thiết bị, linh kiện đã qua sử dụng nhưng còn khả năng vận hành tốt, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Các thiết bị này thường phục vụ những mục đích đặc thù như vận hành hệ thống, kiểm tra dây chuyền, gia công phần mềm, xử lý dữ liệu hoặc tái nhập để sửa chữa. Việc cấm nhập khẩu một cách cứng nhắc sẽ gây lãng phí nguồn lực và làm tăng chi phí cho doanh nghiệp.
Từ thực tiễn đó, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát chặt để ngăn chặn “rác công nghệ”, đồng thời xây dựng cơ chế linh hoạt, có điều kiện, cho phép nhập khẩu thiết bị đã qua sử dụng nhưng còn giá trị phục vụ sản xuất và nghiên cứu. Đây cũng là bối cảnh dẫn tới việc ban hành Thông tư số 26/2025/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ.
Trao đổi với Lao Động, ông Nguyễn Anh Tuấn - Trưởng phòng Quản lý Chất lượng, Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, Thông tư số 26/2025/TT-BKHCN, có hiệu lực từ 31.10.2025, quy định hàng hóa thuộc Danh mục sản phẩm công nghệ thông tin đã qua sử dụng cấm nhập khẩu, đồng thời cho phép thực hiện hoạt động gia công để tiêu thụ ở nước ngoài. Thông tư không mở rộng tràn lan mà xác định rõ các trường hợp được phép nhập khẩu theo mục đích đặc dụng.
Các trường hợp được phép nhập khẩu gồm di chuyển phương tiện sản xuất trong cùng một tổ chức; sử dụng làm thiết bị điều khiển, vận hành, khai thác hoặc kiểm tra hệ thống, dây chuyền sản xuất; phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất phần mềm, gia công quy trình kinh doanh bằng công nghệ thông tin, xử lý dữ liệu cho đối tác nước ngoài.
Bên cạnh đó, thông tư cho phép nhập khẩu sản phẩm công nghệ thông tin chuyên dùng, tái nhập sản phẩm đã đưa ra nước ngoài để sửa chữa sau khi hết thời hạn bảo hành, hoặc nhập khẩu linh kiện đã được tân trang nhằm thay thế cho các sản phẩm không còn được sản xuất.
Ông Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh, thông tư xác định rõ 3 nhóm trường hợp được phép nhập khẩu: phục vụ mục đích đặc dụng, phục vụ nghiên cứu khoa học và thực hiện gia công cho thương nhân nước ngoài để tiêu thụ ở nước ngoài. Việc phân định này giúp cơ quan quản lý kiểm soát được mục đích sử dụng, đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp có nhu cầu chính đáng.
Không chỉ quy định phạm vi cho phép, Thông tư số 26/2025/TT-BKHCN còn làm rõ trình tự, thủ tục cấp phép. Hồ sơ nhập khẩu phải tuân thủ Nghị định số 146/2025/NĐ-CP, kèm theo văn bản đề nghị, tài liệu thuyết minh kế hoạch sử dụng, quy trình quản lý hàng hóa và phương án xử lý sau khi kết thúc sử dụng tại Việt Nam. Với hoạt động gia công cho thương nhân nước ngoài, doanh nghiệp phải bảo đảm hàng hóa chỉ phục vụ gia công và tiêu thụ ở nước ngoài.
Theo ông Tuấn, điểm cốt lõi của thông tư là vừa siết chặt nguyên tắc quản lý, vừa mở có kiểm soát cho sản xuất và nghiên cứu. Quy định mới được kỳ vọng sẽ ngăn chặn nguy cơ nhập khẩu thiết bị lạc hậu, kém chất lượng, đồng thời tháo gỡ nút thắt cho các doanh nghiệp công nghệ số đang tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
