Sự xuất hiện ngày càng nhiều những hộ nuôi tôm doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm đang phản ánh một bước chuyển mạnh mẽ của ngành thủy sản Quảng Ninh. Từ những ao đầm truyền thống, người nuôi đang từng bước làm chủ công nghệ, quản trị sản xuất bằng dữ liệu và hướng tới các tiêu chuẩn quốc tế. Đằng sau những “tỷ phú tôm” vùng triều là một khát vọng lớn hơn: Xây dựng ngành tôm công nghệ cao, nâng tầm giá trị sản phẩm và đưa thương hiệu tôm Quảng Ninh vươn xa trên thị trường toàn cầu.
Những “tỷ phú tôm" vùng triều
Một buổi sáng đầu hè, khi những tia nắng đầu tiên vừa trải dài trên vùng nuôi thủy sản ven biển Hải Ninh, anh Nguyễn Văn Biền, thôn Quảng Nghĩa 3, đã có mặt tại khu nuôi tôm của gia đình. Giữa hàng chục bể nuôi nổi được sắp xếp ngay ngắn, hệ thống sục khí hoạt động liên tục tạo nên những vòng sóng trắng xóa trên mặt nước. Không còn hình ảnh những ao đầm truyền thống nuôi tôm phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết như trước đây, khu nuôi của anh giờ mang dáng dấp của một trang trại thủy sản hiện đại với hệ thống nuôi tôm trong nhà màng kiên cố, các bể nuôi được bố trí khoa học, hệ thống cấp oxy, xử lý nước vận hành liên tục…
Ít ai biết rằng để có được thành quả hôm nay, anh Biền đã trải qua không ít lần trăn trở. Nghề nuôi tôm vốn được xem là nghề “đánh cược với trời”. Chỉ một đợt thời tiết bất thường, một lần môi trường nước biến động hay dịch bệnh xuất hiện cũng có thể khiến công sức của người nuôi đổ xuống sông, xuống biển.
Chính vì vậy, đầu năm 2024, anh quyết định đầu tư xây dựng hệ thống nuôi tôm công nghệ cao trên diện tích gần 1ha với 29 bể nuôi trong nhà màng. Mỗi bể nuôi rộng khoảng 130m², ứng dụng các công nghệ trong xử lý nước, nhiệt độ hiện đại, tổng vốn đầu tư lên tới hàng tỷ đồng. Đó là quyết định khiến không ít người bất ngờ. “Lúc bắt tay vào làm, gia đình, bạn bè tôi đều nói đầu tư lớn quá, nhỡ thất bại thì sao. Nhưng nếu không mạnh dạn thay đổi thì rất khó nâng cao hiệu quả sản xuất. Mình muốn đi xa hơn thì phải đầu tư mạnh hơn”, anh Biền chia sẻ..
Sự kiên trì đã mang lại kết quả tích cực. Vụ tôm năm nay, gia đình anh đã thu hoạch khoảng 18 tấn tôm thương phẩm. Với giá bán dao động từ 160.000-200.000 đồng/kg, mô hình đem lại hiệu quả kinh tế khả quan. Sau khi trừ chi phí đầu tư, gia đình anh đã thu lãi khoảng 2 tỷ đồng.
Cùng với nguồn thu nhập lớn, điều khiến anh Biền tin tưởng vào lựa chọn của mình chính là sự ổn định mà công nghệ mang lại. Tôm sinh trưởng đồng đều, tỷ lệ sống cao, môi trường nuôi được kiểm soát chặt chẽ giúp người nuôi chủ động hơn trước những biến động của thời tiết và dịch bệnh. Ngay sau mỗi vụ thu hoạch, hệ thống bể nuôi lại được cải tạo, xử lý môi trường để chuẩn bị cho lứa tôm mới. Khoảng 800.000 con giống vừa được thả xuống, mở đầu cho một chu kỳ sản xuất tiếp theo với nhiều kỳ vọng.
Thành công từ mô hình nuôi tôm công nghệ cao của anh Biền không còn là trường hợp cá biệt. Trên nhiều vùng triều ven biển Quảng Ninh, ngày càng xuất hiện những hộ nuôi mạnh dạn đầu tư công nghệ, chuyển đổi phương thức sản xuất và đạt hiệu quả kinh tế cao. Từ Hải Ninh đến Hải Lạng, từ những ao đầm quảng canh trước đây, một lớp nông dân mới đang dần hình thành với tư duy sản xuất hiện đại và khát vọng làm giàu trên chính quê hương mình.
Tại xã Hải Lạng, ông Phạm Văn Chiêu, thôn 4, là một trong những người cảm nhận rõ nhất sự đổi thay của nghề nuôi tôm vùng triều. Đứng giữa khu nuôi rộng hơn 12ha với những ao nuôi được quy hoạch bài bản, hệ thống quạt nước, sục khí vận hành liên tục, ông nhớ lại những ngày đầu mới bước chân vào nghề. Năm 2017, gia đình ông bắt đầu nuôi tôm trên diện tích khoảng 7ha theo phương thức truyền thống, khi ấy, mỗi vụ nuôi gần như phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết và kinh nghiệm. Có năm trúng mùa, người nuôi phấn khởi vì thu được vài trăm triệu đồng. Nhưng cũng có năm dịch bệnh bùng phát hoặc thời tiết bất lợi khiến công sức cả vụ nuôi gần như mất trắng. Nghề nuôi tôm khi đó vẫn được nhiều người ví như nghề “đánh cược với trời”.
