Trong ngày 11/9, nước Mỹ đã tổ chức nhiều hoạt động tưởng niệm 25 năm vụ khủng bố do al-Qaida tiến hành nhằm vào Trung tâm Thương mại Thế giới, Lầu Năm Góc và một chuyến bay rơi tại bang Pennsylvania, khiến gần 3.000 người thiệt mạng. Một phần tư thế kỷ trôi qua, những ký ức về ngày 11/9/2001 cùng những hệ quả sâu rộng của vụ tấn công vẫn hiện diện trong đời sống chính trị, xã hội và an ninh của Mỹ.
vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, tại New York, ngày 11/9/2026. Ảnh: AP
Các hoạt động tưởng niệm trên khắp nước Mỹ bao gồm đặt vòng hoa, treo cờ, mặc niệm, thắp nến, đọc tên các nạn nhân và nhiều chương trình tình nguyện. Theo một cuộc thăm dò mới, khoảng một nửa số người trưởng thành tại Mỹ coi vụ 11/9 là sự kiện lịch sử quan trọng nhất trong cuộc đời họ.
Ngày 11/9/2001, các phần tử al-Qaida không tặc bốn máy bay thương mại, lao hai chiếc vào Trung tâm Thương mại Thế giới ở New York, một chiếc vào Lầu Năm Góc và chiếc còn lại rơi xuống một cánh đồng gần Shanksville, Pennsylvania. Gần 3.000 người thiệt mạng.
Tổng thống Donald Trump dự lễ tưởng niệm tại Lầu Năm Góc
Vụ tấn công đã làm sụp đổ hai tòa tháp đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới, biểu tượng của sức mạnh kinh tế Mỹ và từng nằm trong số những tòa nhà cao nhất thế giới, đồng thời khoét một lỗ lớn trên Lầu Năm Góc, trụ sở của Bộ Quốc phòng Mỹ gần Washington.
Theo giới chức Mỹ, chiếc máy bay thứ tư cũng đang hướng về Washington nhưng đã rơi tại Pennsylvania sau khi hành khách và phi hành đoàn chống lại những kẻ không tặc và tìm cách giành lại buồng lái.
“Ngày 11/9 nhắc nhở chúng ta về sức mạnh khủng khiếp của lòng thù hận” - Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại lễ tưởng niệm ở Lầu Năm Góc. “Nhưng 25 năm qua cũng cho chúng ta thấy sức mạnh còn lớn hơn của tinh thần Mỹ trong việc chịu đựng, vượt qua và chiến thắng”.
Cựu Tổng thống George W. Bush, người đang tại nhiệm khi vụ 11/9 xảy ra, dự lễ tưởng niệm tại Đài tưởng niệm Quốc gia 11/9 ở New York cùng các cựu Tổng thống Bill Clinton, Barack Obama, Joe Biden và Phó Tổng thống đương nhiệm JD Vance.
Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick xúc động khi trở lại nơi 658 đồng nghiệp của ông tại công ty đầu tư Cantor Fitzgerald thiệt mạng, trong đó có người anh em Gary Lutnick.
Tại Pennsylvania, Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum đặt vòng hoa tại Đài tưởng niệm Quốc gia Chuyến bay 93 và ca ngợi lòng dũng cảm của hành khách cùng phi hành đoàn.
Ground Zero tưởng niệm thêm những người phải chịu di chứng sau vụ tấn công
Bà Elsie Caldwell mang theo bức ảnh con trai Kenny Caldwell tới khu tưởng niệm Trung tâm Thương mại Thế giới để nghe tên con mình cùng những nạn nhân khác được đọc lên. Lần cuối bà nói chuyện với con là vào buổi sáng 25 năm trước. “Mẹ, con chỉ muốn nói để mẹ biết rằng con yêu mẹ” - bà Caldwell nhớ lại lời con trai trong cuộc điện thoại cuối cùng. Hài cốt của anh Kenny Caldwell, cũng như nhiều nạn nhân khác, đến nay vẫn chưa được tìm thấy.
Với bà Angilic Casalduc, người mất mẹ là bà Vivian Casalduc, việc tham dự lễ tưởng niệm tại New York giúp bà cảm thấy “mình không đơn độc”. “Không có giới hạn thời gian nào cho nỗi đau mất mát, và cũng không ai có thể nói bạn phải đau buồn theo cách nào. Nhưng trở lại đây mỗi năm khiến mọi thứ dễ chịu hơn một chút” - bà Casalduc nói.
