Nhiều chính phủ châu Âu đang triển khai trợ cấp, giảm thuế và điều chỉnh một số chính sách năng lượng nhằm hạn chế tác động của giá xăng dầu tăng cao đối với người dân và doanh nghiệp. Áp lực năng lượng gia tăng trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông và Ukraine tiếp tục gây gián đoạn nguồn cung, trong khi Liên minh châu Âu (EU) vẫn phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu.
Theo báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), nhiều nước trên thế giới đã can thiệp nhằm hạn chế tác động kinh tế của nguồn cung năng lượng suy giảm và giá nhiên liệu tăng mạnh kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát. Trong 10 quốc gia tích cực nhất trong việc triển khai các biện pháp giảm thiểu thiệt hại kinh tế, có 7 thành viên EU.
Các biện pháp rất đa dạng. Litva giảm một nửa giá vé tàu; Hy Lạp tăng thuế đối với hoạt động cờ bạc để bổ sung nguồn lực hỗ trợ người dân; Italy hoãn kế hoạch đóng cửa một số nhà máy nhiệt điện than và đơn giản hóa thủ tục đối với các dự án dầu khí. Hà Lan tăng kinh phí cho chương trình cung cấp miễn phí dịch vụ tiết kiệm năng lượng tại các hộ gia đình, trong khi Ba Lan đề xuất đánh thuế cao hơn vào lợi nhuận kỷ lục của một số doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh nhiên liệu.
Trước khi xảy ra cuộc chiến tại Iran, chiến tranh Nga - Ukraine đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và gây biến động mạnh tại châu Âu. Theo Cơ quan Thống kê EU (Eurostat), khối này nhập khẩu gần như toàn bộ lượng dầu và khoảng 85% khí đốt tự nhiên sử dụng, trong khi năng lượng nhập khẩu đáp ứng khoảng 57% tổng nhu cầu của EU.
Sức ép đối với người tiêu dùng ngày càng rõ khi giá nhiên liệu tại một số nước châu Âu đã vượt mức tương đương 12 USD/gallon. Tổ chức vận động Transport & Environment ước tính người dân EU hiện phải chi thêm khoảng 203 triệu euro, tương đương 231 triệu USD, mỗi ngày chỉ riêng cho nhiên liệu diesel.
EU đã cho phép các nước thành viên tạm thời linh hoạt hơn trong việc cung cấp hỗ trợ nhà nước cho hộ gia đình và các ngành sử dụng nhiều năng lượng như nông nghiệp, vận tải và đánh bắt thủy sản. Khối cũng nới một phần các quy định chi tiêu đối với những khoản đầu tư nhằm tăng cường an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc dài hạn vào dầu khí nhập khẩu.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng giá năng lượng và chi phí vay cao đang gây sức ép lên cả người dân và doanh nghiệp. Bà nhấn mạnh EU cần tiếp tục phát triển các nguồn năng lượng sạch sản xuất trong khối, từ năng lượng tái tạo, hạt nhân đến khí sinh học, nhằm tăng tính độc lập và kéo giảm giá năng lượng.
Pháp mở rộng trợ cấp nhiên liệu
Chính phủ Pháp mới đây đã công bố gói hỗ trợ trị giá 450 triệu euro, mở rộng các biện pháp dành cho người dân và doanh nghiệp chịu tác động mạnh từ giá nhiên liệu.
Theo đó, khoảng 5,5 triệu lao động đáp ứng điều kiện về thu nhập và phải di chuyển hơn 30 km khứ hồi mỗi ngày để đi làm hoặc hơn 8.000 km mỗi năm vì công việc có thể nhận khoản hỗ trợ 100 euro cho chi phí nhiên liệu đến hết năm.
