Nhắc đến nghề báo, chắc hẳn nhiều người sẽ hình dung về một lĩnh vực nghề nghiệp có nhiều trải nghiệm thú vị khi được đặt chân đến nhiều vùng miền, gặp gỡ nhiều cuộc đời, trải nghiệm nhiều nền văn hóa. Dù không ít vất vả, những người làm báo Quảng Ninh luôn theo chân cuộc sống để ghi lại những vấn đề dân sinh, phát hiện những câu chuyện đáng suy ngẫm, lan tỏa những giá trị tích cực của xã hội, góp phần để cả những vùng sâu, miền xa cũng được kết nối gần hơn trong dòng chảy thông tin không còn rào cản.
Với nhà báo Phạm Tăng (Phòng Thời sự, Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh), thì ở đâu có vấn đề của người dân, ở đó có đề tài báo chí. Nguồn tin có thể bắt đầu từ một cuộc gọi của độc giả, một phản ánh trên mạng xã hội hay một chi tiết nhỏ bắt gặp trong quá trình tác nghiệp.
Năm 2018, anh thực hiện phóng sự “Những người mở đường lên trời” nói về dự án đường tuần tra các cột mốc biên giới Việt - Trung. Tại khu vực cột mốc 1305 (thuộc huyện Bình Liêu cũ, nay là xã Hoành Mô) với độ cao hơn 1.500m so với mực nước biển, anh Tăng đã trực tiếp trải qua những ngày “ăn gió, nằm sương” cùng đội ngũ công nhân. Từ những ghi chép giữa trùng điệp núi rừng và mây ngàn ấy, tác phẩm báo chí ra đời, khiến câu chuyện về làm đường tuần tra biên giới tại nơi được ví như “sống lưng khủng long” trở nên thật sâu sắc, đáng nhớ.
Còn với nhà báo Chu Mai Linh (Phòng Văn nghệ - Báo Hạ Long, Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Ninh), kỷ niệm năm 2024 thực hiện phóng sự “Sức sống đảo Thanh niên” về chuyến đi tới đảo Trần (đặc khu Cô Tô) thật sự khó quên. Bằng tác phẩm của mình, chị đã ghi lại những cảm xúc rung động chân thực trước sự phát triển của hòn đảo quân sự xa đất liền nhất của Quảng Ninh sau tròn 10 năm nơi đây được Trung ương Đoàn lựa chọn xây dựng và phát triển thành đảo Thanh niên toàn quốc.
Vùng đảo nghèo khó năm nào đã vững vàng nơi tiền tiêu, là điểm tựa cho ngư dân Việt Nam khi vươn khơi, bám biển. Hành trang mang theo chỉ là máy quay, máy ghi âm, máy ảnh và cây bút, nhà báo Chu Mai Linh đã giúp khán, thính giả thêm hiểu, thêm yêu về một vùng lãnh thổ xa xôi, nơi đang có các cán bộ, chiến sĩ ngày đêm vững vàng tay súng, những người dân chất phác, hồn hậu. Từ đó càng thêm tự hào và nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc mà cha ông ta không tiếc máu xương gìn giữ.
Bằng tinh thần lao động nghiêm túc, nhiều thế hệ người làm báo Quảng Ninh đã liên tục đến với những nơi vùng cao, biên giới, hải đảo; gắn bó cùng người dân, lực lượng vũ trang để phản ánh sinh động cuộc sống nơi tuyến đầu xa xôi. Để rồi chất liệu từ cuộc sống đã khơi gợi, mở ra những đề tài phong phú, thôi thúc các nhà báo cầm bút, bật máy, sáng tạo những tác phẩm báo chí chạm đến trái tim.
