Các nhà khoa học Mỹ đang thử nghiệm một thế hệ vaccine mới với mục tiêu ngăn ung thư đại trực tràng ngay từ giai đoạn tiền ung thư, mở ra hy vọng cho những người mang hội chứng Lynch – một hội chứng di truyền làm tăng đáng kể nguy cơ mắc nhiều loại ung thư.
Tiến sĩ Stacy Norton, 59 tuổi, một bác sĩ ở Houston, Mỹ, đã tham gia thử nghiệm vaccine này. Bà mất mẹ vì ung thư đại trực tràng khi mới 7 tuổi và nhiều người thân khác cũng mắc bệnh khi còn rất trẻ. Bản thân bà mang hội chứng Lynch và từng mắc một loại ung thư khác do hội chứng này gây ra.
"Tôi cảm thấy có hy vọng. Hai con của tôi cũng mang cùng đột biến gene. Nếu vaccine thành công, có lẽ các con tôi sẽ không phải nội soi đại tràng mỗi năm trong suốt phần đời còn lại." - Bà Norton nói.
Hội chứng Lynch làm tăng mạnh nguy cơ ung thư
Hội chứng Lynch là hội chứng di truyền do đột biến ở các gene sửa chữa sai lệch ADN. Khi các gene này hoạt động bất thường, các sai sót trong ADN có thể tích tụ nhanh hơn và dẫn tới hình thành khối u, thường ở độ tuổi dưới 50.
Trong khi người bình thường có khoảng 5% nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng trong suốt cuộc đời, nguy cơ này ở người mang hội chứng Lynch có thể lên tới 80%, tùy thuộc vào loại đột biến gene.
Ngoài ung thư đại trực tràng, những người mang hội chứng Lynch còn có nguy cơ cao mắc ung thư nội mạc tử cung, tụy, dạ dày, buồng trứng, da và một số khối u não.
Vaccine hướng tới kích hoạt hệ miễn dịch chống tế bào tiền ung thư
Khác với vaccine phòng HPV và viêm gan B – vốn giúp ngăn một số loại ung thư liên quan đến virus – vaccine dành cho người mang hội chứng Lynch được phát triển nhằm kích hoạt hệ miễn dịch nhận diện những protein bất thường xuất hiện trong các tế bào tiền ung thư.
Trong một nghiên cứu giai đoạn đầu, 45 người mang hội chứng Lynch được tiêm vaccine do công ty công nghệ sinh học Nouscom của Thụy Sĩ phát triển. Kết quả được công bố trên tạp chí Nature Medicine cho thấy vaccine kích hoạt mạnh các tế bào T của hệ miễn dịch, vốn có vai trò nhận diện và tiêu diệt những tế bào bất thường. Sau một năm theo dõi, nội soi đại tràng cho thấy ít tổn thương tiền ung thư hơn, đồng thời không phát hiện polyp tiến triển.
“Những kết quả ban đầu đủ tích cực để chúng tôi tiếp tục tiến hành một thử nghiệm quy mô lớn hơn vào đầu năm tới”. - Tiến sĩ Eduardo Vilar-Sanchez tại Trung tâm Ung thư MD Anderson cho biết.
Tiến sĩ John Marshall, chuyên gia ung thư tại Đại học Georgetown, nhận định nghiên cứu cho thấy khả năng kích thích hệ miễn dịch để can thiệp vào quá trình hình thành ung thư từ sớm.
Riêng bà Norton cho biết hai lần nội soi sau khi tiêm vaccine đều không phát hiện polyp – điều chưa từng xảy ra với bà kể từ năm 2014.
Nhiều loại vaccine đang được phát triển
Ngoài vaccine của Nouscom, Đại học Oxford đang phối hợp với Moderna thử nghiệm một vaccine mRNA nhằm ngăn ngừa các tổn thương tiền ung thư ở những người mang hội chứng Lynch.
Trong khi đó, các nhà khoa học đang chờ kết quả một nghiên cứu đối chứng giữa vaccine Tri-Ad5 của ImmunityBio và giả dược.
Nguy cơ ung thư đại trực tràng ở người trẻ
Mỗi năm, tại Mỹ có khoảng 158.000 người được chẩn đoán mắc ung thư đại trực tràng, phần lớn ở những người trên 50 tuổi. Tuy nhiên, số ca mắc ở người trẻ đang có xu hướng gia tăng, dù nguyên nhân vẫn chưa được xác định rõ.
Hội chứng Lynch ảnh hưởng đến khoảng 1 trong 279 người, nhưng nhiều trường hợp chưa được phát hiện. Các chuyên gia cho biết xét nghiệm gene ngày càng phổ biến đang giúp nhận diện sớm những người có nguy cơ cao, đồng thời xác định nguy cơ đối với các thành viên khác trong gia đình.
Đối với người có nguy cơ trung bình, hướng dẫn tại Mỹ khuyến nghị bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi bằng nội soi hoặc các phương pháp khác.
Ở bất kỳ độ tuổi nào, nếu xuất hiện các dấu hiệu như có máu trong phân, chảy máu trực tràng, thay đổi kéo dài về thói quen đại tiện, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc đau bụng kéo dài, người bệnh nên đi khám sớm.
