Từ một vùng đất với truyền thống trồng chè lâu năm, Đường Hoa hôm nay đang khát vọng vươn lên mạnh mẽ trong hành trình đưa cây chè vượt khỏi giới hạn của một sản phẩm nông nghiệp thuần túy để trở thành biểu tượng văn hóa và kinh tế của địa phương. Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ xã, nghị quyết để phát triển cây chè Đường Hoa đang được cụ thể hóa bằng những bước đi bài bản để vươn tới mục tiêu khẳng định vị thế chè Đường Hoa trên bản đồ nông sản Việt Nam và quốc tế.
Hơn nửa thế kỷ thức uống hội nghị Paris 1973
Ngược dòng thời gian trở về năm 1963, trong nỗ lực tái cơ cấu giống cây trồng, Nông trường Đường Hoa Cương (sau là Nông trường chè Đường Hoa) thuộc huyện Hải Hà trước đây, đã đưa cây chè trung du lá nhỏ từ Nông trường Quân Chu (tỉnh Bắc Thái) về Quảng Hà trồng thử nghiệm. Từ 5.000m2 chè đầu tiên được trồng ở thôn 8, dần dần cây chè được trồng đại trà ra toàn xã Quảng Long và các xã lân cận. Từ thành công thử nghiệm ban đầu đó, cây chè nhanh chóng được trồng đại trà và toàn huyện Hải Hà sau nay đã có hàng trăm hecta chè.
Những năm 1970 của thế kỷ XX, hàng nghìn tấn chè Đường Hoa đã được chế biến và giao cho Nhà nước, phục vụ công nhân mỏ, nhân dân và xuất khẩu sang các nước Đông Âu. Năm 1973, chè Đường Hoa với phương pháp sơ chế thủ công tỉ mỉ, sợi chè đanh, hương vị nổi bật, đã vượt qua nhiều sản phẩm chè nổi tiếng khác trong nước vinh dự được chọn để phục vụ tại Hội nghị Paris lịch sử bàn về việc chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình tại Việt Nam.
Qua hơn 60 năm hình thành và phát triển, cây chè Đường Hoa có lúc phát triển mạnh mẽ, có khi trầm lắng nhưng chưa khi nào tách rời đời sống người dân. Người dân Đường Hoa có khi điêu đứng nhưng cũng giàu có, khấm khá lên cũng nhờ cây chè. Quá trình gắn bó với cây chè, Đường Hoa không ngừng sáng tạo, đổi mới. Trước tiên là về giống. Cây chè trung du lá nhỏ truyền thống dần được thay thế, chuyển đổi sang các loại chè chất lượng cao, như Ngọc Thuý, Hương Bắc Sơn góp phần nâng cao chất lượng thành phẩm, giá thành.
Việc trồng chè cũng chuyển dần theo hướng hữu cơ, VietGAP để cho ra những sản phẩm chè sạch, cao cấp hướng mạnh sang xuất khẩu. Nghề trồng và chế biến chè cũng phát triển từ thủ công, thô sơ dần trở lên hiện đại. Đất nước tiến hành cải cách mạnh mẽ về thể chế, bỏ chính quyền cấp huyện, vùng chè Đường Hoa rất cần được tái định vị.
Bà Hà Ngọc Quỳnh - Giám đốc Công ty TNHH Thuấn Quỳnh, đã dành cả cuộc đời gắn bó với vùng chè của xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh. Bà Quỳnh chia sẻ: “Tôi yêu chè lắm, cảm thấy nếu như mất đi vùng chè này, bỏ nghề, bỏ quê đi nơi khác tôi không còn là chính mình nữa, hơn hết tôi tin vào giá trị của cây chè trong tương lai. Chính vì thế, tôi đã đến từng nhà để thuyết phục các hộ dân, giữ lại toàn bộ diện tích chè đang có nguy cơ bị chặt bỏ, để giữ lại nghề chè và có việc làm ổn định. Sau đó, tôi vay mượn tiền để xây dựng nhà xưởng, thành lập công ty và tìm kiếm thị trường tiêu thụ chè khô để có đầu ra ổn định, giúp bà con an tâm giữ cây chè. Nhờ có cây chè, tôi giúp đỡ được nhiều người khó khăn vươn lên thoát nghèo. Thử hỏi giống cây làm mình mê mẩn, làm thay đổi cả vùng đất thì không say làm sao được. Cũng chính vì say mà đời tôi đã gắn bó với cây chè của vùng đất này”, bà Quỳnh nói.
Vùng chè Đường Hoa hôm nay
Xã Đường Hoa mới được sáp nhập từ 3 xã Quảng Long, Quảng Sơn và Đường Hoa thuộc huyện Hải Hà cũ. Địa hình đa dạng, phong phú đã hình thành tại Đường Hoa những vùng sản xuất nông nghiệp đặc trưng. Trong đó, vùng chè Đường Hoa nằm gần khu vực đồi núi ven biển, thường xuyên đón nhận các đợt gió biển mát lành từ vịnh Bắc Bộ thổi vào mang theo hơi ẩm tự nhiên, làm dịu đất và không khí, điều hòa nhiệt độ, giúp cây chè sinh trưởng ổn định.
