Sự chuyển dịch mạnh mẽ của mô hình tăng trưởng đang đặt Quảng Ninh trước yêu cầu cấp thiết về xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao. Đặc biệt với khu vực kinh tế tư nhân, lực lượng lao động cần đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chuyên môn, kỹ năng, công nghệ và khả năng thích ứng. Từ đào tạo theo nhu cầu thị trường, tăng cường liên kết nhà trường - doanh nghiệp, đến phát triển nhân lực KHCN, AI và kỹ năng số, Quảng Ninh đang từng bước tạo nền tảng nhân lực cho giai đoạn phát triển mới.
Chuyển từ số lượng sang chất lượng
Trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ khai thác tài nguyên sang công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ hiện đại, logistics, du lịch chất lượng cao và kinh tế số, nguồn nhân lực ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sức hấp dẫn đầu tư của Quảng Ninh. Nếu trước đây, lao động phổ thông có thể đáp ứng phần lớn nhu cầu sản xuất, thì hiện nay doanh nghiệp cần lực lượng lao động được đào tạo bài bản, có kỹ năng nghề, ngoại ngữ, khả năng ứng dụng công nghệ và thích ứng nhanh với môi trường làm việc hiện đại.
Quy mô nguồn cung lao động của Quảng Ninh đang có điều kiện tiếp tục mở rộng cùng với sự gia tăng dân số, quá trình đô thị hóa, mở rộng không gian phát triển và thu hút đầu tư. Dân số Quảng Ninh tăng từ khoảng 1,38 triệu người (năm 2023) lên gần 1,5 triệu người vào thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng về số lượng, mà quan trọng hơn là phải nâng cao chất lượng và sự phù hợp của nguồn nhân lực với nhu cầu phát triển.
Hết tháng 6/2026, tỷ lệ lao động qua đào tạo của Quảng Ninh đạt khoảng 87,8%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt gần 43%. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh có thêm 4.200 lao động qua đào tạo và tạo hơn 14.000 việc làm tăng thêm. Năm 2025, năng suất lao động xã hội của Quảng Ninh tăng khoảng 13,4%. Cùng với đó, cơ cấu lao động tiếp tục chuyển dịch theo hướng phù hợp với mô hình tăng trưởng mới; số lao động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo tăng từ khoảng 101.100 người (năm 2021) lên hơn 122.000 người (năm 2025).
Đối với khu vực kinh tế tư nhân, sự thay đổi về quy mô, cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực đặt ra yêu cầu không chỉ là tuyển đủ lao động, mà phải tuyển đúng người, đáp ứng đúng yêu cầu của từng vị trí việc làm. Trong bối cảnh công nghệ và phương thức sản xuất liên tục thay đổi, chất lượng nguồn nhân lực không thể chỉ được đo bằng bằng cấp, mà phải thể hiện ở năng lực thực hành, khả năng giải quyết vấn đề, ứng dụng công nghệ và thích ứng với môi trường làm việc mới.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, Quảng Ninh đang đẩy mạnh đổi mới giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học theo hướng gắn chặt hơn với nhu cầu của thị trường lao động. Việc tăng cường đào tạo theo đơn đặt hàng, gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và chú trọng phát triển kỹ năng thực hành đang từng bước thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động. Tại nhiều ngành nghề, tỷ lệ người học có việc làm sau tốt nghiệp đạt trên 90%, cho thấy hiệu quả của hướng đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn.
Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa đặc biệt đối với khu vực kinh tế tư nhân. Khi doanh nghiệp trở thành nơi trực tiếp sử dụng nguồn nhân lực, yêu cầu của doanh nghiệp phải được phản ánh ngay từ quá trình xác định ngành nghề, xây dựng chương trình, tổ chức thực hành, đến đánh giá chất lượng đầu ra. Khoảng cách giữa “được đào tạo” và “làm được việc” càng được rút ngắn thì chi phí tuyển dụng, đào tạo lại của doanh nghiệp càng giảm, đồng thời năng suất lao động được nâng lên.
Một trong những ví dụ rõ về hướng đi này là Trường Đại học Hạ Long. Ngay từ khi thành lập, nhà trường xác định mục tiêu trở thành cơ sở giáo dục đại học gắn kết hữu cơ với sự phát triển của địa phương; hoạt động đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, nghiên cứu khoa học hướng tới giải quyết những bài toán của địa phương và đổi mới sáng tạo phải góp phần tạo ra những giá trị phát triển mới.