Không chấp nhận mãi phụ thuộc vào may rủi, từ năm 2021, ông Chiêu quyết định đầu tư mở rộng sản xuất và chuyển sang mô hình nuôi thâm canh công nghệ cao. Toàn bộ khu nuôi được cải tạo đồng bộ với hệ thống ao lắng, ao ươm, ao nuôi thương phẩm và khu xử lý nước riêng biệt. Các thiết bị giám sát môi trường, kiểm soát chất lượng nước được đưa vào vận hành. Quy trình nuôi hai giai đoạn giúp con giống thích nghi tốt hơn trước khi đưa ra ao thương phẩm.
Sự thay đổi về cách làm đã mang lại những kết quả vượt xa mong đợi. Mật độ thả nuôi tăng từ 100-150 con/m² lên 250-300 con/m² nhưng tỷ lệ sống vẫn duy trì ở mức cao nhờ môi trường nuôi được kiểm soát chặt chẽ. Từ một hộ nuôi quy mô vừa, gia đình ông hiện đạt doanh thu từ 5-7 tỷ đồng mỗi năm. Những ao tôm từng chỉ mang lại nguồn thu nhập bấp bênh nay đã trở thành nền tảng giúp gia đình ông vươn lên làm giàu bền vững.
Không chỉ riêng ông Chiêu hay anh Biền, trên nhiều vùng triều ven biển Quảng Ninh đang xuất hiện ngày càng nhiều những “tỷ phú tôm” mới. Họ là những nông dân dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng đầu tư hàng tỷ đồng để ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất. Cùng với những vụ tôm thắng lợi, một lớp nông dân mới cũng đang hình thành trên các vùng nuôi của tỉnh. Họ không chỉ biết nuôi tôm mà còn biết quản trị sản xuất, theo dõi dữ liệu môi trường, tính toán hiệu quả đầu tư và chủ động tiếp cận những tiến bộ khoa học kỹ thuật. Từ những vùng đầm ven biển từng phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, nghề nuôi tôm đang dần trở thành một ngành kinh tế hiện đại, tạo ra những triệu phú, tỷ phú mới và mở ra triển vọng phát triển bền vững cho ngành thủy sản Quảng Ninh.
Khát vọng vươn ra biển lớn
Giữa trưa hè ở vùng nuôi tôm Tràng Vĩ, phường Móng Cái 1, những dãy ao nuôi trải dài lấp lánh dưới nắng. Trên bờ ao, anh Đoàn Xuân Viên lặng nhìn những guồng quạt nước đang vận hành đều đặn rồi chậm rãi chia sẻ về một sự thay đổi rất lớn của nghề nuôi tôm những năm gần đây. “Trước kia, người nuôi chỉ quan tâm làm sao tôm lớn nhanh, bán được giá. Thu hoạch xong, bán cho thương lái là coi như kết thúc một vụ nuôi. Nhưng bây giờ mọi thứ đã khác. Muốn con tôm đi xa, muốn tham gia vào các thị trường lớn thì không chỉ có sản lượng mà phải có chất lượng, có thương hiệu và đặc biệt là phải truy xuất được nguồn gốc”, anh Viên nói.
Nếu ở phần đầu của hành trình, những người nuôi tôm công nghệ cao đã chứng minh rằng họ có thể làm giàu từ chính những vùng triều ven biển, thì ở chặng đường tiếp theo, mục tiêu không còn dừng lại ở những vụ tôm bạc tỷ. Điều họ hướng đến là xây dựng thương hiệu, nâng tầm giá trị con tôm Quảng Ninh và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tư duy ấy đang lan tỏa mạnh mẽ tại nhiều vùng nuôi thủy sản của tỉnh. Thay vì sản xuất theo thói quen, ngày càng nhiều hộ nuôi chủ động tiếp cận các tiêu chuẩn mới của thị trường. Nhiều vùng nuôi đã được cấp mã số vùng nuôi, áp dụng quy trình quản lý đồng bộ, ghi chép nhật ký điện tử và kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quá trình sản xuất. Theo anh Viên, truy xuất nguồn gốc giờ đây không còn là yêu cầu từ phía doanh nghiệp hay cơ quan quản lý mà đã trở thành yếu tố sống còn của nghề nuôi tôm hiện đại. “Gia đình tôi hiện quản lý toàn bộ quy trình từ khâu chọn giống, thức ăn, chế phẩm sinh học cho đến thu hoạch. Mọi thông tin đều được ghi chép và lưu trữ đầy đủ. Khi sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thì giá trị sẽ khác hẳn. Đó cũng là điều kiện bắt buộc nếu muốn tham gia vào các thị trường xuất khẩu”, anh Viên chia sẻ.
