Giữ vị trí là cửa ngõ kết nối Việt Nam với Trung Quốc, khu vực Đông Bắc Á và ASEAN, hệ thống hạ tầng hiện đại, thể chế tiên phong và nền kinh tế có sức cạnh tranh cao, việc Quảng Ninh trở thành thành phố không chỉ là khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới của địa phương, mà còn là “cú hích” để hình thành một cực tăng trưởng mới giữ vai trò trung tâm liên kết trong tam giác động lực Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo động lực phát triển kinh tế của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình.
Khẳng định vị thế trung tâm liên kết vùng
Trong tam giác Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, mỗi địa phương giữ một vai trò khác nhau, nhưng bổ trợ chặt chẽ. Hà Nội là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, nơi hội tụ nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ và tài chính. Hải Phòng là trung tâm cảng biển, công nghiệp chế biến, chế tạo và logistics quốc tế. Trong khi đó Quảng Ninh đảm nhận chức năng bổ trợ, mang tính chiến lược là trung tâm kinh tế biển, du lịch quốc tế và cửa ngõ biên mậu.
Quảng Ninh luôn được xác định là địa phương có vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Nằm ở phía Đông Bắc của Tổ quốc, Quảng Ninh được ví như một "Việt Nam thu nhỏ" với đầy đủ các dạng địa hình từ miền núi, trung du, đồng bằng ven biển, đến biển đảo. Đây là địa phương duy nhất trong cả nước có cả đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc; đồng thời nằm trong tam giác phát triển Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, là cửa ngõ vươn ra biển của khu vực phía Bắc và là một trong những đầu mối kết nối quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu giữa Việt Nam với Đông Bắc Á và ASEAN.
Chính sự khác biệt ấy tạo nên sự bổ trợ để hoàn thiện chuỗi giá trị phát triển của toàn vùng. 3 cực tăng trưởng liên kết chặt chẽ hình thành chuỗi giá trị thống nhất, tạo nên sức mạnh cộng hưởng cho toàn vùng Bắc Bộ.
Điều tạo nên sự khác biệt của Quảng Ninh không chỉ là vị trí địa chiến lược, hay quy mô kinh tế, mà nằm ở mô hình phát triển. Trong hơn 1 thập kỷ qua, Quảng Ninh kiên trì chuyển đổi từ tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên, sang tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, chất lượng thể chế và phát triển bền vững. Từ chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế "nâu" sang "xanh", đẩy mạnh hợp tác công - tư, cải cách hành chính, đến đầu tư đồng bộ hạ tầng chiến lược, Quảng Ninh từng bước khẳng định năng lực quản trị phát triển hiện đại. Chính điều đó đã tạo nên tốc độ tăng trưởng ấn tượng, đồng thời đưa Quảng Ninh trở thành một trong những cực tăng trưởng kinh tế toàn diện của khu vực phía Bắc, là mô hình phát triển được nhiều địa phương tham khảo.
Giai đoạn 2021-2025, Quảng Ninh duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân gần 10%/năm; riêng năm 2025 đạt 11,89%. Quy mô nền kinh tế đạt hơn 368.445 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người vượt 10.400 USD, cao gấp hơn hai lần mức bình quân chung của cả nước. Thu ngân sách năm 2025 đạt trên 85.000 tỷ đồng; du lịch đón hơn 21 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt trên 57.000 tỷ đồng.
Đặc biệt, thay vì phát triển theo tư duy cục bộ, Quảng Ninh kiên định chiến lược lấy hạ tầng giao thông làm đột phá, mở rộng không gian phát triển và gia tăng liên kết giữa các cực tăng trưởng trong vùng. Hệ thống gần 200km đường cao tốc đồng bộ của Quảng Ninh đã tạo nên trục giao thông xuyên suốt từ cửa khẩu quốc tế Móng Cái đến Hải Phòng và Hà Nội, rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, mở rộng không gian phát triển và tăng cường liên kết vùng.
Cùng với đó là Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, hệ thống cảng biển nước sâu, các khu kinh tế ven biển và cửa khẩu quốc tế Móng Cái đã tạo nên mạng lưới logistics đồng bộ, từng bước định hình Quảng Ninh thành cửa ngõ giao thương quan trọng giữa Việt Nam với Trung Quốc và khu vực Đông Bắc Á.
Nếu trước đây, doanh nghiệp lựa chọn địa điểm đầu tư chủ yếu dựa trên lợi thế từng địa phương, thì hiện nay xu hướng phát triển đã chuyển sang khai thác lợi thế của cả vùng. Một doanh nghiệp có thể đặt trung tâm điều hành tại Hà Nội, xây dựng nhà máy ở Hải Phòng, trong khi trung tâm logistics, kho bãi, xuất nhập khẩu, hoặc các dịch vụ nghỉ dưỡng, du lịch cao cấp lại được bố trí tại Quảng Ninh. Không gian kinh tế vì thế không còn bị giới hạn bởi ranh giới hành chính, mà vận hành như một hệ sinh thái thống nhất.
Trong lĩnh vực du lịch, sự liên kết giữa Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh cũng đang mở ra một hướng phát triển hoàn toàn mới. Thay vì phát triển các điểm đến riêng lẻ, 3 địa phương đã hình thành những tuyến du lịch liên vùng, đa dạng hóa trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Đặc biệt, việc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa thế giới đã mở ra cơ hội hình thành hành trình di sản xuyên vùng, kết nối Quảng Ninh với Bắc Ninh, Hải Phòng, Hà Nội và nhiều địa phương khác. Giá trị của di sản vì thế không chỉ nằm ở văn hóa, mà còn trở thành động lực mới cho liên kết vùng và phát triển kinh tế.