Định hướng ấy đang được thể hiện rõ trong cách nhà trường lựa chọn lĩnh vực đào tạo. Trong bối cảnh AI và công nghệ số tác động ngày càng sâu vào nền kinh tế, Trường Đại học Hạ Long xác định công nghệ thông tin là một trong những lĩnh vực trọng điểm. Hiện trường đào tạo chuyên ngành: Công nghệ thông tin, Khoa học máy tính, Sư phạm tin học ở trình độ đại học và Khoa học máy tính ở trình độ thạc sĩ; chương trình đào tạo được cập nhật theo hướng tăng cường AI và các công nghệ mới. Khối ngành Công nghệ thông tin hiện có gần 900 sinh viên và học viên, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm đúng ngành đạt 90% sau 1 năm.
Điều đáng chú ý không nằm ở việc mở thêm ngành công nghệ, mà ở cách nhà trường đặt đào tạo trong mối quan hệ với nhu cầu sử dụng nhân lực. Tiến sĩ Nguyễn Đức Tiệp, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Đại học Hạ Long, cho biết: Nhà trường tiếp tục thực hiện phương châm “Lấy người học làm trung tâm, nhà trường làm nền tảng, giảng viên là động lực”, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động. Tư duy đó được cụ thể hóa bằng việc đưa công nghệ và môi trường số vào chính quá trình đào tạo. Nhà trường đang triển khai các nền tảng quản trị đại học, tuyển sinh trực tuyến, lớp học trực tuyến, học liệu số, thư viện số và từng bước hình thành kho dữ liệu số phục vụ quản trị, giảng dạy, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.
Quan trọng hơn, kiến thức được đưa ra khỏi phạm vi giảng đường để tiếp cận những bài toán từ thực tế. Từ ngày 17/4 đến 25/5/2026, Trường Đại học Hạ Long huy động 65 giảng viên và sinh viên với khoảng 1.000 ngày công hỗ trợ 4 xã, phường, đặc khu thực hiện số hóa, làm sạch dữ liệu đất đai, hoàn thành khoảng 25.000 hồ sơ. Hoạt động này cho thấy đào tạo nhân lực công nghệ không chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức, mà phải tạo cơ hội để người học trực tiếp vận dụng kiến thức vào công việc thực tiễn.
Cách tiếp cận đó cũng mở ra hướng hợp tác sâu hơn giữa nhà trường và doanh nghiệp. Trường Đại học Hạ Long đang định hướng xây dựng Trung tâm thực hành và ứng dụng AI, tạo không gian kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ; đồng thời phối hợp với các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp nghiên cứu, thử nghiệm các giải pháp AI, khai thác dữ liệu số để giải quyết những bài toán thực tiễn. Đây chính là mô hình cần được mở rộng trong đào tạo nguồn nhân lực cho khu vực kinh tế tư nhân.
Doanh nghiệp không chỉ tiếp nhận sinh viên sau khi tốt nghiệp, mà cần tham gia từ sớm vào quá trình đào tạo; cùng nhà trường xác định nhu cầu nhân lực, góp ý chương trình, tạo môi trường thực hành, đưa bài toán sản xuất - kinh doanh vào nghiên cứu và tiếp nhận những kết quả có khả năng ứng dụng. Khi đó, nhà trường không đào tạo theo những gì mình có, doanh nghiệp cũng không chỉ tuyển dụng theo những gì thị trường đang cung cấp. Hai bên cùng hướng tới một chuẩn đầu ra gắn với công việc thực tế. Đây là cách để biến nguồn nhân lực từ một yếu tố đầu vào thành năng lực cạnh tranh trực tiếp của doanh nghiệp.
Đón đầu cho giai đoạn phát triển mới
Bước vào giai đoạn phát triển mới, Quảng Ninh đã xác định rõ yêu cầu chuẩn bị nguồn nhân lực cho khu vực kinh tế tư nhân. Giai đoạn 2026-2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu đào tạo mới trên 46.600 lao động, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên hơn 90%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 48%. Hằng năm, trên 100 giám đốc điều hành doanh nghiệp được đào tạo, bồi dưỡng về quản trị hiện đại, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Những mục tiêu trên cho thấy bài toán nhân lực không chỉ được đặt ở yêu cầu về số lượng, mà ngày càng hướng mạnh vào chất lượng. Cùng với bổ sung lực lượng lao động, Quảng Ninh chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực quản trị và khả năng thích ứng với công nghệ mới; đặc biệt quan tâm phát triển nguồn nhân lực KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin, khoa học kỹ thuật, công nghệ môi trường và công nghệ chiến lược.
