Khi không gian và sản phẩm du lịch ngày càng mở rộng, bài toán của Quảng Ninh không chỉ là thu hút du khách, mà còn phải tạo trải nghiệm khác biệt, kéo dài lưu trú, tăng chi tiêu và định danh điểm đến. Đây cũng là yêu cầu để du lịch Quảng Ninh chuyển từ tăng trưởng về lượng sang chiều sâu. Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á (ATI) về vấn đề này.
- Nhìn từ những bước tiến về hạ tầng, sản phẩm và không gian du lịch, theo ông Quảng Ninh đang ở đâu trong tiến trình phát triển du lịch và đâu là yêu cầu lớn nhất cho chặng đường tiếp theo?
+ Có thể nói, Quảng Ninh là một trong những địa phương có bước phát triển nổi bật về hạ tầng và tư duy làm du lịch. Hệ thống giao thông hàng không, đường bộ, đường thủy ngày càng hoàn thiện với Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long, trục cao tốc Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái, tạo điều kiện mở rộng thị trường và tăng kết nối.
Trên nền tảng đó, không gian du lịch cũng không còn tập trung chủ yếu ở trung tâm thành phố, mà đã lan tỏa tới nhiều khu vực, vùng miền trên địa bàn, cùng sự xuất hiện của nhiều khu nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và dịch vụ chất lượng cao.
Đó là nền tảng quan trọng. Tuy nhiên, giai đoạn vừa qua vẫn thiên về mở rộng quy mô, tăng lượng khách và đầu tư hạ tầng. Vì vậy, theo tôi Quảng Ninh đang bước sang giai đoạn cần chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy chất lượng trải nghiệm, hiệu quả kinh tế và tính bền vững làm thước đo.
- Khi lượng khách đã ở mức cao, phải chăng thước đo quan trọng hơn lúc này là du khách ở lại bao lâu, chi tiêu bao nhiêu và mang lại giá trị gì cho điểm đến?
+ Đúng vậy. Khi quy mô khách đã cao, nếu phần lớn chỉ đi trong ngày, hoặc lưu trú ngắn, mức chi tiêu không cao, thì giá trị kinh tế giữ lại cho địa phương chưa tương xứng, trong khi áp lực lên hạ tầng và môi trường vẫn lớn.
Do đó, cần chuyển từ tư duy “đo bằng lượt khách” sang “đo bằng giá trị gia tăng trên mỗi du khách”. Quảng Ninh có điều kiện phát triển du lịch MICE, nghỉ dưỡng sức khỏe, golf, du thuyền cao cấp và khách quốc tế có nhu cầu trải nghiệm chuyên sâu.
Tuy nhiên, thu hút khách có khả năng chi trả cao không chỉ là câu chuyện của khách sạn 5 sao, hay du thuyền hạng sang. Chất lượng phải được nâng đồng bộ từ vận chuyển, hướng dẫn, ăn uống, mua sắm, đến vệ sinh, an toàn và thái độ phục vụ. Bởi do nhóm khách này còn quan tâm tới sự riêng tư, tính cá nhân hóa và những trải nghiệm văn hóa, bản địa có chiều sâu.
- Quảng Ninh không thiếu sản phẩm du lịch, nhưng từ “có nhiều” đến “giữ khách lâu, tăng trải nghiệm và chi tiêu” vẫn là một khoảng cách khá lớn. Theo ông, điểm nghẽn nằm ở đâu?
+ Khoảng cách đó theo tôi nằm ở tính kết nối chuỗi và kịch bản trải nghiệm. Quảng Ninh có nhiều “mảnh ghép” tốt cho phát triển du lịch như vịnh, đảo, suối khoáng, di tích, vui chơi giải trí, ẩm thực, mua sắm, nhưng một số sản phẩm vẫn vận hành tương đối rời rạc. Vì thế, du khách nhiều khi phải tự “lắp ráp” chuyến đi thay vì được dẫn dắt qua một hành trình hoàn chỉnh.
Để khắc phục điều này, cần chuyển từ bán từng điểm đến, sang thiết kế hành trình theo chủ đề. Chẳng hạn, có thể kết hợp vịnh Hạ Long, Yên Tử và khu khoáng nóng Quang Hanh thành hành trình nghỉ dưỡng, văn hóa, phục hồi sức khỏe; hoặc kết nối Hạ Long, Vân Đồn, Quan Lạn thành hành trình khám phá biển đảo gắn với lịch sử thương cảng...
Cùng với việc kết nối không gian, cần làm tốt hơn về kinh tế ban đêm, ẩm thực, mua sắm, giải trí và quà tặng đặc trưng để du khách có thêm lý do ở lại. Tư duy “một điểm đến - nhiều trải nghiệm” đòi hỏi chính quyền và doanh nghiệp cùng tham gia một chuỗi. Công nghệ có thể hỗ trợ kết nối, nhưng cốt lõi vẫn là hành trình có logic, có câu chuyện và trải nghiệm liền mạch.