Sự thay đổi ấy phản ánh bước chuyển quan trọng của nghề nuôi tôm Quảng Ninh. Từ mục tiêu gia tăng sản lượng, người nuôi đang chuyển dần sang mục tiêu gia tăng giá trị. Mỗi con tôm không chỉ được nuôi để bán mà còn phải đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và minh bạch thông tin. Theo các chuyên gia thủy sản, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, truy xuất nguồn gốc đang trở thành “tấm hộ chiếu” bắt buộc để sản phẩm thủy sản tiếp cận các thị trường cao cấp. Điều đó đồng nghĩa với việc giá trị của con tôm không chỉ nằm ở trọng lượng hay kích cỡ mà còn nằm trong toàn bộ dữ liệu về quá trình hình thành sản phẩm.
Đáp ứng yêu cầu đó, cùng với sự chủ động của người dân và doanh nghiệp, ngành nông nghiệp Quảng Ninh cũng đang đẩy mạnh hỗ trợ chuyển giao khoa học kỹ thuật, xây dựng các mô hình nuôi công nghệ cao, tổ chức tập huấn sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và các quy trình nuôi an toàn sinh học. Các chương trình quan trắc môi trường, cảnh báo dịch bệnh được duy trì thường xuyên. Nhiều địa phương đã ứng dụng nền tảng số trong quản lý vùng nuôi, giúp người dân theo dõi các chỉ số môi trường theo thời gian thực, kịp thời đưa ra phương án xử lý khi có biến động.
Không còn là nghề sản xuất dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm, nuôi tôm giờ đây đang trở thành một lĩnh vực sản xuất ứng dụng công nghệ cao. Người nông dân không chỉ biết chăm tôm mà còn biết đọc dữ liệu, phân tích môi trường, quản trị chi phí và xây dựng chiến lược sản xuất theo nhu cầu của thị trường.
Tại Hải Ninh một trong những địa phương có diện tích nuôi trồng thủy sản lớn của tỉnh, sự chuyển dịch này đang diễn ra rất rõ nét. Ông Vũ Viết Duy, Trưởng phòng Kinh tế xã Hải Ninh cho biết: Sau khi sáp nhập các địa phương, Hải Ninh hiện có gần 3.000ha diện tích nuôi trồng thủy sản, trong đó khoảng 1.000ha nuôi trên bờ và hơn 2.000ha mặt biển, bãi triều. Đây là lợi thế rất lớn để phát triển ngành thủy sản theo hướng tập trung, quy mô hàng hóa. Tuy nhiên, để con tôm địa phương có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và hướng tới các thị trường xuất khẩu, rất cần tiếp tục đầu tư đồng bộ về hạ tầng sản xuất, nhất là hệ thống điện, cấp thoát nước tập trung, vùng nuôi công nghiệp đạt chuẩn và các chính sách tín dụng phù hợp để người dân mạnh dạn đầu tư công nghệ.
Thực tế cho thấy, cùng với việc nâng cao chất lượng sản phẩm và hoàn thiện các điều kiện về truy xuất nguồn gốc, con tôm Quảng Ninh đang từng bước mở rộng thị trường. Thông qua các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản, sản phẩm tôm của tỉnh hiện không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà đã có mặt tại nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á, đồng thời từng bước tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao như châu Âu. Đó là thành quả của một quá trình chuyển đổi bền bỉ, nơi khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tư duy sản xuất hiện đại đang trở thành nền tảng cho sự phát triển.
Từ Hải Ninh, Hải Lạng đến Móng Cái 1 và nhiều vùng nuôi ven biển khác, một diện mạo mới đang hiện hữu. Ở đó, những khu nuôi tôm công nghệ cao vận hành bằng dữ liệu ngày càng nhiều hơn. Những người nông dân sẵn sàng đầu tư hàng tỷ đồng cho khoa học công nghệ cũng xuất hiện ngày một đông hơn. Và những vùng nuôi hướng đến tiêu chuẩn quốc tế đang dần thay thế tư duy sản xuất chỉ chạy theo sản lượng. Phía trước vẫn còn không ít thách thức, từ nguồn vốn đầu tư lớn, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ đến những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường thế giới. Nhưng từ những thành công bước đầu hôm nay có thể thấy một hướng đi mới đã được mở ra.
Những “tỷ phú tôm” trên vùng triều Quảng Ninh không chỉ tạo dựng cơ nghiệp cho riêng mình. Họ đang trở thành những người tiên phong trong hành trình tái định hình nghề nuôi tôm của địa phương. Từ những vụ tôm bạc tỷ, một khát vọng lớn hơn đang dần hình thành: Xây dựng thương hiệu tôm Quảng Ninh hiện đại, minh bạch, chất lượng cao và đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Đó không chỉ là giấc mơ của riêng những người nuôi tôm, mà còn là kỳ vọng về một ngành kinh tế biển giá trị cao đang từng ngày vươn mình từ những vùng triều ven biển Đông Bắc Tổ quốc.