Như phóng sự “Những hình thức khoán trong HTX Nghề cá Quảng Ninh” của tác giả Trần Mạnh Hùng đoạt giải A Đài Tiếng nói Việt Nam năm 1982; phóng sự “Quảng Ninh, tiếng kêu cứu từ những cánh rừng ngập mặn” của tác giả Đỗ Bích đoạt giải Vàng Liên hoan phát thanh truyền hình toàn quốc năm 2005; phóng sự “Xây dựng nông thôn mới - Gỡ khó cho tiêu chí số 10” của nhóm tác giả Trọng Tuệ, Hoàng Nam đoạt giải Vàng tại Liên hoan Truyền hình toàn quốc năm 2013...
Có thể khẳng định, nhờ có báo chí, đồng bào vùng sâu, vùng xa ngày càng thêm vững tin vào sự lãnh đạo của Ðảng, chủ động vươn lên giảm nghèo, tham gia tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội. Công tác thông tin, tuyên truyền, định hướng dư luận đã có những tác động tích cực vào việc nâng cao nhận thức cho đồng bào vùng dân tộc thiểu số; kịp thời nêu gương người tốt, việc tốt, những mô hình làm kinh tế giỏi, giúp các hộ nghèo vươn lên thoát nghèo, phổ biến các chính sách tín dụng ưu đãi, đào tạo nghề, công tác khuyến nông, lâm, ngư; nhân rộng các mô hình sản xuất tốt, chuyển giao khoa học - kỹ thuật, công nghệ hiệu quả đến đồng bào...
Các nhà báo còn góp tiếng nói để tuyên truyền khuyến khích nhân dân trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hoá truyền thống tốt đẹp của các dân tộc. Bên cạnh đó, báo chí còn có vai trò tích cực trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng, chủ động cảnh giác, tăng cường đấu tranh chống lại âm mưu chống phá, lôi kéo của các thế lực thù địch...
Quảng Ninh có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, chính trị, quốc phòng và an ninh của đất nước. Trong quá trình phát triển, thành phố luôn xác định công tác quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới, giữ vững vùng biên cương của Tổ quốc là nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược. Nổi bật như việc cấp ủy, chính quyền cùng nhân dân đã chủ động triển khai Nghị quyết số 06-NQ/TU (ngày 17/5/2021) của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển bền vững kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm quốc phòng - an ninh cho các xã, thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030.
Cùng với đó là hàng loạt nội dung cụ thể hóa các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, bảo tồn truyền thống, phát triển văn hóa... đều được triển khai thực hiện kịp thời, đồng bộ, mang lại nhiều hiệu quả thiết thực. Có nhiều nhân tố tác động tạo nên những thành tựu đó, trong đó luôn bao gồm những đóng góp tích cực của đội ngũ những nhà báo tâm huyết với nghề, thực sự là những chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa của Đảng ta.
Nhìn từ nhiệm vụ xóa bỏ hủ tục, tập quán lạc hậu tại Quảng Ninh, đây không chỉ là một khẩu hiệu, mà đã đi sâu vào thực tiễn, được cụ thể hóa trong hàng loạt chương trình, mô hình, dự án hướng về cơ sở những năm qua. Nổi bật như các đề án về: Nâng cao năng lực cho đội ngũ báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật; cải thiện dinh dưỡng, thể lực cho trẻ em; giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; phát triển bền vững kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm vững chắc quốc phòng - an ninh...
Việc điều chỉnh, thay đổi một quan niệm, tập quán lâu đời luôn là vấn đề nhạy cảm, không thể giải quyết chỉ bằng các giải pháp hành chính hay pháp luật. Điều quan trọng là phải thay đổi căn bản từ nhận thức của cộng đồng, tức là giúp người dân xác định đâu là các tập quán không còn phù hợp với thời đại, không còn các giá trị mang tính văn hoá, làm cho xã hội chậm phát triển. Đó là khi vai trò quan trọng của truyền thông, báo chí được phát huy, nhất là những tuyến bài phản ánh đa chiều, có thể chỉ ra vấn đề, đi sâu phân tích nguyên nhân, bối cảnh, hệ lụy của những lối tư duy lạc hậu.
