Danh sách các nhóm tội phạm tại Mỹ Latinh và Caribe bị Mỹ xếp vào diện “tổ chức khủng bố nước ngoài” đã tăng lên 21, sau khi một nhóm tại Ecuador mới được bổ sung. Động thái nằm trong chiến lược của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm gia tăng sức ép đối với các tổ chức bị Washington cáo buộc liên quan buôn bán ma túy, bạo lực và tội phạm xuyên quốc gia.
Thông báo mới được đưa ra trong chuyến thăm Colombia, Ecuador và Peru của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, với trọng tâm là chiến lược của Washington nhằm chống buôn bán ma túy tại Mỹ Latinh.
Trước đây, danh xưng “tổ chức khủng bố nước ngoài” chủ yếu dành cho những nhóm như tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng hay al-Qaida, sử dụng bạo lực nhằm đạt mục tiêu chính trị, thay vì các mạng lưới tội phạm chủ yếu hoạt động vì lợi nhuận. Chính quyền Trump cho rằng cách tiếp cận mới giúp tăng sức ép không chỉ lên các nhóm này mà cả những cá nhân, tổ chức bị Mỹ cho là hỗ trợ họ.
Chiến lược được triển khai từ tháng 2/2025 và đã được sử dụng làm cơ sở cho vụ bắt giữ ông Nicolás Maduro của Venezuela, cũng như hàng chục cuộc tấn công nhằm vào những tàu bị cáo buộc chở “khủng bố ma túy”, khiến hơn 200 người thiệt mạng. Một số nước Mỹ Latinh như Guatemala và Argentina sau đó có động thái tương tự, trong khi Ecuador tiến hành các chiến dịch chung với Mỹ trên lãnh thổ nước này.
Mexico là nước có nhiều nhóm nhất trong danh sách, với tám tổ chức. Hai cái tên nổi bật là Sinaloa và Jalisco New Generation, những mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia lớn và là các tổ chức vận chuyển fentanyl hàng đầu vào Mỹ.
Sinaloa là một trong những tổ chức tội phạm lâu đời nhất Mexico, hình thành từ những năm 1970 và vận chuyển nhiều loại ma túy qua các châu lục bằng tàu thuyền, máy bay, người di cư và đường hầm xuyên biên giới. Trong khi đó, Jalisco New Generation, thành lập đầu những năm 2010, nổi tiếng với mức độ bạo lực cao, từng sử dụng máy bay không người lái thả chất nổ và thiết bị nổ tự chế để tấn công lực lượng chức năng Mexico.
Các nhóm khác tại Mexico gồm Gulf Cartel, Northeast Cartel và Juarez Cartel, hoạt động mạnh dọc biên giới với Mỹ; cùng La Familia Michoacana, Carteles Unidos và Viagras tại bang Michoacan. Các nhóm sau không chỉ sản xuất ma túy tổng hợp mà còn sử dụng tống tiền để kiểm soát nhiều lĩnh vực kinh tế, trong đó có ngành bơ - một mặt hàng xuất khẩu quan trọng của Mexico sang Mỹ.
Tại Trung Mỹ, Barrio 18 và Mara Salvatrucha, hay MS-13, cũng nằm trong danh sách. Cả hai có nguồn gốc từ các băng nhóm đường phố do người nhập cư El Salvador thành lập tại Los Angeles, sau đó phát triển mạnh tại El Salvador, Guatemala và Honduras khi nhiều thành viên bị Mỹ trục xuất về Trung Mỹ.
Colombia có Clan del Golfo, còn được gọi là AGC, với khoảng 9.000 tay súng. Nhóm này phát triển từ các lực lượng bán quân sự cánh hữu từng giao chiến với du kích Marxist trong những năm 1990 và 2000, hiện có mặt tại khoảng một phần ba trong số 1.103 đô thị của Colombia và tiến hành hoạt động tống tiền doanh nghiệp địa phương.
Tại Venezuela, Washington liệt kê Tren de Aragua và Cartel de los Soles. Tren de Aragua hình thành từ một nhà tù ở miền Trung Venezuela hơn một thập kỷ trước và sau đó mở rộng hoạt động từ Chile tới Mỹ. Ngoài buôn bán ma túy, nhóm này còn liên quan đưa người di cư trái phép, buôn người, bóc lột tình dục và lao động cưỡng bức.
Cartel de los Soles có tính chất khác biệt. Chính phủ Mỹ cáo buộc tổ chức này do ông Maduro đứng đầu, nhưng đây không phải một cartel theo nghĩa thông thường. Thuật ngữ này xuất hiện từ những năm 1990 để chỉ các sĩ quan quân đội cấp cao Venezuela làm giàu từ hoạt động ma túy, sau đó được mở rộng để chỉ cả quan chức cảnh sát, chính phủ và các hoạt động như khai thác khoáng sản, buôn bán nhiên liệu bất hợp pháp.
Ecuador có bốn nhóm trong danh sách gồm Los Lobos, Los Choneros, Chone Killers và Los Tiguerones. Các tổ chức này bị cáo buộc liên quan phần lớn tình trạng bạo lực gia tăng tại Ecuador kể từ đại dịch COVID-19, với các hoạt động giết người thuê, tống tiền và buôn bán ma túy. Tất cả cũng nằm trong số 22 băng nhóm được Ecuador xếp vào diện “khủng bố” năm 2024.
Hai tổ chức của Brazil là Comando Vermelho và Primeiro Comando da Capital, được xem là những nhóm tội phạm bạo lực nhất nước này. Hai nhóm có hàng nghìn thành viên, hợp tác với khoảng 50 băng nhóm nhỏ hơn và có mạng lưới hoạt động vượt ra ngoài biên giới Brazil.
Tại Haiti, Viv Ansanm và Gran Grif chủ yếu liên quan buôn bán vũ khí, bắt cóc, giết người, tống tiền và ở mức độ thấp hơn là buôn bán ma túy. Liên minh Viv Ansanm kiểm soát ít nhất 85% thủ đô, khiến các tổ chức cứu trợ phải thương lượng với các băng nhóm để tiếp cận cộng đồng và cung cấp lương thực, nước cùng các nhu yếu phẩm thiết yếu.
