Lượng khách du lịch đến Nam Cực đang tăng nhanh trong bối cảnh nhiều người muốn tận mắt chứng kiến vùng băng giá này trước khi biến đổi khí hậu làm thay đổi vĩnh viễn cảnh quan nơi đây. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo sự gia tăng du khách cũng kéo theo nguy cơ ô nhiễm, lây lan dịch bệnh và tác động tiêu cực đến hệ sinh thái mong manh của lục địa này.
Một trong những yếu tố thúc đẩy xu hướng du lịch Nam Cực là tâm lý “du lịch cơ hội cuối cùng” - mong muốn đến thăm Nam Cực trước khi băng tan và cảnh quan tự nhiên biến đổi không thể đảo ngược.
Phần lớn các chuyến thám hiểm tập trung vào bán đảo Nam Cực, một trong những khu vực ấm lên nhanh nhất thế giới. Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), giai đoạn 2002-2020, Nam Cực mất trung bình khoảng 149 tỷ tấn băng mỗi năm.
Năm 2024, hơn 80.000 du khách đã đặt chân lên lục địa phủ băng này và khoảng 36.000 người tham quan từ trên tàu, theo số liệu của Hiệp hội Quốc tế Các nhà điều hành tour du lịch Nam Cực (IAATO).
Liên minh Các nhà khoa học quan tâm quốc tế ước tính du lịch Nam Cực đã tăng gấp 10 lần trong 30 năm qua. Các chuyên gia dự báo con số này có thể tăng gấp 3 - 4 lần trong thập kỷ tới, vượt 400.000 lượt mỗi năm khi chi phí giảm và công nghệ tàu phá băng phát triển hơn.
Bà Claire Christian, Giám đốc điều hành Liên minh Nam Cực và Nam Đại Dương, cho biết những cảnh quan như cá voi, hải cẩu, chim cánh cụt và núi băng ở Nam Cực là độc nhất vô nhị trên thế giới, tạo ấn tượng rất mạnh với du khách.
Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng du lịch là nguy cơ ô nhiễm sinh học và bùng phát dịch bệnh.
Trong lịch sử, tàu du lịch cũng từng nhiều lần trở thành ổ bùng phát dịch bệnh do không gian kín và mật độ tiếp xúc cao. Vụ nghi nhiễm virus Hanta hiếm gặp trên tàu du lịch Hà Lan MV Hondius gần đây đã làm dấy lên lo ngại lớn. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết tàu rời Ushuaia (Argentina) từ ngày 1/4, ghé Nam Cực và nhiều đảo biệt lập trước khi xảy ra sự cố.
WHO đang điều tra khả năng lây truyền từ người sang người trên tàu. Giới chức nghi ngờ ca nhiễm đầu tiên có thể đã mắc bệnh trước khi lên tàu. Virus Hanta thường lây qua việc hít phải chất thải của loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), ngoài virus Hanta, cúm gia cầm cũng từng theo các đàn chim di cư từ Nam Mỹ lan đến Nam Cực trong những năm gần đây.
Để bảo vệ hệ sinh thái mong manh, du khách được yêu cầu giữ khoảng cách với động vật hoang dã, không chạm vào mặt đất ngoài việc đi bộ bằng chân và phải vệ sinh nghiêm ngặt giày dép, thiết bị bằng máy hút bụi, chất khử trùng và bàn chải nhằm loại bỏ côn trùng, hạt giống, lông vũ và vi sinh vật.
Theo các chuyên gia, hệ thống quy định hiện hành của Hiệp ước Nam Cực năm 1959 được xây dựng trong bối cảnh lượng khách du lịch còn rất thấp, nên cần được cập nhật để phù hợp với thực tế mới.
Bà Claire Christian nhấn mạnh mọi hoạt động tại Nam Cực cần được quản lý chặt chẽ như với bất kỳ khu sinh thái quý giá và nhạy cảm nào trên thế giới, nhằm bảo vệ chim cánh cụt, cá voi, chim biển, hải cẩu và loài nhuyễn thể nhỏ - mắt xích quan trọng của chuỗi thức ăn tại đây.