Thực tế suốt nhiều năm qua, đội ngũ phóng viên, nhà báo trên địa bàn thành phố đã ghi dấu chân khắp các thôn, bản nơi biên giới, đảo xa để phản ánh chân thật thực tiễn đời sống. Những nơi còn tồn tại bất cập, những vấn đề nảy sinh trong đời sống cơ sở được phản ánh kịp thời; những người tốt, việc hay, tấm gương tiêu biểu cũng được biểu dương xứng đáng để cổ vũ tinh thần thi đua, nhân lên những điều tốt đẹp. Đặc biệt là trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, vai trò của từng trang báo sắc sảo, từng dòng tin trung thực và từng câu chuyện nhân văn cũng đóng vai trò không thể thiếu. Những người làm báo Quảng Ninh đã đưa vấn đề chủ quyền, chính trị, pháp lý, quân sự vĩ mô... thành từng câu chuyện gần gũi, cụ thể, gắn với từng con người, từng số phận. Từ đó giúp thông tin chủ trương, chính sách lan tỏa hiệu quả hơn, gần gũi hơn, chạm tới cảm xúc trái tim, góp phần kiến tạo đồng thuận xã hội. Để từ đó, người dân hiểu đúng, hành xử đúng, thể hiện lòng yêu nước một cách tỉnh táo; biển trời, phên giậu Tổ quốc luôn được gìn giữ bằng cả ý chí và niềm tin của mọi tầng lớp nhân dân.
Hiện nay, những cánh sóng truyền hình, phát thanh, ấn phẩm báo chí của Quảng Ninh đã đến khắp mọi làng quê, thôn xóm. Có thể kể đến các chuyên đề như “Kinh tế biển”, “Nông nghiệp nông thôn”, “Vì chủ quyền an ninh biên giới” trên các kênh truyền hình QTV, phát thanh QNR, cho tới những chuyên mục, chuyên trang “Nông thôn mới”, “Vấn đề bạn đọc quan tâm”, “Đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống”... trên Báo Quảng Ninh hằng ngày, cuối tuần, điện tử. Có những bản tin sử dụng tiếng nói của đồng bào, phản ánh sống động nét đẹp văn hóa độc đáo khắp các địa phương vùng núi, miền biển, cho tới đảo xa... Không chỉ là một món ăn tinh thần đầy hấp dẫn, cơ bản phù hợp với nhu cầu, mong mỏi của nhân dân, mà hơn hết là trở thành những nhịp cầu nối giữa Ðảng, chính quyền với đồng bào các dân tộc.
Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, vai trò của báo chí càng được khẳng định rõ nét. Khi yêu cầu về thông tin nhanh chóng, chính xác và kịp thời ngày càng cao, báo chí Quảng Ninh đã nhanh chóng ghi lại những chuyển biến đa chiều của nhịp sống đương đại. Các chương trình phát thanh, truyền hình, trang báo chính thống đã trở thành nguồn thông tin quan trọng giúp người dân nắm bắt chính sách mới, góp phần kết nối ý Đảng với lòng dân. Thông tin phủ sóng thường xuyên, liên tục đã góp phần tạo nên sự thay đổi từng bước về nhận thức trong các cộng đồng dân cư. Cũng thông qua những trang báo, bản tin được xuất bản, phát sóng, các nhà báo còn góp ý kiến khách quan để gợi mở phương hướng, cùng các cấp, ngành thẳng thắn chỉ ra những vấn đề tồn tại, kịp thời quan tâm giải quyết thấu đáo những kiến nghị chính đáng của nhân dân.
Cuộc sống vẫn đang chuyển động không ngừng. Bối cảnh ấy đặt ra yêu cầu cho báo chí nói chung, từng nhà báo nói riêng càng phải làm tốt hơn nữa vai trò cầu nối giữa Đảng, chính quyền với nhân dân, tạo sự đồng thuận xã hội, lan tỏa những giá trị tích cực và khơi dậy khát vọng phát triển ở cơ sở.
Thực hiện: Hoàng Giang
Trình bày: Vũ Đức
