Ứng dụng công nghệ vào bảo tồn và phát huy giá trị di sản đang tạo ra nhiều đổi thay, giúp các di tích từ Yên Tử đến Trà Cổ, bảo tàng và khu lưu niệm “thay áo mới”, trở nên sống động và dễ tiếp cận hơn với du khách.
Theo các chuyên gia, số hóa di sản không thay thế trải nghiệm thực địa mà mở thêm “cánh cửa ảo” để du khách tiếp cận sâu hơn. Xu hướng ứng dụng công nghệ, số hóa di sản tại các di tích, điểm đến trong và ngoài nước đang nâng cao rõ rệt sức hấp dẫn và tiện nghi cho du khách, trở thành hướng đi tất yếu.
Trong hành trình khám phá Quảng Ninh, chuyển đổi số đang giúp du khách tiếp cận di sản thuận tiện hơn thông qua mã QR tại di tích, bảo tàng 3D và các tiện ích công nghệ hỗ trợ trải nghiệm cũng như quản lý điểm đến. Một trong những dấu ấn nổi bật là việc số hóa tư liệu và không gian di sản bằng VR360 và mô hình 3D. Tại Yên Tử, từ năm 2024 tới nay, hình ảnh 360 độ tái hiện chùa Đồng, chùa Hoa Yên, chùa Một Mái và tượng Phật Hoàng cho phép du khách “dạo bước” trong không gian số trước hành trình. Công nghệ hỗ trợ hình dung tổng thể kiến trúc, cảnh quan, đồng thời tích hợp thuyết minh và tư liệu, phù hợp với du khách quốc tế, người cao tuổi và những người muốn tìm hiểu trước chuyến đi.
Tại Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đảo Cô Tô, VR360 cho phép khám phá không gian trưng bày qua điện thoại với hình ảnh 360 độ và thuyết minh sinh động. Công nghệ mở rộng khả năng tiếp cận tới cộng đồng trẻ, tăng tính trực quan và trở thành cầu nối giúp di sản vượt qua giới hạn không gian - thời gian.
Cùng với VR và mô hình 3D, hệ thống mã QR và chip NFC được triển khai tại nhiều điểm di sản, mang đến trải nghiệm “một chạm mở thông tin”. Tại Yên Tử, đình Trà Cổ, Khu lưu niệm Bác Hồ trên đảo Cô Tô…, du khách chỉ cần đưa điện thoại lại gần để truy cập thuyết minh, bản đồ và nội dung đa phương tiện. Những bảng giới thiệu truyền thống được thay bằng thông tin sinh động, dễ tiếp cận. Việc chuẩn hóa thuyết minh song ngữ giúp giảm rào cản ngôn ngữ và tăng tính chuyên nghiệp cho điểm đến.
Bảo tàng Quảng Ninh là điểm sáng trong số hóa di sản, với kho dữ liệu hiện vật, màn hình cảm ứng, bản đồ tương tác và bảo tàng ảo 3D cho phép khám phá hiện vật ở độ phân giải cao. Việc số hóa nâng trải nghiệm tham quan và cung cấp nguồn tư liệu giá trị cho nghiên cứu. Đơn vị cũng đưa vào hệ thống thuyết minh tự động Audio Guide Việt - Anh, giúp cá nhân hóa hành trình và giảm tải cho hướng dẫn viên.
Quy trình số hóa được mở rộng sang phục vụ du khách, vé điện tử, phần mềm bán vé, quét mã QR, giảm chen lấn tại Vịnh Hạ Long - Yên Tử và Bảo tàng Quảng Ninh. Khách chỉ cần đặt vé, quét mã để vào cổng và tự tìm hiểu nội dung qua màn hình cảm ứng hoặc audio guide. Việc giảm thời gian chờ và tối ưu luồng khách đã nâng rõ rệt chất lượng trải nghiệm, góp phần tăng tính hiện đại và chuyên nghiệp.
Nhìn tổng thể, mã QR tại các di tích được gắn kèm thông tin song ngữ và bản đồ số, giúp du khách tự khám phá thuận tiện. Vé điện tử được áp dụng rộng rãi tại điểm văn hóa - tâm linh và các bến tàu, đồng bộ với hóa đơn điện tử nhằm minh bạch và tối ưu quản lý. Theo thống kê, toàn tỉnh đã số hóa và gắn mã QR cho gần 200 di tích, giúp du khách tra cứu nhanh nội dung đa phương tiện ngay trên điện thoại. Các địa phương đều triển khai mã QR tại đình, đền, nhà lưu niệm và tuyến phố du lịch, hình thành mạng lưới dữ liệu di sản liên thông.
Theo chuyên gia IT Trần Quang Khải (Hội IT Quảng Ninh), hệ thống công nghệ đồng bộ đang tối ưu mạnh mẽ trải nghiệm du khách nhờ quy trình liền mạch, thông tin tức thời và khả năng tra cứu nhanh. Các giải pháp số cũng mở rộng tiếp cận cho mọi nhóm khách và tăng sức cạnh tranh của điểm đến.
Tỉnh đã ban hành nhiều nghị quyết xác định du lịch - văn hoá là lĩnh vực tiên phong chuyển đổi số và đặt mục tiêu số hóa toàn bộ di tích vào năm 2030. Ngành du lịch cũng định hướng ứng dụng Internet vạn vật (IoT) đến năm 2030, nhằm đưa các giải pháp thông minh vào quản lý điểm đến và nâng cao trải nghiệm du khách. Hoạt động số hóa di sản tại Quảng Ninh không chỉ là xu thế tất yếu mà còn tạo “giá trị gia tăng” rõ rệt. Công nghệ đang trở thành động lực giúp di sản sống động hơn, gần hơn và lan tỏa bền vững hơn tới cộng đồng du khách trong nước và quốc tế.
