Sức sáng tạo từ tình yêu lịch sử, văn hóa truyền thống

Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Quảng Ninh năm 2025 khép lại với việc tôn vinh nhiều sản phẩm, ý tưởng sáng tạo giàu tính ứng dụng. Bên cạnh các sản phẩm công nghệ, phần mềm, giải pháp tích hợp trí tuệ nhân tạo, cuộc thi còn ghi dấu ấn đậm nét bởi những mô hình học tập trải nghiệm được đầu tư công phu, có chiều sâu nghiên cứu. Đặc biệt, nhiều mô hình đã khéo léo đưa các giá trị văn hoá, lịch sử vào không gian sáng tạo, góp phần nuôi dưỡng và lan toả tình yêu quê hương, đất nước trong thanh thiếu niên, nhi đồng.

Mô hình trải nghiệm “Giải phóng miền Nam - Thống nhất đất nước” đoạt giải nhất Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng năm 2025, là minh chứng sinh động cho niềm đam mê và sự trân trọng lịch sử của thế hệ trẻ. Mô hình do nhóm tác giả Hà Hải Đăng, Phạm Ngọc Tuệ Linh, Phạm Vũ Kiệt, học sinh Trường Tiểu học Mạo Khê thực hiện, tái hiện thời khắc lịch sử chiếc xe tăng húc đổ cổng Dinh Độc Lập, biểu tượng của đại thắng mùa xuân năm 1975.

Sự chỉn chu của nhóm tác giả không chỉ thể hiện ở các chi tiết như mô hình Dinh Độc Lập, 2 chiếc xe tăng lịch sử 843 và 390, mà còn ở việc tích hợp mã QR giúp người xem dễ dàng truy cập nguồn thông tin chính xác, tin cậy về trận đánh. Đặc biệt, mô hình còn được đầu tư hệ thống chuyển động và âm thanh, tái hiện sống động thời khắc lịch sử của 50 năm trước, đưa những trang sử trở nên gần gũi, giàu cảm xúc tới người xem.

Hà Hải Đăng, Trưởng nhóm thực hiện mô hình, chia sẻ: “Ý tưởng của chúng em xuất phát từ những thước phim tư liệu về ngày 30/4/1975. Chúng em nhận thấy nếu chỉ học qua sách vở thì rất khó hình dung hết được không khí hào hùng của thời khắc lịch sử ấy. Vì vậy, chúng em đã xây dựng mô hình động để các bạn học sinh có thể trực tiếp tương tác, qua đó lan toả tình yêu quê hương, lịch sử dân tộc bằng một cách tiếp cận mới mẻ hơn”.

Việc sử dụng các mô-đun kỹ thuật tạo chuyển động kết hợp hiệu ứng liên hoàn đã góp phần đẩy cao cảm xúc cho học sinh. Khi chiếc xe tăng 390 húc đổ cổng Dinh Độc Lập, lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được kéo lên trên nóc dinh, tiếp đó là trích đoạn “Bản tin chiến thắng” phát sóng ngày 30/4/1975 của Đài Tiếng nói Việt Nam vang lên. Không khí tại khu vực trải nghiệm trở nên sôi động, hào hứng, thu hút đông đảo học sinh chăm chú theo dõi.

Là một trong những học sinh trực tiếp trải nghiệm mô hình, Hoàng Bảo Ngọc (Trường Tiểu học Mạo Khê) hào hứng cho biết: “Chúng em được vào vai các chiến sĩ giải phóng quân, vượt qua những thử thách để tiến tới ngày giải phóng. Khoảnh khắc xe tăng húc đổ cổng Dinh Độc Lập, ai cũng vỗ tay reo vui. Bài học lịch sử này với em rất hấp dẫn và đáng nhớ”.

Đưa những câu chuyện lịch sử, giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc vào các mô hình sáng tạo cũng đang là hướng đi được nhiều trường học trên địa bàn Quảng Ninh lựa chọn, vừa truyền cảm hứng học tập, vừa khơi dậy niềm tự hào về quê hương và khả năng sáng tạo của học sinh. Từ ý tưởng mô hình hoá hoạt động khai thác than trong hầm lò, học sinh hiểu rõ hơn đặc thù lao động của công nhân mỏ, nhóm tác giả Trường THCS Chu Văn An (phường Cẩm Phả) đã thực hiện đề tài “Hỗ trợ hoạt động dạy học giáo dục địa phương bằng phương pháp xây dựng mô hình khai thác than hầm lò”.

Điểm khác biệt của mô hình này không chỉ nằm ở yếu tố kỹ thuật, mà còn ở sự tích hợp hài hoà giữa kiến thức địa phương, khoa học và nghệ thuật. Mỗi chi tiết đều được các em nghiên cứu kỹ lưỡng, tham khảo tài liệu chuyên ngành than, bản đồ hoá khu vực Cẩm Phả và thể hiện bằng hình thức trực quan, sinh động.

Phạm Trung Hiếu, học sinh Trường THCS Chu Văn An, cho biết: “Khi tham quan Bảo tàng tỉnh, chúng em được tìm hiểu về khai thác than. Từ đó, chúng em nảy ra ý tưởng thiết kế mô hình khai thác than hầm lò dựa trên cấu trúc thực tế như giếng đứng, giếng nghiêng, hệ thống thông gió, băng tải vận chuyển than và trạm điện chiếu sáng. Qua mô hình, chúng em không chỉ muốn mô phỏng hoạt động sản xuất than ở Quảng Ninh, mà còn có cả truyền thống "Kỷ luật và Đồng tâm" của những người thợ mỏ”.

Không dừng lại ở việc trưng bày, nhóm tác giả còn xây dựng kịch bản thuyết trình để học sinh hoá thân thành những “hướng dẫn viên nhí” của Vùng mỏ. Hiện nay, mô hình đang được sử dụng hiệu quả trong giảng dạy môn Giáo dục địa phương tại Trường THCS Chu Văn An.

Từ lịch sử dân tộc đến văn hoá Vùng mỏ, từ những trang sách đến không gian trải nghiệm sinh động, các mô hình sáng tạo tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Quảng Ninh năm 2025 đã cho thấy, khi văn hoá và lịch sử là nguồn cảm hứng mạnh mẽ trong giáo dục sáng tạo, những bài học không chỉ được ghi nhớ, mà còn được cảm nhận, nuôi dưỡng và lan toả. Đó cũng chính là nền tảng để thế hệ trẻ hôm nay thêm yêu quê hương, trân trọng giá trị truyền thống và tự tin sáng tạo cho tương lai.