Tinh túy từ gió biển cũng ướp hương cho búp chè Đường Hoa vị thanh dịu, hậu ngọt sâu, hương thơm tự nhiên của núi đồi hòa quyện với khí vị biển cả, làm nên giá trị riêng, khác biệt cho chè Đường Hoa mà không nơi nào trên cả nước có được. Địa hình đồi núi thấp, đất feralit đỏ vàng, tầng đất dày, thoát nước tốt của Đường Hoa đặc biệt phù hợp với giống chè trung du, chè Ngọc thúy, chè Hương Bắc Sơn và một số giống chè lai.
Vùng chè Đường Hoa mới có diện tích gần 200 ha, sản lượng hàng năm đạt từ 1.600 đến 2.000 tấn chè búp tươi, năng suất bình quân đạt từ 7 đến 9 tấn/ha/năm, đặc biệt chè Ngọc Thúy đạt khoảng 15-16 tấn/ha.
Xã có 3 cơ sở chế biến chè quy mô nhỏ đến trung bình. Một số hộ dân đã tham gia chương trình OCOP với sản phẩm chè đặc sản (chè búp khô, chè Ngọc Thúy) và đạt xếp hạng 3 sao, 4 sao.
Sở hữu hệ thống giao thông đồng bộ, thông suốt; truyền thống canh tác lâu đời, nguồn lao động nông thôn dồi dào, hưởng ưu đãi từ chương trình OCOP và các chính sách phát triển vùng cây trồng chủ lực của Nhà nước, vùng chè Đường Hoa đang đứng trước thời cơ phát triển mới vô cùng rộng mở.
Vươn tầm quốc gia và quốc tế
Xác định thế mạnh của địa phương, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Đường Hoa lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đã đề ra mục tiêu đưa cây chè Đường Hoa trở thành sản phẩm chủ lực, gắn với văn hóa và kinh tế của địa phương, nâng cao đời sống nhân dân. Cụ thể hóa Nghị quyết, Đảng ủy - UBND xã đã ban hành nhiều kế hoạch, chương trình hành động cụ thể nhằm phát huy tiềm năng, thế mạnh của cây chè. Trọng tâm là: Quy hoạch và mở rộng diện tích vùng chè tập trung gắn với tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất, chế biến, truy xuất nguồn gốc; xây dựng và phát triển thương hiệu chè Đường Hoa gắn với Chương trình OCOP và du lịch nông thôn; hình thành chuỗi liên kết bền vững giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp, nâng cao giá trị gia tăng, thu nhập cho người trồng chè; tổ chức hội thảo, tập huấn, mời các chuyên gia, nhà khoa học tham gia nghiên cứu, tư vấn, định hướng phát triển vùng chè chất lượng cao, cạnh tranh mạnh mẽ trên thị trường trong nước và quốc tế.
Để tái thiết lập định vị cho vùng chè Đường Hoa, xã Đường Hoa cũng đã tổ chức Hội thảo “Nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của vùng chè Đường Hoa” và mời các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực nghiên cứu và chế biến chè để tìm hướng đi mới cho cây chè quê hương. Các chuyên gia đã tập trung trao đổi các giải pháp khoa học, kỹ thuật, đổi mới tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị thu nhập cho người trồng chè. Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu phải sản xuất sạch, bền vững, gắn với chuỗi giá trị, coi trọng lợi ích tập thể, đặt lợi ích nhân dân lên hàng đầu.
Hội thảo cũng là bước cụ thể hóa việc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Đường Hoa lần thứ I, trong đó xác định cây chè là cây kinh tế chủ lực, gắn với Chương trình OCOP và phát triển du lịch nông thôn; kiên định mục tiêu, đổi mới sáng tạo, đoàn kết và trách nhiệm vì sự phát triển chung của quê hương. Với tinh thần đó, xã Đường Hoa khẳng định quyết tâm xây dựng thương hiệu chè đặc sản chè Đường Hoa ngày càng vươn xa, vừa nâng cao đời sống nhân dân, vừa góp phần quảng bá hình ảnh địa phương.
Ngành chè sẽ chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất truyền thống sang tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ; ứng dụng nông nghiệp thông minh; áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm, hệ thống giám sát tự động để thích ứng với biến đổi khí hậu; đẩy mạnh cơ giới hóa trong khâu thu hái, vận chuyển và chế biến.
Xã sẽ phát triển, củng cố các hợp tác xã, tổ hợp tác, câu lạc bộ sản xuất chè nhằm liên kết nông dân với doanh nghiệp, nâng cao năng lực quản lý và dịch vụ cho thành viên; xây dựng mô hình sản xuất theo chuỗi giá trị, trong đó HTX làm cầu nối; đồng thời mở rộng mô hình liên kết “4 nhà” (Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp – Nhà nông) để phát triển vùng chè bền vững.
