Theo thông báo của Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu hôm 24/8, nhiệt độ đại dương toàn cầu đã đạt mức cao nhất từng được ghi nhận vào cuối tuần qua và nhiều khả năng tiếp tục tăng trong những tháng tới, gây sức ép lên sự sống dưới nước cũng như trên đất liền.
Nhiệt độ đại dương toàn cầu đạt 21,1 độ C (70 độ F) trong hai ngày 22 và 23/8, vượt mức kỷ lục nhiệt độ trung bình ngày được thiết lập vào tháng 3/2024, theo bà Samantha Burgess, chuyên gia phụ trách chiến lược khí hậu của Copernicus.
Kỷ lục mới được ghi nhận trong bối cảnh hiện tượng El Nino đang tiếp tục mạnh lên và biến đổi khí hậu do con người gây ra.
Thông thường, do phần lớn Nam bán cầu là đại dương, nhiệt độ bề mặt biển toàn cầu đạt đỉnh vào tháng 3 và 4, khi mùa hè ở Nam bán cầu kết thúc. Tuy nhiên năm nay, kỷ lục được thiết lập vào tháng 8.
El Nino hiện đã mạnh tương đương những đợt El Nino gần đây và vẫn đang tiếp tục phát triển, với dự báo sẽ đạt mức cao kỷ lục vào thời điểm đạt đỉnh. Đây là hiện tượng ấm lên tự nhiên và tạm thời tại một số khu vực ở Thái Bình Dương, sau đó làm thay đổi các hình thái thời tiết và góp phần khiến nhiệt độ toàn cầu tăng.
Theo bà Burgess, El Nino dự kiến đạt đỉnh trong khoảng từ tháng 11 đến tháng 1. Trong khi đó, tình trạng nóng lên dài hạn do đốt than, dầu và khí đốt đã khiến nhiệt độ nước biển tăng 0,8 độ C (1,4 độ F) so với thời kỳ trước.
Ông Boris Worm, giáo sư sinh học tại Đại học Dalhousie ở Canada, cho rằng việc kỷ lục nhiệt độ xuất hiện quá sớm và khác thường là dấu hiệu đáng lo ngại. Ông dự báo nhiệt độ đại dương có thể đạt mức chưa từng có khi El Nino lên đến đỉnh.
Nước biển ấm hơn khiến bão mạnh hơn, đêm nóng hơn
Khi đại dương ấm lên, nước biển trở nên có tính axit tăng lên và chứa ít oxy hơn, gây ảnh hưởng đến các hệ sinh thái cũng như những ngành kinh tế phụ thuộc vào biển. Nhiệt độ tăng cũng làm thay đổi các dòng hải lưu và hình thái thời tiết, cung cấp thêm năng lượng cho các cơn bão, khiến chúng có thể tạo ra nhiều mưa hơn và làm nước dâng do bão lớn hơn.
Nước biển ấm cũng làm gia tăng tác động của các đợt nắng nóng trên đất liền. Tại châu Âu trong mùa hè năm nay, nhiệt độ biển tăng khiến gió biển không còn giúp hạ nhiệt vào ban đêm, qua đó làm các đợt nắng nóng trở nên nghiêm trọng hơn.
Bà Jane Lubchenco, nhà hải dương học và cựu lãnh đạo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), cho rằng kỷ lục mới là “rất đáng lo ngại”. Theo bà, đại dương ấm lên làm mất ổn định các hình thái thời tiết, đồng thời đe dọa an ninh lương thực, sự thịnh vượng kinh tế và sinh vật biển.
Tình trạng nước biển ấm lên cũng có thể làm thay đổi sự phân bố của các loài sinh vật. Tại châu Âu, khi nước biển ấm lên, người dân đang chứng kiến nhiều sứa hơn. Các nhà khoa học cho rằng sứa thường thích nghi tốt với vùng nước ấm và có thể phát triển mạnh hơn trong điều kiện này.
Nước biển nóng gây chết san hô, làm suy giảm quần thể cá cơm
Giới khoa học đặc biệt lo ngại tác động của nhiệt độ nước biển cao đối với các rạn san hô và nguồn lợi thủy sản.
Ông John Bruno, nhà sinh thái học biển tại Đại học Bắc Carolina, cho biết lượng san hô nhạy cảm với nhiệt còn sống hiện nay chỉ bằng khoảng 1/5 so với những năm 1990.
Tuy nhiên, các nhà khoa học gần đây phát hiện một số loài san hô, chủ yếu là những loài có khả năng thích nghi tốt hơn, đang thích nghi với nhiệt độ nước cao hơn. Theo ông Bruno, tình trạng này chưa đến mức khiến các rạn san hô bị biến mất như những lo ngại trước đây.
Nhiệt độ nước biển cao cũng làm gia tăng nguy cơ suy giảm nguồn lợi thủy sản và thiếu hụt lương thực. Một trong những trường hợp được đặc biệt quan tâm là nghề đánh bắt cá cơm Peru, một trong những ngư trường lớn nhất thế giới.
Ngư trường này thường suy giảm nghiêm trọng trong các đợt El Nino và có nguy cơ chịu tác động mạnh hơn khi nhiệt độ nước biển tăng cao, theo ông Worm.
Cá cơm đóng vai trò quan trọng trong chuỗi thức ăn biển, là nguồn thức ăn của nhiều loài cá lớn, động vật có vú và chim biển. Khi nước biển nóng lên, các loài sinh vật lớn có thể di chuyển đến vùng nước mát hơn, nhưng cá cơm không thể dễ dàng di chuyển theo nên có thể không sinh sản hoặc chết đói.
Sự suy giảm cá cơm vì thế có thể ảnh hưởng đến nhiều loài khác trong chuỗi thức ăn, cũng như các cộng đồng phụ thuộc vào nguồn cá này.
Ông Rick Spinrad, một cựu lãnh đạo khác của NOAA, cho rằng đại dương là “bộ điều nhiệt” của trái đất. Theo ông, chừng nào con người còn phụ thuộc vào một đại dương khỏe mạnh để bảo đảm an toàn, thịnh vượng và cuộc sống, những mức nhiệt độ bề mặt biển phá kỷ lục sẽ báo hiệu những thách thức ngày càng lớn đối với tất cả mọi người.
