Trong nhiều năm qua, Quảng Ninh luôn là địa phương nằm trong nhóm các tỉnh có thành tích nổi bật về xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Đằng sau những kết quả ấy là sự kiên trì vun bồi từ những giá trị căn bản nhất: Nếp nhà, lối sống, ứng xử trong từng gia đình - “tế bào” của xã hội.
Gia đình là nơi trao truyền qua các thế hệ những chuẩn mực ứng xử, nếp sống văn hóa và tinh thần gắn kết cộng đồng. Vì thế, việc giữ gìn và bồi đắp các giá trị gia đình, gìn giữ nếp nhà trở thành trụ cột quan trọng trong xây dựng văn hóa cơ sở, tạo sức lan tỏa từ mỗi gia đình ra khu dân cư, thôn bản, xã phường.
Tại Quảng Ninh, phong trào “Gia đình văn hóa” được triển khai sâu rộng và có tác động rõ nét đến đời sống cộng đồng. Các cấp chính quyền và ngành văn hóa tỉnh đã kết nối mạnh mẽ phong trào “Gia đình văn hóa” với mô hình “Gia đình học tập” và “Khu dân cư văn hóa”, tạo nên một hệ sinh thái văn hóa bền vững ngay từ cơ sở.
Những năm gần đây, tỷ lệ gia đình đạt chuẩn “Gia đình văn hóa” của tỉnh đều ở mức cao, trên 95%. Cùng với đó là việc triển khai các câu lạc bộ, mô hình hoạt động thiết thực như CLB “Phụ nữ nuôi dạy con tốt”, CLB “Gia đình hạnh phúc”… góp phần lan tỏa lối sống văn minh trong khu dân cư, hướng tới các khu dân cư văn hóa kiểu mẫu. Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh cũng tích cực triển khai các buổi tập huấn, tọa đàm hướng dẫn kỹ năng nuôi dạy con, ứng xử trong gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình.
Hội thi Gia đình hạnh phúc năm 2025 do Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Quảng Ninh tổ chức dịp tháng 11/2025 tại nhiều địa phương trong tỉnh, tiếp tục trở thành sân chơi bổ ích, góp phần lan tỏa thông điệp xây dựng gia đình ấm no - bình đẳng - tiến bộ - hạnh phúc, là nền tảng vững chắc của xã hội.
Đặc biệt, cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch” do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phát động đã được Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Quảng Ninh triển khai suốt 15 năm qua. Cụ thể, “5 không” gồm: không đói nghèo, không vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội, không có bạo lực gia đình, không vi phạm chính sách dân số, không có trẻ em suy dinh dưỡng và bỏ học. "3 sạch" gồm: Sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ. Trong quá trình thực hiện, các cấp hội đã tổ chức hơn 25.000 buổi tuyên truyền, tiếp cận hơn 500.000 lượt hội viên và người dân bằng nhiều hình thức như truyền thanh, tiểu phẩm, phát tờ rơi, hoặc thông qua mạng xã hội.
Bên cạnh hưởng ứng các phong trào lấy gia đình làm nền tảng, mỗi thành viên trong các gia đình hiện đại cũng dần quay về với những giá trị truyền thống, coi trọng cội nguồn văn hóa và những nguyên tắc ứng xử lễ nghĩa. Gia đình còn là nơi trao truyền những giá trị văn hóa, tri thức dân gian quý báu. Nhiều nghề truyền thống ở Quảng Ninh như nghề đan ngư cụ, đóng thuyền nan, thuyền gỗ, đan lưới… tồn tại theo mô hình cha truyền con nối, vừa là nghề mưu sinh, vừa gìn giữ, bảo tồn nghề truyền thống, góp phần làm đa dạng sản phẩm du lịch văn hoá địa phương.
Quảng Ninh với truyền thống vùng mỏ bất khuất đã hình thành nên nét riêng của các gia đình thợ mỏ, với những dòng họ, những khu phố nơi nhiều thế hệ cùng làm nghề mỏ. Truyền thống ấy làm nên hệ giá trị tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” - nét văn hóa thợ mỏ. Hằng năm, ngành than đều có các hoạt động tuyên dương gia đình thợ mỏ tiêu biểu, tổ chức các hội thi Thợ mỏ giữ lửa gia đình, Gia đình thợ mỏ - Gắn kết yêu thương v.v.. qua đó tạo nên một phong trào thi đua sôi nổi trong toàn ngành, đề cao vai trò và những giá trị cốt lõi của gia đình.
Mặt khác, môi trường gia đình, dòng họ cũng đang nuôi dưỡng truyền thống hiếu học, khuyến học. Các phong trào “gia đình, dòng họ hiếu học” được các địa phương trong tỉnh triển khai rộng rãi nhằm nhân lên thói quen học tập, tôn trọng tri thức và giáo dục nhân cách cho thế hệ trẻ. Năm 2024, trên 72% gia đình của Quảng Ninh đã được công nhận danh hiệu Gia đình học tập.
Những giá trị được nuôi dưỡng từ mỗi nếp nhà đang trực tiếp góp phần hoàn thiện chuẩn mực ứng xử cộng đồng, nâng cao chất lượng đời sống văn hóa ở từng khu dân cư. Bồi đắp văn hóa từ nếp nhà ở Quảng Ninh đã và đang chứng tỏ đó là con đường ngắn nhất để vun đắp văn hóa cơ sở một cách bền vững. Khi mỗi gia đình là một “tế bào văn hóa khỏe mạnh”, các giá trị tốt đẹp sẽ lan tỏa tự nhiên, tạo ra nền tảng quan trọng, góp phần hình thành cộng đồng văn minh và giàu bản sắc.