- Mở rộng mùa du lịch đang là một hướng đi lớn của Quảng Ninh. Theo ông, làm thế nào để mùa thu, đông trở thành một mùa du lịch thực sự chứ không chỉ là “mùa thấp điểm”?
+ Không chỉ kết nối sản phẩm theo không gian, Quảng Ninh còn cần mở rộng sức hút theo thời gian. Đặc trưng của du lịch miền Bắc là tính mùa vụ khá rõ, vì vậy phát triển du lịch 4 mùa là hướng đi cần thiết. Với mùa thu, đông, không thể tiếp tục lấy tắm biển làm sản phẩm chủ lực, mà phải khai thác những giá trị khác như nghỉ dưỡng, phục hồi sức khỏe, văn hóa, tâm linh, ẩm thực, trải nghiệm vùng cao...
Quảng Ninh có nhiều điều kiện để phát triển các dòng sản phẩm này, từ khoáng nóng, du lịch văn hóa tâm linh ở Yên Tử, Cửa Ông, trải nghiệm cảnh quan vùng cao biên giới đến MICE. Song, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng cốt lõi và trải nghiệm đồng bộ. Nếu vào mùa thấp điểm, các điểm đến cắt giảm nhân lực, thu hẹp dịch vụ thì chất lượng sản phẩm cũng giảm theo.
Bởi vậy, thay vì cạnh tranh bằng giảm giá sâu, doanh nghiệp nên tạo các gói gia tăng giá trị, kết hợp nghỉ dưỡng, spa, ẩm thực, sự kiện và trải nghiệm văn hóa. Khách phải cảm nhận được đến Quảng Ninh mùa thu, đông có một giá trị riêng, chứ không chỉ là phiên bản ít khách hơn của mùa hè.
- Ông từng nhiều năm làm du lịch tại Quan Lạn, Vân Đồn. Ngoài bãi biển và nghỉ dưỡng, đâu là những lớp giá trị của biển đảo Quảng Ninh cần được khai thác sâu hơn?
+ Ở không gian biển đảo, Quảng Ninh cũng còn nhiều giá trị chưa được chuyển hóa đầy đủ thành sản phẩm. Trước hết là chiều sâu lịch sử, văn hóa của thương cảng Vân Đồn, cùng các dấu tích, bến cổ và câu chuyện về giao thương, bảo vệ vùng biển. Đây là chất liệu tốt để hình thành các hành trình di sản biển đảo.
Bên cạnh lớp giá trị văn hóa còn có tài nguyên sinh thái của Vườn quốc gia Bái Tử Long, rừng ngập mặn, hệ sinh thái biển và đời sống cộng đồng ngư dân. Những giá trị này có thể phát triển thành sản phẩm sinh thái, chèo kayak, khám phá cảnh quan, trải nghiệm nghề biển hoặc tìm hiểu đời sống cư dân bản địa.
Quan trọng hơn, mỗi đảo phải có một “cá tính” du lịch riêng. Cô Tô, Quan Lạn, Minh Châu hay Ngọc Vừng không nên cùng phát triển theo một mô hình. Nếu định vị rõ bản sắc, phát triển phù hợp với sức chịu tải và đặt bảo tồn làm nền tảng, biển đảo sẽ tạo ra giá trị cao hơn mà vẫn giữ được sự khác biệt.
- Nếu phải xác định những ưu tiên mang tính nền tảng cho giai đoạn tới, theo ông, Quảng Ninh cần tập trung vào đâu để tăng sức cạnh tranh và phát triển bền vững hơn?
+ Nhìn rộng hơn, theo tôi có 4 nhóm vấn đề cần ưu tiên. Trước hết là quản trị điểm đến dựa trên dữ liệu. Cần hiểu rõ khách đến từ đâu, ở bao lâu, chi tiêu cho những gì, mức độ hài lòng ra sao để điều chỉnh sản phẩm, xúc tiến và phân bổ nguồn lực chính xác hơn, thay vì làm du lịch theo cảm tính.
Cùng với đó là chất lượng nguồn nhân lực. Khi cạnh tranh chuyển từ số lượng sang chất lượng, đội ngũ phục vụ phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về chuyên môn, ngoại ngữ, giao tiếp văn hóa và tư duy dịch vụ. Đây là yếu tố tác động trực tiếp tới cảm nhận của du khách.
Một ưu tiên khác là phát triển du lịch xanh, giảm rác thải nhựa, sử dụng năng lượng sạch và bảo vệ hệ sinh thái biển đảo. Cuối cùng là định vị lại thương hiệu, để Quảng Ninh không chỉ được biết đến với vịnh Hạ Long, mà trở thành điểm đến đa trải nghiệm, từ di sản, biển đảo, nghỉ dưỡng đến văn hóa, ẩm thực và du lịch sức khỏe.
- Xin cảm ơn ông!