Điều quan trọng hơn là Quảng Ninh đang từng bước thay đổi vai trò trong cấu trúc phát triển vùng. Nếu trước đây Quảng Ninh chủ yếu tham gia vào các chương trình liên kết, thì hiện nay đã trở thành địa phương có khả năng điều phối nhiều hoạt động về kinh tế biển, logistics, du lịch và thương mại biên giới. Đây chính là bước chuyển từ một địa phương phát triển nhanh, sang một trung tâm liên kết vùng có khả năng dẫn dắt và lan tỏa.
Mở vận hội mới cho cực tăng trưởng phía Bắc
Trong Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh được xác định là trung tâm kinh tế biển hiện đại, cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng với khu vực Đông Bắc Á. Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa khi Bộ Chính trị thống nhất chủ trương xây dựng Quảng Ninh trở thành thành phố - một đô thị xanh, văn minh, hiện đại, phát triển theo mô hình tích hợp giữa đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng mới.
Đây không chỉ là sự ghi nhận những thành tựu của Quảng Ninh, mà còn thể hiện kỳ vọng của Trung ương về một cực tăng trưởng mới đủ sức kết nối, dẫn dắt và lan tỏa phát triển trong giai đoạn đất nước tập trung mạnh mẽ vào đổi mới sáng tạo và hội nhập sâu rộng.
Hướng tới mục tiêu trở thành thành phố, Quảng Ninh lựa chọn phát triển theo mô hình đô thị đa cực, tạo không gian tăng trưởng mới và phát huy vai trò của từng cực phát triển trong một chỉnh thể thống nhất. Thay vì tập trung mọi nguồn lực vào một trung tâm hành chính, Quảng Ninh đã hình thành mạng lưới các đô thị với chức năng bổ trợ lẫn nhau. Trong đó khu vực phía Tây gồm khu vực Uông Bí, Đông Triều, Quảng Yên phát triển theo định hướng trung tâm công nghiệp, dịch vụ logistics; khu vực trung tâm gồm Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn giữ vai trò trung tâm hành chính, du lịch, kinh tế biển và dịch vụ chất lượng cao; khu vực Móng Cái, Hải Hà là không gian phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại quốc tế và hợp tác xuyên biên giới.
Cấu trúc đa cực không chỉ giúp khai thác hiệu quả lợi thế riêng của từng địa phương, mà còn tạo khả năng mở rộng không gian phát triển trong dài hạn. Khi các cực tăng trưởng được kết nối bằng hệ thống hạ tầng hiện đại, Quảng Ninh sẽ vận hành như một chỉnh thể thống nhất, vừa giảm áp lực lên khu vực trung tâm, vừa tạo thêm dư địa thu hút dân cư, doanh nghiệp và các dự án quy mô lớn.
Đây cũng là lợi thế mà không nhiều địa phương có được. Trong khi nhiều đô thị lớn đang đối mặt với tình trạng quá tải về hạ tầng, dân số và quỹ đất, Quảng Ninh vẫn còn dư địa rất lớn để phát triển các trung tâm công nghiệp công nghệ cao, logistics, tài chính, dịch vụ quốc tế, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, hay các ngành kinh tế biển mới. Không gian phát triển ấy càng được mở rộng khi Quảng Ninh sở hữu hệ thống giao thông đồng bộ kết nối trực tiếp với Hà Nội, Hải Phòng, Lạng Sơn, gia tăng tính liên kết giữa các địa phương trong vùng Đồng bằng sông Hồng và Trung du, miền núi phía Bắc, cũng như khu vực Đông Bắc Á.
Với đường bờ biển dài, hệ thống cảng nước sâu, cửa khẩu quốc tế, cùng vị trí tiếp giáp trực tiếp với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc), Quảng Ninh có điều kiện thuận lợi để phát triển các trung tâm logistics quốc tế, dịch vụ hàng hải, công nghiệp ven biển, năng lượng sạch và thương mại xuyên biên giới. Khi các tuyến đường sắt tốc độ cao, cảng biển nước sâu và các hành lang kinh tế tiếp tục được hoàn thiện, Quảng Ninh sẽ trở thành đầu mối trung chuyển quan trọng của khu vực phía Bắc.
Những tín hiệu tích cực đã xuất hiện ngay từ khi chủ trương xây dựng Quảng Ninh thành phố được công bố. Nhiều tập đoàn và nhà đầu tư quốc tế tiếp tục quan tâm đến Quảng Ninh với các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực cảng biển, logistics, năng lượng và công nghệ cao. Điều này cho thấy vị thế mới đang tạo ra sức hút mạnh mẽ đối với dòng vốn đầu tư chất lượng cao - yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của địa phương trong giai đoạn phát triển mới.
Song song với kinh tế biển, du lịch cũng đứng trước cơ hội nâng tầm. Không chỉ là điểm đến của vịnh Hạ Long hay Yên Tử, Quảng Ninh đang sở hữu hệ thống tài nguyên hiếm có khi hội tụ cả di sản thiên nhiên và di sản văn hóa thế giới. Đây là nền tảng để phát triển các sản phẩm du lịch chất lượng cao, du lịch văn hóa, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, du lịch tàu biển, du lịch hội nghị, hội thảo và các sự kiện quốc tế. Đồng thời, góp phần nâng cao vị thế văn hóa, mở rộng hợp tác đối ngoại và xây dựng thương hiệu địa phương trên phạm vi toàn cầu.
Giá trị của một địa phương không chỉ được đo bằng quy mô phát triển, mà còn ở khả năng tạo sức lan tỏa vượt ra khỏi ranh giới hành chính. Với vai trò trung tâm kết nối các dòng chảy kinh tế, thành phố Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vị thế của một đầu mối liên kết vùng, đóng góp vào sự thịnh vượng chung của cả vùng và đất nước trong tương lai.