Theo số liệu thống kê, đến nay 86% người lao động trong doanh nghiệp và hợp tác xã đã được trang bị kiến thức, kỹ năng số cơ bản. Riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh tổ chức 144 lớp đào tạo kỹ năng số cho 18.922 công nhân, người lao động. Đây là bước chuẩn bị cần thiết trong bối cảnh chuyển đổi số không còn là câu chuyện riêng của bộ phận công nghệ thông tin, mà đang trở thành yêu cầu đối với từng vị trí việc làm, từng quy trình sản xuất, kinh doanh.
Phát triển nguồn nhân lực KHCN vì thế cần được nhìn trong mối quan hệ hai chiều với khu vực kinh tế tư nhân. Doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận nguồn nhân lực được đào tạo, mà còn phải trở thành môi trường để người lao động phát huy năng lực, thông qua các hoạt động nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm mới.
Điều đó cũng đặt ra yêu cầu các doanh nghiệp phải chủ động hơn trong việc đào tạo, đào tạo lại và nâng cao chất lượng đội ngũ. Bởi trên thực tế, không một cơ sở giáo dục nào có thể đào tạo sẵn đầy đủ những kỹ năng chuyên biệt mà mỗi doanh nghiệp cần. Sự gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, giữa đào tạo ban đầu với đào tạo trong quá trình làm việc sẽ là yếu tố quan trọng để Quảng Ninh chuẩn bị nhân lực đi trước một bước, đáp ứng yêu cầu phát triển của khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới.
Năm 2026, Hiệp hội Doanh nghiệp Quảng Ninh được giao hỗ trợ đào tạo 50 lớp về quản trị nhân lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nội dung tập trung vào những lĩnh vực thiết thực như điều hành doanh nghiệp, quản trị cấp trung, quản trị kinh doanh, bán hàng, phát triển thị trường, thuế, kế toán, tài chính và tư vấn quản trị. Đến ngày 11/8, đã có 15 lớp được triển khai, thu hút hơn 600 lượt học viên. Phương thức đào tạo chú trọng trao đổi tình huống, phân tích những vấn đề doanh nghiệp đang gặp phải và hướng dẫn áp dụng trực tiếp vào sản xuất, kinh doanh, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, tổ chức sản xuất và mở rộng thị trường.
Đáng chú ý, kế hoạch hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khu vực kinh tế tư nhân giai đoạn 2026-2030 xác định Hiệp hội Doanh nghiệp Quảng Ninh là đầu mối khảo sát, tổng hợp nhu cầu và phối hợp xây dựng chương trình đào tạo sát thực tiễn. Cách làm này góp phần chuyển từ đào tạo theo khả năng cung ứng sang đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động.
Cùng với đó, Quảng Ninh đang định hướng đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng như logistics, thương mại quốc tế, du lịch chất lượng cao, kinh tế biển, năng lượng, công nghiệp chế biến, chế tạo; đồng thời đẩy mạnh kỹ năng số, AI và năng lực làm chủ công nghệ. Việc tăng cường liên kết nhà trường - doanh nghiệp - cơ sở nghiên cứu không chỉ giúp đáp ứng nhu cầu nhân lực trước mắt, mà còn tạo nền tảng để doanh nghiệp tư nhân nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ, phát triển thị trường và mở rộng quy mô.
Quảng Ninh đang từng bước hình thành cách tiếp cận chủ động trong phát triển nhân lực: Đào tạo sát nhu cầu, tăng thực hành, chú trọng kỹ năng mới và gắn chặt hơn với doanh nghiệp. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để khu vực kinh tế tư nhân có đội ngũ lao động đủ về số lượng, vững về chuyên môn và có khả năng thích ứng với mô hình tăng trưởng mới.
Có thể thấy, mô hình gắn kết nhà trường - doanh nghiệp - người học cần tiếp tục được coi là hướng đi trọng tâm, để đào tạo thực sự gắn với nhu cầu của thị trường và quá trình phát triển của doanh nghiệp. Mục tiêu đào tạo mới trên 46.600 lao động cho khu vực kinh tế tư nhân giai đoạn 2026-2030 không chỉ là bài toán về số lượng, mà là sự chuẩn bị cho một lực lượng lao động có trình độ, kỹ năng số, khả năng thích ứng và tinh thần đổi mới.
Từ “đủ người” đến “đúng người”, từ trang bị kiến thức đến hình thành năng lực, Quảng Ninh đang chuẩn bị nền tảng con người - một trong những yếu tố quyết định để khu vực kinh tế tư nhân vươn lên mạnh mẽ trong giai đoạn phát triển mới.
