Thủ tướng Nepal Balendra Shah ngày 24/9 cảnh báo tại Đại hội đồng Liên hợp quốc rằng thảm họa lũ lụt hồi tháng 8 là “lời cảnh báo đối với thế giới” về tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu. Thảm họa đã khiến ít nhất 1.400 người thiệt mạng, gây thiệt hại hơn 5 tỷ USD và làm gia tăng sức ép đối với các cơ chế tài chính hỗ trợ những nước dễ bị tổn thương.
“Đây không chỉ là một thảm kịch địa phương. Đây là lời cảnh báo đối với thế giới. Và hôm nay tôi muốn hỏi: Các vị đã thực sự lắng nghe lời cảnh báo đó chưa?” - Thủ tướng Shah phát biểu tại Đại hội đồng Liên hợp quốc.
Các nhà khoa học quốc tế cho rằng tình trạng băng vĩnh cửu tan do biến đổi khí hậu, bắt nguồn từ việc đốt than, dầu và khí đốt, đang làm các sườn núi bên dưới sông băng mất ổn định. Một phần sông băng sau đó sụp xuống, gây ra trận lũ lớn khiến ít nhất 1.400 người thiệt mạng và nhiều người vẫn mất tích.
Ông Shah cho biết Nepal chỉ đóng góp chưa tới 0,1% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính liên quan đến biến đổi khí hậu, trong khi đang phải chịu thiệt hại lớn. Khoảng 99% điện năng của Nepal đến từ thủy điện và nhiều công nhân đã bị mắc kẹt trong các đường hầm do lũ.
“Chúng tôi không tạo ra cuộc khủng hoảng này, nhưng lại đang phải trả một cái giá khổng lồ” - ông Shah nói. Ông cho biết các sông băng tại Nepal đang rút lui, sườn núi ngày càng mất ổn định, các dòng sông trở nên khó dự đoán hơn và những thảm họa lớn có nguy cơ xóa đi nhiều năm phát triển.
Nepal kêu gọi cải thiện cơ chế tài chính khí hậu
Thủ tướng Nepal không đề nghị một khoản viện trợ cụ thể, nhưng cho rằng hệ thống tài chính khí hậu quốc tế hiện chưa đáp ứng nhu cầu và còn quá nhiều thủ tục. Ông cũng đề cập Quỹ Tổn thất và Thiệt hại, được thành lập nhằm hỗ trợ các nước nghèo chịu tác động từ các thảm họa khí hậu.
“Tài chính khí hậu không thể trở thành một mê cung thủ tục mà các quốc gia dễ bị tổn thương phải mất nhiều năm để vượt qua khi họ cần được giúp đỡ” - ông Shah nói. “Khi một ngôi nhà đang cháy, chúng ta không yêu cầu gia đình đó điền 50 biểu mẫu. Chúng ta cần hành động”.
Ông kêu gọi cộng đồng quốc tế tăng cường cứu trợ, phục hồi và tái thiết, đồng thời nhấn mạnh các vấn đề về trách nhiệm, bồi thường và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.
Theo Dự án Carbon Toàn cầu (Global Carbon Project), trong 75 năm qua, Mỹ đã thải ra lượng carbon nhiều gấp khoảng 1.500 lần Nepal. Trong tuần này, Mỹ công bố khoản viện trợ 31 triệu USD cho Nepal khắc phục hậu quả lũ lụt, nâng tổng hỗ trợ tài chính lên 36 triệu USD.
“Không phải một thảm họa đơn lẻ”
Thủ tướng Nepal cho rằng những hậu quả của khí hậu ấm lên cho thấy “biến đổi khí hậu không công nhận biên giới”.
“Các sông băng và những trận lũ không di chuyển bằng hộ chiếu hay con dấu. Lần này Nepal là nơi chịu tác động, nhưng ngày mai có thể là bất kỳ ai” - ông Shah nói.
Bộ trưởng Ngoại giao Nepal Shisir Khanal cho biết đánh giá sơ bộ cho thấy riêng thảm họa mới nhất đã gây thiệt hại hơn 5 tỷ USD, tương đương gần 15% GDP và khoảng một phần ba ngân sách hằng năm của nước này.
Theo ông Khanal, thảm họa không chỉ gây ra tình trạng khẩn cấp nhân đạo mà còn làm gián đoạn nhiều năm phát triển và cho thấy những bất bình đẳng trong ứng phó với biến đổi khí hậu trên toàn cầu.
Ông cảnh báo những gì xảy ra tại Nepal “không phải là một thảm họa đơn lẻ mà là hình ảnh báo trước những gì nhiều quốc gia dễ bị tổn thương có thể phải đối mặt”.
Cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore cũng cho rằng thảm họa tại Nepal cho thấy khủng hoảng khí hậu đang xấu đi nhanh hơn khả năng ứng phó của con người. Ông cảnh báo tình trạng các sông băng tan có thể tác động tới những con sông lớn của châu Á và đe dọa nguồn nước của khoảng 2 tỷ người.
