Mưa sao băng Orionids, một trong những hiện tượng thiên văn đáng chú ý trong tháng 10, dự kiến đạt cực đại từ đêm 21/10 đến rạng sáng 22/10/2026. Người yêu thiên văn có thể quan sát hiện tượng này bằng mắt thường nếu thời tiết thuận lợi và bầu trời ít ô nhiễm ánh sáng.
Theo Hiệp hội Sao băng Mỹ, trong điều kiện lý tưởng, người quan sát có thể nhìn thấy tới 20 sao băng mỗi giờ vào thời điểm cực đại. Tuy nhiên, ánh trăng sáng có thể làm giảm số lượng sao băng nhìn thấy. Điều kiện quan sát sẽ thuận lợi hơn sau khi Mặt trăng lặn.
Mưa sao băng Orionids xuất hiện hằng năm vào tháng 10, khi Trái đất đi qua vùng không gian chứa những mảnh bụi và đá nhỏ do sao chổi Halley để lại. Hiện tượng này thường kéo dài trong nhiều tuần trước và sau thời điểm cực đại.
Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), Orionids nổi bật với những sao băng di chuyển nhanh, có độ sáng lớn và đôi khi để lại các vệt sáng kéo dài trong vài giây. Mặc dù mang tên chòm sao Orion (Lạp Hộ), các sao băng thuộc trận mưa sao băng này có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên bầu trời. Người dân ở cả Bắc bán cầu và Nam bán cầu đều có cơ hội quan sát hiện tượng sau nửa đêm.
Thời điểm lý tưởng để quan sát mưa sao băng
Thời gian thích hợp nhất để quan sát mưa sao băng thường là sau nửa đêm hoặc vào những giờ trước bình minh, khi ánh trăng ít gây ảnh hưởng hơn. Tại Việt Nam, thời gian thích hợp để theo dõi mưa sao băng Orionids là từ khoảng 2 giờ sáng 22/10 đến trước bình minh, khi chòm sao Orion lên cao hơn trên bầu trời.
Người yêu thiên văn nên lựa chọn những địa điểm có tầm nhìn rộng, ít ánh đèn, chẳng hạn như vùng ngoại ô, khu vực nông thôn hoặc những nơi cách xa trung tâm đô thị. Bầu trời quang mây sẽ giúp việc quan sát thuận lợi hơn.
Không cần kính thiên văn hay ống nhòm, người dân vẫn có thể nhìn thấy sao băng bằng mắt thường. Để tăng khả năng quan sát, nên dành khoảng 20-30 phút cho mắt thích nghi với bóng tối, hạn chế sử dụng điện thoại và hướng tầm nhìn về khoảng trời rộng thay vì chỉ tập trung vào một chòm sao.
Tuy nhiên, số lượng sao băng thực tế có thể thấp hơn mức dự báo 20 sao băng mỗi giờ do ảnh hưởng của ánh trăng, mây, sương mù và ánh sáng nhân tạo. Tại những thành phố lớn, ánh đèn đô thị có thể khiến người quan sát khó phát hiện các sao băng có độ sáng yếu.
Vì sao có mưa sao băng?
Mưa sao băng xảy ra khi Trái đất di chuyển qua những dòng bụi và mảnh vật chất mà sao chổi hoặc tiểu hành tinh để lại trên quỹ đạo quanh Mặt trời.
Khi các hạt bụi và mảnh vật chất đi vào khí quyển Trái Đất với vận tốc rất cao, chúng bị nung nóng và bào mòn, khiến vật chất và khí quyển dọc đường đi phát sáng, tạo thành những vệt sáng gọi là sao băng.
Tên gọi Orionids bắt nguồn từ chòm sao Orion (Lạp Hộ), vì khi quan sát từ Trái đất, các vệt sao băng dường như tỏa ra từ một điểm gần chòm sao này. Tuy nhiên, nguồn gốc thực sự của mưa sao băng Orionids là những mảnh vật chất do sao chổi Halley để lại trên quỹ đạo quanh Mặt trời. Các sao băng có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên bầu trời, không chỉ trong khu vực chòm sao Orion.
Sao chổi Halley là một trong những sao chổi nổi tiếng nhất trong lịch sử thiên văn. Sao chổi này quay quanh Mặt trời theo chu kỳ trung bình khoảng 76 năm. Mỗi lần di chuyển trên quỹ đạo, Halley để lại những mảnh vật chất nhỏ, góp phần hình thành hai trận mưa sao băng lớn là Eta Aquariids vào tháng 5 và Orionids vào tháng 10 hằng năm.
Những trận mưa sao băng đáng chú ý khác trong năm 2026
Sau Orionids, người yêu thiên văn có thể tiếp tục theo dõi mưa sao băng Southern Taurids (Nam Kim Ngưu), dự kiến đạt cực đại vào ngày 5/11/2026. Trận mưa sao băng này nổi tiếng với khả năng xuất hiện những vệt sáng lớn, dù số lượng sao băng mỗi giờ thường không nhiều.
Đến tháng 12/2026, mưa sao băng Geminids (Song Tử) sẽ trở thành một trong những hiện tượng thiên văn đáng chờ đợi nhất vào cuối năm. Geminids thường đạt cực đại vào khoảng ngày 13-14/12, với số lượng sao băng có thể vượt 100 sao băng mỗi giờ trong điều kiện lý tưởng.
Trước đó, năm 2026 cũng ghi nhận nhiều trận mưa sao băng nổi tiếng như Quadrantids (Tượng Phần Tư) vào tháng 1/2026, Eta Aquariids (Bảo Bình) vào tháng 5/2026 và Perseids (Anh Tiên) vào tháng 8/2026.
Trong đó, Perseids và Geminids thu hút sự quan tâm đặc biệt nhờ cường độ hoạt động mạnh và những vệt sáng nổi bật trên bầu trời. Khác với Orionids và Eta Aquariids có nguồn gốc từ sao chổi Halley, Geminids hình thành từ dòng vật chất của tiểu hành tinh 3200 Phaethon.
Các trận mưa sao băng mang đến cơ hội khám phá bầu trời đêm và tìm hiểu những hiện tượng thiên văn thú vị. Với người yêu thiên văn, lựa chọn thời điểm thích hợp, theo dõi dự báo thời tiết và tìm địa điểm ít ô nhiễm ánh sáng là những yếu tố quan trọng để có trải nghiệm quan sát tốt nhất.