Theo truyền thống, lễ tưởng niệm tại Ground Zero không có các bài phát biểu chính trị. Thân nhân các nạn nhân đọc tên những người đã mất và gửi những thông điệp cá nhân. Nhiều người chủ yếu nói về những người thân đã mất, trong đó có những người khi xảy ra vụ 11/9 còn quá nhỏ để có thể nhớ về cha hoặc mẹ mình.
Ngoài các phút mặc niệm vào những thời điểm then chốt trong diễn biến vụ tấn công, lễ tưởng niệm năm nay có thêm một thời khắc dành cho những người từng tiếp xúc với đám bụi độc hại phát sinh khi hai tòa tháp sụp đổ và sau đó qua đời vì ung thư hoặc các bệnh khác.
Hiện vẫn chưa có con số chính xác về số người gặp vấn đề sức khỏe liên quan đến lớp bụi này.
Hệ quả của vụ 11/9 vẫn kéo dài
Vụ tấn công 11/9 để lại những tác động sâu rộng đối với nước Mỹ và nhiều nơi trên thế giới. Cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu do Mỹ dẫn đầu kéo theo các cuộc chiến tại Iraq và Afghanistan, trong đó Afghanistan trở thành cuộc chiến dài nhất của Washington. Mỹ cũng thực hiện việc giam giữ và thẩm vấn khắc nghiệt các nghi phạm khủng bố trong một mạng lưới nhà tù bí mật của Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA).
Thủ lĩnh al-Qaida Osama bin Laden bị lực lượng Mỹ tiêu diệt tại Pakistan năm 2011. Tuy nhiên, Khalid Sheikh Mohammed, người bị cáo buộc là chủ mưu vụ 11/9, vẫn chờ xét xử sau 23 năm kể từ khi bị bắt.
Vụ tấn công cũng làm thay đổi căn bản hoạt động hàng không Mỹ, dẫn tới việc thành lập Bộ An ninh Nội địa, mở rộng quyền giám sát và thu thập tình báo của chính phủ liên bang, thay đổi các quy định ngân hàng và kéo theo những tranh luận kéo dài về sự cân bằng giữa an ninh và tự do.
Khẩu hiệu “Nếu thấy điều gì bất thường, hãy lên tiếng” trở thành một phần của văn hóa cảnh giác sau vụ 11/9, trong khi làn sóng yêu nước khiến nhiều người Mỹ gia nhập quân đội, lực lượng cứu hỏa và cảnh sát.
Anh Casey Kloepfer mới 4 tuổi khi cha là sĩ quan cảnh sát Ronald Kloepfer thiệt mạng tại Trung tâm Thương mại Thế giới. Tháng 6 năm nay, anh cũng trở thành cảnh sát và mang số hiệu từng thuộc về cha. “Đó là một trọng trách rất lớn, nhưng tôi thực sự coi trọng điều đó và muốn tiếp tục tưởng nhớ cha, đồng thời trở thành một cảnh sát tốt nhất có thể” - anh Kloepfer nói.
Quảng cáo tại Quảng trường Thời đại tạm dừng
Các hoạt động tưởng niệm diễn ra trên khắp nước Mỹ, vượt xa những địa điểm từng bị tấn công. Tại bang New Hampshire, những chùm sáng được chiếu lên núi Washington. Đại học bang Mississippi tổ chức hoạt động leo cầu thang tại sân vận động bóng bầu dục, trong khi Honolulu tổ chức lễ tưởng niệm tại đài tưởng niệm 11/9 của thành phố.
Ngày 11/9 không phải ngày nghỉ liên bang, nhưng Quốc hội Mỹ đã xác định đây là Ngày Yêu nước và Ngày Quốc gia Phục vụ và Tưởng niệm. “Một cách thích hợp để tưởng nhớ là phụng sự” - ông Jay Winuk, người mất anh trai là Glenn Winuk trong vụ tấn công và sau đó đồng sáng lập tổ chức Ngày 11/9 cùng ông David Paine, nói.
Năm nay, tổ chức này phối hợp để hàng chục bảng quảng cáo tại Quảng trường Thời đại ở New York đồng loạt tạm dừng phát quảng cáo vào lúc 9 giờ 11 phút sáng ngày 11/9. Thay vào đó, các màn hình chỉ hiển thị thời gian: 9:11.