Pháp cũng kéo dài trợ cấp nhiên liệu cho nông dân, ngư dân và doanh nghiệp xây dựng đến cuối năm, đồng thời phát sớm ba tháng phiếu hỗ trợ năng lượng trị giá từ 48 đến 277 euro cho khoảng 5,8 triệu hộ gia đình nhằm hỗ trợ chi phí sưởi ấm mùa đông.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron còn đề nghị Ủy ban châu Âu xem xét nới một số tiêu chuẩn chất lượng nhiên liệu liên quan đến tỷ trọng, hàm lượng lưu huỳnh và các tiêu chí khác để tăng sản lượng diesel và nhiên liệu hàng không tại châu Âu. Ông cũng đề xuất nâng tỷ lệ diesel sinh học thông thường được phép pha trong nhiên liệu diesel tiêu chuẩn từ 7% lên 10%.
Trong thư gửi cơ quan điều hành EU, ông Macron cảnh báo giá dầu thế giới có thể tăng mạnh nếu eo biển Hormuz chưa được mở trở lại cho tàu chở dầu và đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê-út dẫn ra Biển Đỏ chưa được sửa chữa.
Đức và Tây Ban Nha giảm thuế nhiên liệu
Đức đã quyết định khôi phục chương trình giảm thuế nhiên liệu từ ngày 1/10 đến hết năm, sau khi đợt giảm thuế kéo dài hai tháng trước đó kết thúc vào cuối tháng 6. Biện pháp mới dự kiến giúp giá xăng và diesel giảm 17 euro cent/lít và khiến ngân sách chính phủ giảm khoảng 2,5 tỷ euro.
Berlin cũng cho biết sẽ thảo luận với ngành dầu khí về khả năng áp dụng trần giá nhiên liệu từ ngày 1/1/2027. Hai nước láng giềng Bỉ và Luxembourg đã duy trì những cơ chế tương tự trong nhiều thập kỷ.
Tây Ban Nha cũng gia hạn chương trình giảm thuế xăng và diesel được triển khai từ tháng 3 trong khuôn khổ gói hỗ trợ 5 tỷ euro nhằm hạn chế tác động của cuộc chiến tại Iran đối với giá năng lượng trong nước.
Mức giảm thuế trong tháng này là 5 euro cent/lít và có thể tự động tăng lên 20 euro cent/lít nếu lạm phát giá nhiên liệu vượt 15% so với cùng kỳ năm trước. Chính phủ Tây Ban Nha đồng thời tiếp tục trợ cấp nhiên liệu cho các doanh nghiệp vận tải, nông dân, người chăn nuôi và ngư dân.
Mỹ trở thành một trong những nguồn cung năng lượng quan trọng của EU
Bên cạnh các chương trình hỗ trợ trong nước, các quốc gia EU còn sử dụng dự trữ dầu chiến lược theo thỏa thuận giữa 32 thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), theo đó khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp được đưa ra thị trường.
EU thời gian qua cũng đẩy mạnh năng lượng tái tạo và điện khí hóa nền kinh tế để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu Nga. Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, tăng cường điện khí hóa có thể giúp EU giảm khoảng 260 tỷ euro mỗi năm trong hóa đơn nhập khẩu dầu, khí đốt và các nhiên liệu hóa thạch khác vào năm 2040.
Tuy nhiên, quá trình giảm phụ thuộc vào Nga khiến EU ngày càng dựa nhiều hơn vào nguồn năng lượng từ Mỹ. Năm ngoái, bà von der Leyen đạt thỏa thuận với Tổng thống Donald Trump, trong đó EU cam kết mua 750 tỷ USD năng lượng của Mỹ trong ba năm.
Xung đột tại Trung Đông khiến mối quan hệ này vừa quan trọng hơn vừa trở nên phức tạp hơn, đặc biệt khi EU tăng nhập khẩu diesel từ Mỹ. Việc Tổng thống Trump gần đây bày tỏ ủng hộ khả năng cấm xuất khẩu diesel để hạ giá nhiên liệu trong nước khiến Brussels lo ngại phải tìm nguồn cung thay thế.
Ủy ban châu Âu hiện vận động Washington không đình chỉ xuất khẩu diesel. “Chúng tôi cho rằng đây là một ý tưởng không tốt. Hợp tác năng lượng EU - Mỹ mạnh mẽ, ổn định và cùng có lợi. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có nguy cơ gây tác động tiêu cực cho cả hai bên” - người phát ngôn Ủy ban châu Âu Olof Gill nói ngày 24/9.