Nhằm nâng tầm chất lượng và giá trị của cây chè Đường Hoa, xã sẽ tranh thủ nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình OCOP, khuyến nông; khuyến công, ban hành chính sách khuyến khích và xã hội hóa để hỗ trợ doanh nghiệp, HTX tăng cường đầu tư, nâng cấp dây chuyền chế biến, xây dựng kho bảo quản, hệ thống sấy, đóng gói theo hướng hiện đại, bảo đảm an toàn thực phẩm. Đa dạng hóa sản phẩm chế biến sâu như trà xanh cao cấp, trà túi lọc, trà hòa tan, trà thảo mộc kết hợp hoa, dược liệu.
Để đảm bảo đầu ra cho cây chè, xã xác định duy trì và phát triển thị trường truyền thống trong tỉnh và mở rộng ra các tỉnh, thành lân cận như Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh; tăng cường liên kết với các hệ thống phân phối, siêu thị, cửa hàng OCOP; phát triển gian hàng chè Đường Hoa trên các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Lazada, Postmart, Voso; từng bước xuất khẩu ổn định sang các thị trường tiềm năng như Nhật Bản, EU, Trung Đông với các sản phẩm chè hữu cơ, chất lượng cao.
Chị Phạm Thị Thanh Hương, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư xây dựng và thương mại Việt Tú, chị Hương là con gái của bà Hà Ngọc Quỳnh, với mong muốn nâng tầm sản phẩm chè Đường hoa, vươn tầm Quốc tế, chị đã không ngừng tìm tòi, học hỏi, tạo hướng đi mới cho sản phẩm chè của quê hương. Chị Hương chia sẻ: “Với mong muốn nâng tầm sản phẩm chè Đường Hoa, chúng tôi đã chủ động tìm đến các viện nghiên cứu thương hiệu trà nổi tiếng của nước ngoài để phân tích mẫu và tham khảo quy trình trồng chè hữu cơ tiêu chuẩn Nhật Bản, châu Âu và Mỹ, đồng thời mời chuyên gia nước ngoài về phối hợp, nghiên cứu sáng tạo công thức chế biến chè. Bằng tâm huyết, đam mê và nỗ lực, giờ đây trên đồi chè có diện tích 15 ha, một quy trình sản xuất hoàn toàn hữu cơ, được giám định thường xuyên từ mẫu đất, mẫu nước, trồng và thu hái thuận tự nhiên đã được xây dựng và áp dụng, đem lại kết quả là một vùng chè nguyên liệu bảo đảm các tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường Đài Loan (Trung Quốc) và Nhật Bản”.
Bên cạnh đó, để phát triển sản phẩm dịch vụ gia tăng từ lợi thế cảnh quan và nghề trồng, chế biến chè, xã Đường Hoa sẽ xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm vùng chè gắn với các hoạt động tham quan, thu hái, chế biến và thưởng thức trà; kết hợp phát triển homestay, ẩm thực, làng nghề chè, tổ chức các lễ hội văn hóa, du lịch, các hoạt động thể thao nhằm đa dạng hóa nguồn thu, gắn sản phẩm chè với du lịch xanh và OCOP; đưa chè Đường Hoa trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, đặc trưng, điểm đến du lịch sinh thái nổi bật của Quảng Ninh.
Đồng chí Trần Đức Dũng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đường Hoa cho biết: “Thời gian tới, Đảng bộ xã sẽ ltập trung ãnh đạo, chỉ đạo toàn diện việc phát triển vùng chè Đường Hoa. Về nhiệm vụ cụ thể, xã tập trung thay thế dần diện tích chè già cỗi, thoái hóa bằng các giống mới năng suất, chất lượng cao; tiếp tục quy hoạch lại vùng trồng chè và áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật tiên tiến, khuyến khích áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, góp phần tăng năng suất và chất lượng sản phẩm; hoàn thiện thủ tục để cấp mã số vùng trồng, hệ thống truy xuất nguồn gốc, an toàn vệ sinh thực phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu; phát triển nông nghiệp thông minh gắn với phát triển du lịch trải nghiệm, từng bước nâng cao đời sống cho người dân trong xã”.
Từ những gốc chè trung du lá nhỏ của Nông trường Đường hoa cương trước đây, hàng trăm ha chè Đường Hoa hôm nay đang được vun trồng, chăm sóc và chế biến dưới tầm nhìn chiến lược, chuyên nghiệp, hiện đại, có tính liên kết, tổng thể và hướng tới thị trường rộng lớn hơn, đi từ làng, xã ra thế giới.
Với Đường Hoa hôm nay, cây chè sẽ không dừng lại là sản phẩm nông nghiệp thuần túy, cây kinh tế chủ lực với tiềm năng phát triển bứt phá mà còn là biểu tượng văn hóa vươn tầm quốc gia và quốc tế...
